Arib al-Ma'muniyya
| Ụdịekere | nwanyị  |
|---|---|
| Mba o sị | Abbasid Caliphate |
| Aha n'asụsụ obodo | عريب المأمونية |
| Ụbọchị ọmụmụ ya | 797, 797 |
| Ebe ọmụmụ | Baghdad |
| Ụbọchị ọnwụ ya | 890, 890 |
| Onye mmekọ na-alụghị alụ | Al-Amin, al-Maʾmun |
| Asụsụ ọ na-asụ, na-ede ma ọ bụ were na-ebinye aka | Arabic |
| Asụsụ ọ na-ede | Arabic |
| Ọrụ ọ na-arụ | odee uri, onye na-abụ abụ, odee akwụkwọ, slave |
| Nhazi nke ọha | qayna |
| Ngwa egwu | olu egwụ |
| Ikike nwebiisinka dị ka onye okike | copyrights on works have expired |
’Arīb al-Ma’mọnīya ( Arabic , b. 181/797–98, d. 277/890–91) bụ onye Qayna (ohu a zụrụ n'ihe gbasara ntụrụndụ) n'oge mbụ nke oge Abbasid, onye a maara dị ka 'onye na-abụ abụ ohu kacha ama ama bi n'ụlọikpe Baghdad'. Ọ dịrị ndụ ruo afọ 96, ọrụ ya gbasaara n'ụlọikpe ndị caliph ise.
Ndụ na ọrụ
[dezie | dezie ebe o si]Arīb bụ nwunye ma ọ bụ iko nwanyị nke al-Ma'mun. A mụrụ ya na ọ kwuru na ọ bụ ada Ja'far ibn Yahya, onye Barmakid, zuru ohi ma ree ya mgbe ọ bụ nwata mgbe ndị Barmakid dara n'ọchịchị. Al-Amin zụtara ya, onye wee were ya dị ka iko nwanyị a hụrụ n'anya. Al-Ma'mun zụtara ya mgbe Amin nwụsịrị na 813. Ọ bụ onye na-ede uri, onye na-abụ abụ, na onye egwu a ma ama.
Isi ihe mere 'Arīb ji dịrị ndụ bụ Kitāb al-Aghānī nke narị afọ nke iri nke Abū 'l-Faraj al-Iṣfahānī :
Dịka ndị ọgbọ ya si kwuo, ọ gwara anyị, 'Arīb maara uri, ide ihe na egwu nke ọma, tinyere nkà dị iche iche, backgammon, chess na calligraphy n'etiti ha. Ngwa egwu ọ họọrọ bụ oud, ihe ọ ga-enye ụmụ akwụkwọ ya mmasị, mana, karịa ihe niile, ọ bụ abụ na ide ihe ya pụtara ìhè. N'ikwu otu n'ime isi ihe o dere, Ibn al-Mu'tazz, Abū 'l-Faraj na-ezo aka na nchịkọta akwụkwọ ndetu ( dafātir ) na mpempe akwụkwọ ndị na-adịghị mma ( ṣuḥuf ) nwere egwu ya. A na-ekwu na ha ruru ihe dị ka 1,000. Banyere ịbụ abụ ya, Abū 'l-Faraj kwupụtara na ọ maghị onye iro n'etiti ndị ọgbọ ya. Ọ na-ejikọta ya, naanị ya n'etiti ha, na divas akụkọ ifo nke oge Islam mbụ, ndị na-abụ abụ a maara dịka Ḥijāzīyāt .
A mụrụ Arīb na Baghdad, Iraq, a na-akọ akụkọ banyere Arīb n'oge Etiti Oge na ọ bụ ada onye vizier Ja'far al-Barmaki, onye otu dị mkpa nke ndị Barmakid, na otu n'ime ndị na-ejere ezinụlọ ozi, Fāṭima. Ndị ọkà mmụta ọgbara ọhụrụ ajụọla banyere mmalite nke ndụ nne na nna a. N'agbanyeghị nke ahụ, o doro anya na ọ bụ ohu maka akụkụ dị mkpa nke ndụ nwata ya, ma ọ bụ onye a mụrụ n'ohu ma ọ bụ onye a rere n'ohu mgbe ezinụlọ ya dara. Abụ Arīb n'onwe ya mere mkpesa ugboro abụọ maka ọnọdụ ya dị ka onye ohu, Abū Isḥāq al-Mu'taṣim ( r. 833–842 ). A na-ekwu na ọ ghọrọ onye na-abụ abụ kachasị amasị Caliph al-Maʾmūn ( r. 813–833 ).
'Ọrụ Arīb dị ndụ na akụkọ ndị metụtara ya na-egosi na ọ bụghị naanị nkà uri ya, kamakwa ndụ ya nke nwere ọtụtụ mmekọrịta na ndị hụrụ nwoke n'anya na ndị na-akwado ya, na-egosi 'na 'Arīb, dịka ọtụtụ ndị ọgbọ ya, bụ iko nwanyị yana onye na-abụ abụ mgbe ọnọdụ dị mkpa'. O yiri ka ọ bịara ịnọgide na-enwe ọtụtụ ndị otu ya ma bụrụ onye nwe ala. Otu n'ime akụkọ ndị a ma ama metụtara ya bụ asọmpi ịbụ abụ ebe ya na ụmụ agbọghọ ya na-abụ abụ meriri megide onye mmegide ya bụ Shāriyah na ndị otu ya. Ihe akaebe na-egosi na onye nwere 'uche, ọgụgụ isi miri emi, enweghị ndidi n'ebe ndị na-enweghị uche nọ, ma eleghị anya, na-enwe mgbagwoju anya ma na-enwekarị obi abụọ'.
Ihe atụ nke amaokwu 'Arīb' bụ nke a:
- N'ebe ị nọ, aghụghọ bụ omume ọma, i nwere ọtụtụ ihu na ire iri.
- Obi dị m ụtọ na obi m ka na-arapara n'ahụ gị n'agbanyeghị ihe ị mere m.
Ọ bụrụ na akụkọ ndụ mbụ ahụ ziri ezi, 'Arīb nwụrụ na Samarra na Julaị-Ọgọst 890, dị afọ iri itoolu na isii. [ 6 ]
Leekwa
[dezie | dezie ebe o si]- Mukhariq
Edensibia
[dezie | dezie ebe o si]Isi mmalite
[dezie | dezie ebe o si]- Ibn al-Sāʿī (2017). Consorts of the Caliphs: Women and the Court of Baghdad. Introduction by Julia Bray, Foreword by Marina Warner. New York: New York University Press. ISBN 978-1-4798-0477-1.