Agathe Habyarimana
Agathe Kanziga Habyarimana, née Kanziga (amụrụ 21 Jenụwarị 1942 na Karago, Gisenyi prefecture, Western Province, Rwanda) [1] bụ nwanyị di ya nwụrụ nke onye bụbu Onye isi ala Rwanda Juvénal Habyarimana na onye bụbu First Lady nke Rwanda site na 1973 ruo 1994. Kanziga bụ akụkụ nke Tutsi na Hutu nke nwere onwe ya ruo mgbe ogologo ahịrị nke iri na ụma na-achị. narị afọ.[2] Ndị ọchịchị France nwụchiri ya na 2 Maachị 2010 na France ka onye isi ala France Nicolas Sarkozy gara Rwanda..[1]
A na-elekarị ya anya dị ka otu n'ime ndị nwere ike n'azụ ocheeze ahụ n'oge ọchịchị di ya dị afọ iri abụọ, na njikọ ezinụlọ ya na ndị ndọrọ ndọrọ ọchịchị Hutu dị ike na-ewerekarị dị ka onye nyere Habyarimana isi obodo ndọrọ ndọrọ ọchịchị dị mkpa. Ọ bụ n'etiti otu ndị agha siri ike nke ugwu Hutus nke a na-akpọ akazu (Kinyarwanda maka "obere ụlọ"), nzukọ na-akwadoghị nke ndị Hutu extremist bụ ndị ndị otu ya nyere aka n'ụzọ siri ike na mgbukpọ nke Rwandan 1994.[2]
N'abalị itoolu n'ọnwa Eprel afọ 1994, ozugbo e gburu Habyarimana na mmalite nke Rwanda_genocide" id="mwKw" rel="mw:WikiLink" title="Rwandan genocide">Mgbukpọ agbụrụ nke Rwanda, ndị agha France si na Rwanda bubata ya wee rute Paris ụbọchị asatọ ka e mesịrị. N'ọpụpụ a, ndị otu akazu iri atọ ndị ọzọ sonyeere ya, gụnyere Ferdinand Nahimana, onye nduzi nke Radio Télévision Libre des Mille Collines. Mgbe o rutere F="./Paris" id="mwMA" rel="mw:WikiLink" title="Paris">Paris, ọ natara onyinye nke F 230,000 site n'aka gọọmentị France, site na mmefu ego e kenyere maka "enyemaka ngwa ngwa maka ndị Rwanda gbara ọsọ ndụ". Na Septemba 1997, ọ kwagara Libreville, Gabon, na oku nke Omar Bongo, na Gbadolite na Zaire. N'ịtụ egwu egwu nke RPF, ọ laghachiri Zaire na ngwụcha afọ 1995 ma mesịa biri na Gabon, ebe e nyere ya paspọtụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị n'okpuru aha ụgha. N'ịzaghachi egwu nke RPF, ọ hapụrụ Libreville ma bubata ya na France ebe ọ bi n'ụzọ iwu na-akwadoghị.[3]
Agathe Habyarimana bụ nwanne Protais Zigiranyirazo. Ajụrụ ya mgbaba ndọrọ ndọrọ ọchịchị na France na 4 Jenụwarị 2007 ebe ọ gbapụrụ na Jenụwarị 2004, mana ọ nọgidere na France. E jidere ya na Tuzdee, Maachị 2, 2010, ka onye isi ala France Nicolas Sarkozy gara Rwanda bụ ebe o kwetara na France mejọrọ maka mgbukpọ ahụ, na-ekwukwa na France ga-achọ ndị kpatara mgbukpọ ahụ bi na France..
N'ọnwa Septemba afọ 2011, ụlọ ikpe dị na France jụrụ ịnyefe Habyarimana na Rwanda. Ikpe obodo, ma eleghị anya nke a na-eme ka ọ ghara ịdị ike, ka dị.[4]
N'ọnwa Ọgọstụ 2021, Ụlọikpe Mkpegharị Ikpe nke Paris kpebiri na arịrịọ maka ịchụpụ Agathe Habyarimana bụ "ihe a na-ekwesịghị ekwesị", nke a na-enyo enyo na ọ na-etinye aka na mgbukpọ agbụrụ e mere megide ndị Tutsi na Rwanda na 1994 ma bụrụ nke nyocha na France lekwasịrị anya kemgbe 2008. [5]
Na Septemba 12, 2024, French National Anti-Terrorism Prosecutor's Office tinyere akwụkwọ mkpegharị ikpe iji nweta ebubo Agathe Habyarimana na Mgbukpọ agbụrụ nke Rwanda.[6]
Edemsibia
[dezie | dezie ebe o si]- ↑ "Intrigue and uncertainty follow arrest of 'Lady Genocide'".
- ↑ McGreal. "Profile: Agathe Habyarimana, the power behind the Hutu presidency", The Guardian, 2 March 2010. Retrieved on 23 May 2021.
- ↑ AGATHE KANZIGA HABYARIMANA. Trial International (27 September 2016). Archived from the original on 16 July 2019. Retrieved on 1 May 2017.
- ↑ "France rejects Rwanda's Habyarimana extradition bid", BBC News, September 28, 2011.
- ↑ "Rwanda : la demande de non-lieu d'Agathe Habyarimana jugée « irrecevable »", Jeune Afrique, August 30, 2021. (in fr)
- ↑ "Génocide des Tutsi au Rwanda : le parquet français demande l’inculpation d’Agathe Habyarimana", Jeune Afrique, March 18, 2025. (in fr)