Asụsụ Bru
Bruu (a kpọkwara Bru, B'ru, Baru, Brou ) bụ olumba Mon–Khmer nke ndị Bru bi na ndịda ọwụwa anyanwụ Eshia na-asụ. Sô na Khua bụ olumba. [1]
Aha
[dezie | dezie ebe o si]Enwere aha mpaghara na olumba dị iche iche maka Bru (Sidwell 2005:11).
- So ~ Sô
- Tri (So Tri, Chali)
- Van Kieu
- Leu ~ Leung (Kaleu)
- Galler
- Khua
- Katang (ọ bụghị otu ihe ahụ Kataang )
Nkesa
[dezie | dezie ebe o si]Nkesa nke asụsụ Bru gbasaa n'ebe ugwu na ugwu ọwụwa anyanwụ site na Salavan, Laos, site na Savannakhet, Khammouane, na Bolikhamsai, na n'ime agbata obi Thailand na Vietnam (Sidwell 2005: 11). Na Vietnam, a na-asụ Brâu (Braò) na Đắk Mế, Bờ Y commune, Đắk Tô District, Kon Tum Province .
Olumba
[dezie | dezie ebe o si]Thailand nwere olumba Western Bru ndị a (Choo, et al. 2012).
- Bru Khok Sa-at nke Phang Khon District na Phanna Nikhom District, Sakon Nakhon Province.
- Bru Woen Buek nke Woen Buek (Wyn Buek), Ubon Ratchathani Province (yiri Katang)
- Bru Dong Luang nke Dong Luang District, Mukdahan Province
Ndị otu obere Bru ndị a dị na Quảng Bình Province (Phan 1998).
- Vân Kiêu : mmadụ 5,500 nọ na Lệ Thủy District na Vĩnh Linh District (na Quảng Trị Province )
- Măng Coong : Ndị mmadụ 600 na Bố Trach District
- Atọ : mmadụ 300 na mpaghara Bố Trach
- Khùa : 1,000 mmadụ na mpaghara Tuyên Hóa
N'okpuru bụ nkọwa ntụnyere nke Vân Kiêu, Măng Coong, Tri, na Khùa sitere na Phan (1998:479-480), nwere okwu ndị edere n'asụsụ Vietnamese .
| Gloss | Vân Kiêu | Màng Coong | Tri | Khua | Vietnamese |
|---|---|---|---|---|---|
| otu | mui | muọi | một | ||
| abuo | mmanya | hai | |||
| atọ | pei | ba | |||
| anọ | pon | bốn | |||
| ise | sheng | ịcha | nna | ||
| ntutu isi | sok | tọc | |||
| anya | ute | mma | |||
| imi | lyu | mu | mũi | ||
| elu-igwe | plang | giang | trời | ||
| ala | kute | katek | k'tek | ất | |
| mmiri | dơ | mee | nước | ||
| azụ | sia | ca | |||
| nnụnụ | cham | chim | |||
| mmiri buffalo | aghụghọ | trọ | |||
| ehi | ntro | tro | bò | ||
fonology
[dezie | dezie ebe o si]Ụda ụda na olumba East na West nwere ihe ndị a: [2]
| Labial | Alveolar | Palatal | Velar | Glottal | ||
|---|---|---|---|---|---|---|
| Na-egbu egbu / Mmekọrịta |
enweghị olu | p | t | tɕ | k | ʔ |
| achọsi ike | pʰ | tʰ | kʰ | |||
| kwuputara | b | d | ||||
| Ihu imi | m | n | ɲ | ŋ | ||
| Mmiri mmiri | rhotic | r | ||||
| n'akụkụ | l | |||||
| Nke na-ese okwu | w | s | h | |||
| Odika | j | |||||
- /w/ .[3]
| Labial | Alveolar | Palatal | Velar | Glottal | ||
|---|---|---|---|---|---|---|
| Plosive | p | t | k | ʔ | ||
| Ihu imi | m | n | ŋ | |||
| Nke na-ese okwu | h | |||||
| Rhotic | r | |||||
| Odika | larịị | w | l | j | ||
| achọsi ike | wʰ | jʰ | ||||
| glottalized | wˀ | jˀ | ||||
- Ụda ụda /p, t, k/ n'ọnọdụ ikpeazụ ka a na-anụ dị ka ewepụtaghị [p̚, t̚, k̚] .
Udaume
[dezie | dezie ebe o si]| N'ihu | Central | Azu | ||
|---|---|---|---|---|
| Mechie | i iː | ɨ ɨː | u uː | |
| N'etiti etiti | eeː | əəː | o oː | |
| Oghere-etiti | ɛɛː | ɜɜː | ɔ ɔː | |
| Mepee | a aː | ɒ̈ ɒ̈ː | ||
| N'ihu | Central | Azu | |||
|---|---|---|---|---|---|
| Mechie | i iː | ɯɯː | u uː | ||
| N'etiti etiti | eeː | ɤɤː | o oː | ||
| Oghere-etiti | ɛɛː | ʌʌː | ɔ ɔː | ||
| Mepee | a aː | ɒ̈ ɒ̈ː | |||
Udaume ume
[dezie | dezie ebe o si]Enwere ike iji olu iku ume mara ụda ụdaume:
| N'ihu | Central | Azu | ||
|---|---|---|---|---|
| Mechie | i̤ i̤ː | ɨ̤ ɨ̤ː | ṳ ṳː | |
| N'etiti etiti | e̤ e̤ː | ə̤ ə̤ː | o̤ o̤ː | |
| Oghere-etiti | ɛ̤ ɛ̤ː | ɜ̤ ɜ̤ː | ɔ̤ ɔ̤ː | |
| Mepee | a̤ a̤ː | ɒ̤̈ ɒ̤̈ː | ||
| N'ihu | Central | Azu | |||
|---|---|---|---|---|---|
| Mechie | i̤ i̤ː | ɯ̤ ɯ̤ː | ṳ ṳː | ||
| N'etiti etiti | e̤ e̤ː | ɤ̤ ɤ̤ː | o̤ o̤ː | ||
| Oghere-etiti | ɛ̤ ɛ̤ː | ʌ̤ ʌ̤ː | ɔ̤ ɔ̤ː | ||
| Mepee | a̤ a̤ː | ɒ̤̈ ɒ̤̈ː | |||
Udaume imi
[dezie | dezie ebe o si]Ụda ụdaume imi nwere ike ime na olumba Western Bru:
| N'ihu | Central | Azu | |||
|---|---|---|---|---|---|
| Mechie | ĩː | ɯ̃ | ũũː | ||
| Oghere-etiti | ɛ̃ ɛ̃ː | ʌ̃ː | ɔ̃ ɔ̃ː | ||
| Mepee | ããː | ɒ̈̃ ɒ̈̃ː | |||
Ntụaka
[dezie | dezie ebe o si]- ↑ Mon-Khmer Classification (Draft).
- ↑ Miller (2017). Eastern Bru Grammar Sketch. SIL Language and Culture Archives.
- ↑ Thongkum (1980). "The distribution of the sounds of Bruu". Mon-Khmer Studies 8: 221–293.
Ọgụgụ ọzọ
[dezie | dezie ebe o si]- Choo, Marcus, Jennifer Herington, Amy Ryan na Jennifer Simmons. 2012. Nnyocha mmekọrịta ọha na eze nke Bru na mpaghara Phang Khon na Phanna Nikhom, Sakon Nakhon Province, Thailand Archived . Chiang Mai: Ụlọ ọrụ mmụta asụsụ, Mahadum Payap.
- Choo, Marcus. 2012. Nnyocha nke nghọta n'etiti ụdị dị iche iche dị na Northeast Thailand: Bru na Khok Saat Archived . Chiang Mai: Mahadum Payap.
- Choo, Marcus. 2008. Nnyocha mmekọrịta ọha na eze nke So na North Eastern Thailand Archived . Chiang Mai: Mahadum Payap.
- Khồng Diễn (1975). "Về nhóm người Khùa (Bru) ở Quảng Bình". N'ime, Ủy ban khoa học xã hội Việt Nam: Viện dân tộc học. Về vấn đề xác định thành phần các dân tộc thiểu số ở miền bắc Việt Nam, 538–548. Hà Nội: Nhà xuất bản khoa học xã hội.
- Migliazza, Brian. 2002. Multilingualism n'etiti So People of Issan .
- Pạm Đức Dương (1975). "Về mối quan hệ cộng đồng tộc người giữa các ngôn ngữ thuộc nhóm Việt - Mường miền tây tợn Bợnhìả". N'ime, Ủy ban khoa học xã hội Việt Nam: Viện dân tộc học. Về vấn đề xác định thánh phần các dân tộc thiểu số ở miền bắc Việt Nam, 500–517. Hà Nội: Nhà xuất bản khoa học xã hội.
- Phan Hữu Dật (1975). "Về tên gọi các tộc người nói ngôn ngữ Môn - Miên ở miền tây tỉnh Quảng Bình". N'ime, Ủy ban khoa học xã hội Việt Nam: Viện dân tộc học. Về vấn đề xác định thánh phần các dân tộc thiểu số ở miền bắc Việt Nam, 531–537. Hà Nội: Nhà xuất bản khoa học xã hội.
- Sidwell, Paul . (2005). [Asụsụ Katuic: nhazi, nwughari na nkọwa okwu ntụnyere] . Ọmụmụ LINCOM na asụsụ Asia, 58. Ebe: Lincom Europa. ISBN 3-89586-802-7
- Yotmanisakun, Sarocha. 2022. Nkọwa ụda okwu mbido nke Southern Katang . akwụkwọ edemede MA. Chiang Mai: Mahadum Payap.