Asụsụ Mantsi (Naijiria)

Mantsi
Mangas, Ma'as
Pyik Mantsi
Nkwupụta	[pjìk mántsì]
A mụrụ ya	Naịjirịa
Ógbè	Ógbè Bauchi
Agbụrụ	Ndị Mantsi
Ndị na-asụ asụsụ ala	(100 e depụtara na 1995)
Ezinụlọ asụsụ	Ndị Afrịka na Eshia Chadic Ebe Ọdịda Anyanwụ Chadic Barawa (B.3) Boghom Mantsi
Koodu asụsụ
ISO 639-3	zns
Glottolog	mang1416
ELP	Mangas

Mantsi (nke a makwaara dị ka Ma'as ma ọ bụ Mangas) bụ asụsụ Afro-Asiatic nọ n'ihe ize ndụ nke a na-asụ n'obodo Mangas na Bauchi Steeti, Naijiria, . Blench (2020) na-akọ na a na-akpọkwa ya Mantsi. Dị ka Blench si kwuo, ọdịdị nke Mantsi dị iche na asụsụ ndị ọzọ dị na South Bauchi.

E bipụtabula ndepụta okwu nke Mantsi na nyocha Kiyoshi Shimizu (1978) South Bauchi, bụ nke buru ụzọ kwuo banyere ịdị adị nke asụsụ ahụ.[1] Ronald Cosper (n.d.) dekwara ndepụta okwu anaghị ebipụta.

Aha

Ndị na-asụ Mantsi na-ezo aka na asụsụ ha dị ka Pyik Mantsi [pʲìk mántsì], na onwe ha dị ka ndị Mantsi [mántsì]. Ọ bụ ezie na e nwere ihe na-erughị 1,000 ndị na-asụ asụsụ, ụmụaka ka na-asụ asụsụ ahụ.

Ọnụ ọgụgụ mmadụ

A na-asụ Mantsi na otu obodo Mantsi (nke a na-akpọ Maɗana [mánànā] ma ọ bụ Ma’as [màʔās]) na mpaghara ndịda Bauchi LGA, Bauchi State. Ndị Kir [Kyiir] na ndị Laar, ndị na-asụ njikọ chiri anya mana asụsụ dị iche iche, bi n'ebe ugwu ọwụwa anyanwụ nke obodo Mantsi n'ime obodo ndị dị nso nke Kir na Laar, n'otu n'otu.

Nchịkọta

Mantsi so na alaka Kir nke asụsụ South Bauchi. Ọ nwere njikọ chiri anya na Kir na Laar, dịka ntụnyere okwu dị n'okpuru na-egosi.

Nkọwa	Mantsi	Kir	Laar
ash	Múrə́m	ŋureŋ	Njioro
nnụnụ	ɗōrō	dot	ɗwoot
ọbara	odo odo	pirəŋ	firàŋ
ọkpụkpụ	gùl	gwàŋàl	gwaŋal
abụba	Nkọwapụta	Ọkụin	Ọkụin
ụkwụ	wāsɨ̄m	bụəm	bụəm
ọnwa	pjāŋ	Pyŋ	Pyŋ
ugwu	Lamba	Lamba	Lamba
nkume	pjār	pyat	pyat
gbuo	okpu	tuk	tuk

Mantsi nwekwara ụfọdụ ihe ọhụrụ nka okwu, nke bụ:

Nkọwa	Mantsi
azụ	Khala
abalị	dāːhùr
ụzọ	__ibo__ na-adị
itoolu	krōmsā

Ọmụmụ ụdaolu

Mantsi nwere ụda ọkwa atọ, yana ụda olu na-arị elu na nke na-ada ada.

Asụsụ

A naghị egosi ọnụ ọgụgụ ahụ n'ụzọ ọdịdị.

Akwụkwọ Nsọ

Osisi na anụmanụ

Ụfọdụ aha Mantsi nke osisi na anụmanụ:

Aha Mantsi	Aha Mantsi na IPA	Aha Bekee	Aha sayensị
Alade gị	naladè náwè	Ezì ọhịa
angle	naŋgúlú	nnụnụ	Necrosyrtes monachus
asha	áʃà	Achia; fonio	Ịgba ọsọ dijitalụ
baanpɨri	bàːnpɨ ìŕ	ụkwụ enwe	Erythrocebus patas
ụgbụ	Ọganihu	agwọ na-asụ ọnụ	Naja nigricollis
banggira	Mmetụta	monitor lizard
banyangwe	bàɲāŋwé	jackal	Canis adustus
Pagɨr	bàpākɨŕ	agụ owuru	Panthera pardus
Ịṅụbiga mmanya ókè	bàràsā	risga	Plectranthus esculentus
busha	búʃá	hedgehog	Atelerix albiventris
bəbaamkam	bə̀bàːmkām	Ogwu agama
ɓal	ɓāl	Mkpụrụ osisi; cowpeaehi	Vigna unguiculata
ɓalyagho	ɓàljáɣò	chameleon
ɓar	ɓār	pumpkin	Cucurbita pepo
ɓarwak	ɓàrwāk	nkume python	Python sebae
ɓauna	ɓáwná	atụ	Ebe a na-etinye ihe n'ime ụlọ
Tọlikhi	ɓíːxì	silk-cotton tree sp.
ɓindɨr	ɓīndɨr̄	akpị
ɓoko	Mmetụta ndị ọzọ	baobab	Adansonia digitata
ɓonggutər	ɓòŋgútə̄r	ahịhịa na-egbu ahịhịhịaòké osisi	Thryonomys swinderianus
dabra	Dabra	Osisi ụyọkọ	Ihe na-emegide onwe ya
ụmụ nwanyị	je: je: je	tamarind	Tamarindus indica
gar	gàr	enwe ojii	Cercopithecus tantalus
giginya	gígíɲà	mkpịsị aka fan	Borassus aethiopum
giler	gílēr	nnụnụ na-akpa ákwà	Ploceus cucullatus
Gọprang	gopràŋ	okra	Abelmoschus esculentus
gwomli	gwòmlì	òké akpa, òké buru ibuoke oke	Cricetomys gambianus
bezwuul	gjérwúl	Okpokoro na-agba gburugburuehi	Vigna unguiculata
kwụ ọtọ	N'ihi ya, ọ bụ n'ihi na	ụkwụ ugoloọma	Corvus albus
hom	na-adị	Nnụnụ	Papio anubis
hur	Ọ̀ Bụ Ọhụrụ	ezì	Hystrix cristata
iski wandɨr	n'ihi ya, ọ bụ n'ihi na ọ bụ n"ụlọ	Agwọ na-acha akwụkwọ ndụ akwụkwọ ndụ nke Angola	Philothamnus angolensis
Kamboŋ	kamboŋ	cocoyam	Mkparịta ụka a tụrụ atụ
koon	kōːn	nnụnụ ọhịa; Francoin	Francolinus
Ọ bụ ezie na ọ bụ ezie na	kūrsī	Mkpụrụ osisi na-acha odo odoroselle	Hibiscus esculentus
kwongsi	kwóŋsì	àkwá ubi	Solanum incanum
kyap	Kgap	beniseed; sesame	Sesamum indicum
Kyọor	kjóːr	Agụ iyi	Agụ iyi dị otú ahụ
Looko	ala	Mallow ndị Juu	Corchorus olitorius
Ọdịdị	lɨŋ̂	enyí	Elephas maximus
Maiwa	isi okwu	millet sp.
Mama akpịrị	Akwụkwọ mpịakọta	yam elu	Dioscorea bulbifera
Nne gị	Akwụkwọ mpịakọta	bush yam	Dioscorea sp.
nkeji ole na ole	mīn	Anụ ọhịa nnụnụ	Parkia biglobosa
ndyaar	ndjáār	ụsụ ụlọ	Scotophilus sp.
Nnyanwụ	ɲɲân	plum ojii	Vitex doniana
alaka	Ọ bụ n'ihi ya ka a na-eme	kenaf	Hibiscus cannabinus
rimi	rímí	Osisi ogho	Ceiba pentandra
N'ihi ya, ọ bụ n'oge ahụ ka a na-eme ihe nkiri	rwàknísīsān bàrīnā	Nnụnụ eze	Python regius
sham	ʃàm	Nnụnụ Guinea	Numida meleagris
shin	ʃìn	Dazie, oke nkume, hyrax nkume	Procavia capensis
shuwaka	ʃùwākā	akwụkwọ ndụ ilu	Vernonia amygdalina
tlari	ɬàrì	squirrel n'ala	Xerus erythropus
tlari kɨɓaryam	ɬàrì kɨɓ́ arjañm	Senegal galago	Galago senegalensis
twang	abụọ	agụ	Cyperus esculentus
wang	wāŋ	Mkpụrụ osisi Bambara	Osisi vaịn dị n'okpuru ala

Ọnụ ọgụgụ

Ọnụ ọgụgụ Mantsi:

Nkọwa	Mantsi
otu	O nwere ike ịbụ onye
abụọ	ɗīːn
atọ	wéːn
anọ	Upsí
ise	tūːn
isii	maɣà
asaa	ɲíngí
asatọ	gàːmfí
itoolu	krōmsā
iri	zúp
iri na otu	Susaụ́