Asụsụ Akabea
| Obere ụdị nke | Great Andamanese |
|---|---|
| Mba/obodo | Ndia |
| Ụdị asụsụ | agglutinative language |
| Usoro ederede | no value |
| Ọkwa asụsụ Ethnologue | 10 Extinct |
Asụsụ Bea, Aka-Bea, bụ asụsụ Andaman ekpochapụ nke otu ndịda . A na-ekwu ya gburugburu ọdịda anyanwụ Andaman Strait na gburugburu ugwu na ọdịda anyanwụ nke ụsọ oké osimiri South Andaman .
Akụkọ ihe mere eme
[dezie | dezie ebe o si]Ndị Bea bụ otu n'ime ụmụ amaala nke agwaetiti Andaman, otu n'ime ebo iri ma ọ bụ karịa nke nnukwu Andaman nke ndị ọchịchị Britain chọpụtara na 1860s. Asụsụ ha nwere njikọ chiri anya na asụsụ Andaman ukwu ndị ọzọ. E kpochapụrụ ha dị ka ndị pụrụ iche site na 1931.
Ụtọ asụsụ
[dezie | dezie ebe o si]Asụsụ Andaman ukwu bụ asụsụ agglutinative, nwere nnukwu prefix na sistemu suffix. Ha nwere usoro klaasị aha pụrụ iche dabere na akụkụ ahụ, nke aha na nkọwa ọ bụla nwere ike were prefix dịka akụkụ ahụ ya jikọtara ya na (dabere n'ụdị, ma ọ bụ njikọ ọrụ). Ya mere, dịka ọmụmaatụ, * aka- na mmalite nke aha asụsụ bụ prefix maka ihe ndị metụtara ire . [1] E nwere ike ịnye ihe atụ adjentival site n'ụdị yop dị iche iche, "Pliable, soft", na Aka-Bea: [1]
- Nkwụsị ma ọ bụ sponge bụ ot-yop "gburugburu-dị nro", site na nganiihu nke etinyere na okwu metụtara isi ma ọ bụ obi.
- Okpete bụ ôto-yop, "nwere ike ime", site na prefix maka ogologo ihe.
- Osisi ma ọ bụ pensụl bụ aka-yop, "atụnyere", site na nganiihu ire.
- Osisi dara ada bụ ar-yop, "ire ure", site na prefix maka akụkụ aka ma ọ bụ ihe ziri ezi.
Ihe atụ
[dezie | dezie ebe o si]Abụ a na-esonụ na Aka-Bea bụ onye isi, Jambu, dere mgbe a tọhapụrụ ya n'ụlọ mkpọrọ ọnwa isii maka igbu mmadụ .
- ngô:do kûk l'àrtâ:lagî:ka,
- mō:ro el:ma kâ igbâ:dàla
- mọ:ro el:mo lẹ aden:yara
- Pọ:-tọt läh.
- Chorus: aden:yara pọ:-tọt läh.
N'ụzọ nkịtị:
- obi na-ewute gị,
- elu-igwe n'ebe ahụ na-ele anya,
- elu igwe-elu nke mgbịrịgba na-ele anya mgbe,
- achara ube na dabere-dost.
Ntụgharị asụsụ:
- Ị na-ewute n'obi,
- na-ele anya n'ebe ahụ na mbara igwe.
- na-ele anya nhịahụ dị n'elu elu igwe.
- dabere na ube achara.
Rịba ama na, dịka ọ dị ka ọ bụ ụdị uri Andaman, ewepụla mkpụrụokwu na usoro nkebiokwu ma ọ bụ tụgharịa iji nweta mmetụta ụda a chọrọ.
Hụkwa
[dezie | dezie ebe o si]- Asụsụ Andaman
Ntụaka
[dezie | dezie ebe o si]chọpụtara na 1860s. Asụsụ ha nwere njikọ chiri anya na asụsụ Andaman ukwu ndị ọzọ