Gaa na ọdịnaya

Asụsụ Githabul

Shí Wikipedia, njikotá édémédé nke onyobulạ
Asụsụ Githabul
asụsụ, modern language
Obere ụdị nkePama–Nyungan Dezie
Mba/obodoOstraliya Dezie
Ụmụ amaala kaNew South Wales, Queensland Dezie
Ọkwa asụsụ Ethnologue8b Nearly Extinct Dezie

 

Githabul, makwaara dị ka Galibal, Dinggabal, na Condamine – Upper Clarence Bandjalang, bụ asụsụ Aboriginal Australia nke ndị Githabul bi na South Queensland na North-East New South Wales na-asụ.

Nhọpụta

[dezie | dezie ebe o si]

N'asụsụ Githabul, okwu githabul pụtara 'ndị na-ekwu githa '; githa pụtara 'nke ahụ ziri ezi' na ọ bụ exonym na njedebe maka ndị mmadụ na asụsụ ha.

Githabul specifically refers to the language as spoken around Woodenbong, while the southern variety spoken near Drake was known as Dingabal which means 'those who say dinga', with dinga meaning 'that's right'.

Ụdị ọwụwa anyanwụ nke a na-asụ n'akụkụ Kyogle dị n'akụkụ osimiri Richmond ji okwu ahụ galibal mee ihe nke pụtara 'ndị na-ekwu gali '; gali pụtara 'nke a' ma dị iche na Githabul na Dinggabal nke ji gale . [1]

fonology

[dezie | dezie ebe o si]

Consonants

[dezie | dezie ebe o si]
Mpụta Laminal Apical
Labial Velar Palatal Alveolar
Plosive b ɡ ɟ d
imi m ŋ ɲ n
Rhotic ɾ
N'akụkụ l
Odika w j
N'ihu Azu
Mechie i iː ị ị
N'etiti
Mepee a aː

Ụtọ asụsụ

[dezie | dezie ebe o si]

Ngwaa morphology

[dezie | dezie ebe o si]

Ngwaa na-ejikọta ya na iji suffixes. Ọ bụ akụkụ - asụsụ nke na-achị achị, n'adịghị ka ọ na- esi ike dị ka Bekee. Suffixes Githabul na-ejikọtakarị maka akụkụ na ọnọdụ .

Suffixes

[dezie | dezie ebe o si]

A na-etinye suffixes ngwaa n'usoro isii. Ngwaa nwere ike ọ gaghị ewe ihe karịrị otu suffix site n'usoro, yana dịka aha, suffixes na-agbakwunyere n'usoro edobere. Ngwakọta nke suffixes ndị a na-egosipụta njikọ niile nke ngwaa Githabul nwere ike, yana naanị ọnụ ọgụgụ dị nta nke njikọta ga-ekwe omume. Ngwaa Githabul na-abụkarị nkeji okwu abụọ n'ogologo ma na-ejedebe na ụdaume mgbe niile. [2]

Iwu
1 2 3 4 5 6
-ba

'akpata'

-ndi

'Gaa mgbe...'

-li 'reflexive/passive' -ja

'Oge gara aga'

-hn 'akụkụ ezughị okè' -du 'ọnọdụ omume'
-wa

'ugboro ugboro'

-hny 'akụkụ dị nso' -i 'mbu uzo'
-ma

'akpata'

-h 'dị mkpa' -de 'preconditional'
-hla 'akụkụ na-aga n'ihu'
-nah 'akụkụ antechronous'
-nyun 'akụkụ synchronous'
-yah 'nzube'
-jin 'akụkụ synchronous'
-n 'kwere'
-ni 'zuru oke'

Okwu gbasara mọfọlọji

[dezie | dezie ebe o si]

Enwere ike iji mgbakwunye akara ngosi nka iji gosi okike nke aha ha tozuru oke. Githabul nwere otu n'ime sistemu nwoke na nwanyị kachasị ukwuu nke asụsụ Bandjalangic niile. [3]

Suffixes

[dezie | dezie ebe o si]
Suffixes okwu
okike Suffix
Animate (nwoke) -gali
Animate (nwanyị) - adịghị ike mma -gan
Animate (nwanyị) - ike dị mma -galigan
Animate (nwanyị) - nha -Nahgan
Arboreal -Nah*
Neuter - nwoke nwere mmasị nwoke

* N na-anọchi anya ihu imi nke homorganic.

Ihe ngosi

[dezie | dezie ebe o si]

Githabul nwere usoro ihe ngosi gbagwojuru anya nke na-eme ụzọ atọ, yana usoro nso nso, etiti na anya. Enwere miche ọzọ nke ngosipụta ngosipụta na ngosipụta ọnọdụ. Enwere ike ịdokwa ihe nhazi okwu ka imepụta mkpọaha ngosi. Ntọala adjective nwere ụdị atọ maka "ihe na-ahụ anya", "ihe zoro ezo ma ọ bụ na-adịghị ahụ anya" na "ihe na-adịghị adị ọzọ", ebe ebe edobere nwere ụdị nke na-egosi mpaghara izugbe na mpaghara doro anya, ma ọ dị na anya ma ọ bụ na-adịghị ahụ, na ụdị gara aga na ugbu a. [4]

Ntọala nkọwa

[dezie | dezie ebe o si]
Ngosipụta Adjectives
Ihe ngosi Proximal (nke a) Medial (nke ahụ) Distal (nke ahụ dị n'ebe ahụ)
N'anya (sg)* gale male gile
N'anya (plrl) gahnyu mahnyu gahmu
Ọ bụghị na anya (sg) gunah munah gahba
Ọ bụghị na anya (plrl) ganyeh manyeh gahnye
  • Olumba Galibal na-eji ụdị Gali, Mali na Gili.

Enwere ike iji usoro suffixes aha 7 suffix setịpụ a dị n'elu iji mepụta nnochiaha ngosipụta nke na-arụ ọrụ dị ka aha nkịtị nọọrọ onwe ya. eg Yanindeh galeni wangahbaya! ' Were nke a na gị!

Ụdị 'not in sight' na 'abụghị ebe a ọzọ' nwere ike were usoro 2 noun suffix -gan mepụta okwu oge. gunahgan ọmụmaatụ 'na nso nso a'.

Ntọala ọnọdụ

[dezie | dezie ebe o si]
Ihe ngosi Proximal (ebe a) Medial (ebe ahụ) Distal (n'ebe ahụ)
N'anya (mpaghara doro anya) gaji maji gah
Na anya (n'ozuzu mpaghara) gunu munu gundeh
Ọ bụghị na anya (ugbu a) gayu mayu guhyu
Ọ bụghị na anya ( gara aga) gaye maye gahye

Ntụaka

[dezie | dezie ebe o si]
  1. C. (2005). "Yugambeh-Bandjalang Dialects", Grammar and texts of the Yugambeh-Bundjalung dialect chain in Eastern Australia. Muenchen: Lincom Europa, 17–32. ISBN 3895867845. OCLC 62185149. 
  2. C. (2005). "The Verbs", Grammar and texts of the Yugambeh-Bundjalung dialect chain in Eastern Australia. Muenchen: Lincom Europa, 57–74. ISBN 3895867845. OCLC 62185149. 
  3. C. (2005). "Nouns, Adjevtives and their Sufffixes", Grammar and texts of the Yugambeh-Bundjalung dialect chain in Eastern Australia. Muenchen: Lincom Europa, 77–96. ISBN 3895867845. OCLC 62185149. 
  4. C. (2005). Grammar and texts of the Yugambeh-Bundjalung dialect chain in Eastern Australia. Lincom Europa. ISBN 3895867845. OCLC 62185149.