Asụsụ Marra

 

Marra, mgbe ụfọdụ a na-akpọbu Mara, bụ asụsụ ndị Aboriginal Australia, nke a na-asụkarị n'akụkụ oke osimiri nke Ọwara Carpentaria na Northern Territory gburugburu Roper, Towns na Limmen Bight Rivers . Ugbu a Marra bụ asụsụ dị ize ndụ . Nnyocha kacha ọhụrụ bụ na 1991; n’oge ahụ, e nwere nanị ndị ọkà okwu iri na ise, ndị nile meworo agadi. Ọtụtụ ndị Marra na-asụzi Kriol dị ka asụsụ bụ́ isi ha. Ndị na-asụ Marra agadi ndị fọdụrụ na-ebi na obodo Aboriginal nke Ngukurr, Numbulwar, Borroloola na Minyerri .

Marra bụ asụsụ prefixing nwere klaasị aha atọ (nwoke, nwanyị na neuter) yana ihe dị iche iche-ọtụtụ mmadụ-abụọ. A na-eji usoro ihe ngosi dị mgbagwoju anya mara ya, okwu ndị ikwu sara mbara, enweghị usoro a kapịrị ọnụ maka owuwu nkebiokwu, yana usoro ngosipụta dị mgbagwoju anya. N'adịghị ka ọtụtụ asụsụ ndị dị n'ógbè ahụ, ọ nwere obere asụsụ a na-ezere na ọ dịghị ihe dị iche na okwu nwoke na nwanyị na-asụ.

Asụsụ na ndị na-asụ asụsụ

Marra bụ onye otu ezinụlọ Arnhem, ezinụlọ nke abụọ kachasị na Australia na-esote Pama–Nyungan . Ndị Marra na-akpọ onwe ha Marranbala ma ọ bụ Marra, na asụsụ ha dị ka Marra . Na mgbakwunye na Warndarrang, nke a na-asụ n'ebe ugwu nke Marra n'akụkụ Osimiri Roper, Marra na-akpakọrịtakwa na Alawa (nke a na-asụ n'ime ala, n'ebe ọdịda anyanwụ), Binbinga na Wilangarra ( asụsụ West Barkly na ndịda), na Yanyuwa (asụsụ Pama-Nyungan nke dị na ndịda ọwụwa anyanwụ). [ 5 ]

Ekewara ndị Marra n'ime agbụrụ atọ bi n'akụkụ Osimiri Limmen Bight na Arnhem Land ( North Territory, Australia ): burdal, murrungun, na mambali . N'afọ ndị 1970, mgbe a na-arụ ọrụ ubi mbụ dị mkpa na Marra, mambali ezinụlọ ekpochapụla, n'agbanyeghị otu ezinụlọ nwere aha nna Riley of the burdal ezinụlọ na otu nwoke aha ya bụ Anday nke murrungun Ezinụlọ nwere ike ịnye onye ọkà mmụta asụsụ Jeffrey Heath ozi omenala na asụsụ. [ 5 ]

Agbụrụ atọ a, yana guyal na-asụ Warndarrang otu, mejupụtara set nke anọ patrilineal semimoieties, nke ọ bụla n'ime ha nwere nke ha set nke songs, akụkọ ifo, na ememe. Ejikọkwa ọkara nke ọ bụla na totem ( oliv python ma ọ bụ catfish ọdụ ndụdụ maka mambali, goanna for guyal, Python isi ojii ma ọ bụ kangaroo antilopine maka burdal, na eze aja aja aja maka murrungun ) ma nwee ibu ọrụ maka totem ahụ. [ 6 ] Rịba ama na ndị Warndarang na-eji otu usoro nke semimoieties, n'okpuru aha mambali, murrungun, wurdal, na guyal ( wuyal ). [ 7 ]

N'ime afọ 1973–1975 na 1976–1977, onye ọkà mmụta asụsụ Jeffrey Heath so ụfọdụ n'ime ndị na-asụ Marra dị ndụ rụkọrọ ọrụ iji mepụta ụtọasụsụ na akwụkwọ ọkọwa okwu. Site n'enyemaka nke ndị isi anọ - Mack Riley, Tom Riley, Johnnie (onye bụ Warndarrang ma na-ekwu okwu Marra na Nunggubuyu maka ọtụtụ ndụ ya), na Anday - Heath nwere ike ịnakọta ụtọ ụtọ na ozi okwu yana ọtụtụ ederede na egwu ezinụlọ na ememe totem.

Ụtọasụsụ Marra

( Ozi ụtọasụsụ niile sitere na Heath 1981 [ 5 ] ma ọ bụrụ na edeghị ya ọzọ. )

Igwe okwu

Ndepụta nke consonant

Marra nwere ngwa ngwa ngwa ngwa ọ fọrọ nke nta ka ọ bụrụ nke Warndarrang na Alawa. Enwere fọnịm abụọ ọzọ: interdental /n̪ / na /l̪ / nke na-eme naanị n'okwu flora-fauna ole na ole, ma bụrụkwa okwu nbinye sitere na Nunggubuyu ma ọ bụ Yanyuwa, asụsụ abụọ a na-eji fọnịm ndị a ugboro ugboro.

Ihe nrịbama nke bara uru na-egosi na e mere ihe “maka” mmadụ dị ka ọ dị na ma-rang-nan.ganyi, "o gburu maka m". Ma- a na-eji ya eme ihe mgbe enwere isi ihe inyeaka; marl- a na-eji ya mgbe enwere naanị otu ngwaa na mgbagwoju anya. A na-eji urughuru centripetal gosi mmegharị n'ime usoro okwu nke ọkà okwu, na echiche nke ngagharị na-abịa "azụ" ma ọ bụ "Ụzọ a". Ọ bụ naanị ụzọ a ga-esi amata ihe ngwaa “ịnara” na “iweta” ma ọ bụ “ịga” na “ịbịa” pụtara.

Ụdị ntụgharị uche

Marra nwere udi ntughari iri na isii nwere ike ime (ntụgharị uche / akụkụ / ọnọdụ):

• Ọdịmma n'oge gara aga
• Ogologo oge gara aga na-aga n'ihu dị mma
• Odimma nodurative na-aga n'ihu gara aga
• Onwere ike gara aga
• Onwere ike na-adịghị mma
• Ihe ọjọọ gara aga
• Ugbu adịghị mma
• Dị mma
• Ihe na-akpali akpali
• Ọdịnihu adịchaghị mma
• Ọdịmma n'oge ga-eme n'ọdịnihu
• Ọdịnihu na-adịgide adịgide nke ọma
• Ọdịnihu na-aga n'ihu nondurative nti
• Ọ dị oke mkpa
• Ihe na-achọsi ike
• Ọdịnihu adịghị mma

A na-ekewa akụkụ Marra n'etiti omume na-aga n'ihu na nke oge (nke a makwaara dị ka " izu okè ") omume, na nke mbụ na-ekewa n'ime durative (mere n'oge dum) na ndị na-abụghị durative (mere ka oge na-aga, ma ọ bụghị oge dum). Nkewa nke ọma/na-adịghị mma na-ekewa ihe ndị mere, bụ, ma ọ bụ ga-eme n'ihe na-emeghị, na-abụghị, ma ọ bụ na-agaghị eme, otu a na-akpọ na nyocha nke ụfọdụ asụsụ agbataobi dịka " irrealis ".

Ụdị "ọdịdị ebighi ebi" dị ụkọ ma were ihe "ike" pụtara. "Ike gara aga" na-ezo aka n'ihe na-aga ime (mana ọ bụghị, n'ihi nkwụsịtụ) ma ọ bụ kwesịrị ime.

Enwere ike ịtụgharị ụdị ihe mgbapụ dị ka "ka ọ ghara" ma ọ bụ "ma ọ bụ ihe ọzọ", na-egosi na ihe na-adịghị mma nwere ike ime ma ọ bụrụ na ihe ọzọ emere ma ọ bụ na-emeghị ya. Dịka ọmụmaatụ, nga-nanggu-wa wuninggi rang-ningganjiyi pụtara "nye m ya, ma ọ bụghị ya, m ga-akụ gị". Rịba ama na a na-ejikọta ihe mgbapụ ahụ na nkebiokwu ọzọ (dị ka Heath na-ekwu, ọ "adịghị eguzo naanị ya dị ka amụma dị mfe nke mbibi na-abịa"), na-abụkarị ihe dị mkpa .

The gara aga na-aga n'ihu durative nti, dị ugbu a na-adịghị mma/nke dị ugbu a, ọdịnihu na-adịghị agwụ agwụ nke ọma, n'ọdịnihu na-aga n'ihu durative nti, na desiderative mma niile na-ewere a "durative" morpheme na ngwaa complex's "durative stem-mbilite prefix" oghere; ngalaba ndị ọzọ niile enweghị akara.

Ụdị nke suffixes ndị a dị iche site na ngwaa inyeaka.

prefixes aha

Dịka ọ dị na Warndarrang na asụsụ ndị ọzọ metụtara ya, a na-agbakwunye prefix pronominal dị iche na ngwaa maka nchikota isiokwu na ihe ọ bụla. Dịka ọmụmaatụ, ngwaa nwere isiokwu mmadụ nke abụọ na ihe nwere ihe abụọ pụrụ iche ga-ewere prefix nirrgu- mana onye-mmadụ pụrụ iche isiokwu abuo nwere ihe abuo onye nke atọ ga-ewere prefix nimbirr- . N'ime isiokwu mmadụ nke abụọ, ihe atụ nke onye nke atọ, enwekwara mkpọaha dị iche iche maka ngwaa dị mkpa na nke na-adịghị mkpa. Enwere iwu gbagwojuru anya nke ukwuu, yana ọtụtụ ewepụrụ, maka imepụta nnọchiaha ndị a. Mgbe akara ihe onye nke atọ ma ọ bụ onye nke atọ ma ọ bụ ngalaba nke atọ, prefix agbakwunyere a na-agbakwunye na mgbagwoju anya.

Syntax

Usoro okwu

N'ime akpaokwu aha (NP) ma ọ bụ ngwaa gbagwojuru anya, ọ fọrọ nke nta ka ọ bụrụ na edobere usoro okwu kpamkpam. Edemede na-esochi nnọchiaha ngosi na-esochi ya bụ isi okwu na-esochi ya bụ adjectives, ọ bụ ezie na nnochiaha genitive nwere ike iso ma ọ bụ buru aha isi. Maka ngwaa, ihe ndị na-adịghị mma ga-eburịrị ngwaa mgbagwoju anya ozugbo, na n'ime mgbagwoju anya ka edobere usoro nke morphemes.

N'ime nkebiokwu ahụ, Otú ọ dị, usoro nke NP, mgbagwoju ngwaa, na adverbs bụ n'efu. A na-ewerekarị ihe mbụ dị ka ihe kacha mkpa. Ọ bụrụ na ihe nke mbụ abụghị ngwaa mgbagwoju anya, isi ngwaa dị mgbagwoju anya na-emekarị ma ọ bụghị mgbe niile na-ewere ọnọdụ nke abụọ; ọ dị ka enweghị ihe dị iche n'ihe pụtara n'etiti ahịrịokwu ndị ahụ na-etinye ngwaa mgbagwoju anya n'ọnọdụ nke abụọ na ndị na-adịghị.

Nkebi ahịrịokwu ndị nọ n'okpuru

A na-ejikarị urughuru ma ọ bụ njikọ dị ka bigana akara nkebiokwu ndị nọ n'okpuru, "n'ihi na" ma ọ bụ waninggayani, "mgbe nke ahụ mechara". Otú ọ dị, ọ bụrụ na enwere ike ibelata nkebiokwu ahụ ka ọ bụrụ otu ngwaa mgbagwoju anya, a na-akpọkarị okwu ahụ site na iji suffixes ma ọ bụ wee tinye na-eso isi aha.

Usoro okwu ezere

Marra, dị ka ọtụtụ asụsụ dị n'ógbè ahụ, nwere ihe mgbochi na-egbochi mkparịta ụka kpọmkwem nke ụmụnne ndị na-abụghị nwoke ma ọ bụ nwanyị ibe ha, na-amalite n'ihe dị ka afọ asatọ (afọ nke ibi úgwù n'ime ụmụ nwoke). Naanị okwu mgbochi a kapịrị ọnụ na Marra, agbanyeghị, bụ marlayarra, nke otu nwanna nwaanyị nke nwa okorobịa e biri úgwù ji na-agwa ya okwu ma ọ bụ na-ezo aka na ya. N'ọnọdụ ọ bụla ọzọ, okwu maka nwa nwoke e biri úgwù bụ warlima .

Marra enweghị mgbagwoju anya okwu ezere ma ọ bụ asụsụ nwoke na nwanyị dị na Yanyula agbataobi. Otú ọ dị, ndị ikom ekwesịghị ịkpọ aha nne di ha (nne nwunye), nwanne ' ' ha, ma ọ bụ nwanne ' ha, n'agbanyeghị na ihe ndị a na-adị jụụ dị ka nwoke.

Ntụnyere asụsụ Marran

Warndarrang (asụsụ a na-asụ kemgbe 1974) na Marra (asụsụ nwere naanị ọnụ ọgụgụ ndị na-asụ ya) bụ ezigbo ndị ikwu ibe ha. Ya na Alawa (nke dịkwa oke egwu) na Yugul (asụsụ nke ndị na-asụ Warndarrang, Marra, na Alawa gbara akaebe mana o doro anya na ọ gwụla, [ 7 ] asụsụ ndị a bụ otu obere Marran nke ezinụlọ asụsụ Gunwinyguan. Asụsụ atọ ahụ edekọtara na-ekerịta ọtụtụ okwu ma nwee ọtụtụ usoro mmụta asụsụ yiri nke ahụ, n'agbanyeghị na enwere nnukwu ọdịiche dị, na okwu mbinye ego sitere na Nunggubuyu na Ngandi na-emetụta Warndarrang nke ukwuu. [ 7 ]

Ntụnyere ọnụ

Asụsụ atọ ahụ niile na-ebuga ụzọ, ngwaa ha nwere ma ọ bụ otu azumahia ma ọ bụ “isi ngwaa” na-emepeghị emepe na-aga n'ihu ngwaa inyeaka emegharịrị. [ 9 ] Ụdị okwu ọnụ dị otú ahụ adịghị n'asụsụ ndị dị n'ebe ugwu. [ 10 ] Asụsụ Marran na-ekekọrịtakwa njirimara ngwaa dị ka mmụgharị nke urughuru n'ime ngwaa okwu na-egosi omume ugboro ugboro ma ọ bụ na-aga n'ihu (ụkpụrụ a na-ahụkarị n'asụsụ Ọstrelia), na egosipụta nbibi nke ngwaa site na ihe na-aga n'ihu ozugbo ngwaa mgbagwoju anya ( gu na ma Warndarang na Marra ma ngayi na Alawa). [ 9 ]

Marra nwere usoro okwu mkparịta ụka dị mgbagwoju anya karịa Warndarrang (ụdị okwu iri na isii dị iche iche na Marra mana ọ bụ naanị asatọ na Warndarrang na o doro anya na asaa na Alawa), usoro dị mgbagwoju anya na-enweghị atụ maka asụsụ Australia. [ 5 ] Otú ọ dị, asụsụ abụọ ahụ nwere ụkpụrụ njikọ nke nwere ngwaa akọwapụtara nke ọma.

Na mgbakwunye na myirịta n'usoro nke ngwaa mgbagwoju anya, Marra na Warndarrang na-ejikwa okwu-usoro iji lekwasị anya, ma ọ bụ pụta ìhè, otu ihe dị n'ime nkebiokwu ahụ, n'agbanyeghị na usoro okwu na Marra dị nnọọ ike karịa nke ahụ na Warndarrang.

Ntụnyere aha aha

Alawa kewara aha ya ụzọ abụọ (nwoke na nwanyị) [ 11 ] ebe Marra nwere klas atọ (nwoke, nwanyị na neuter) na Warndarrang isii. Asụsụ atọ ahụ na-amata ọdịiche dị n'etiti otu, abụọ, na ọtụtụ, na Warndarrang nwere klaasị "paucal" (atọ ruo ise) ọzọ maka aha mmadụ. Ojiji nke okwu okwu na Warndarrang na Marra fọrọ nke nta ka ọ bụrụ otu - Marra na-agbakọta ikpe niile na mpaghara wee gbakwụnye okwu mkparị - ọ bụ ezie na naanị ihe na-eme ka ọ dị n'usoro bụ ebumnuche -ni . Usoro akara ikpe nke Alawa enweghị ihe jikọrọ ya. [ 11 ] Ngosipụta ndị dị na Warndarrang na Marra na-ekpuchi ihe dị ka otu usoro ọmụmụ (ihe dị nso, ozugbo, anya, na anaphoric, ọ bụ ezie na Warndarrang na-agbakwụnye n'etiti etiti dị anya), n'agbanyeghị na ụdị ahụ n'onwe ha enweghị myirịta. N'ezie, ihe ngosi Marra na-atụgharị maka ikpe, ọnụọgụ, na okike, ebe ngosi Warndarang na-etinye otu ụdị dị mkpa. Ọzọ, usoro ngosi nke Alawa dị iche iche, na-ese naanị otu ọdịiche dị anya ("nke a" na "nke ahụ") mana enwere ọdịiche anaphoric ndị ọzọ.

Okwu ntụzịaka dị n'etiti Warndarang na Marra na-ekerịta ọtụtụ cognates, dị ka garrgali (Marra) na arrgarli (Warndarrang) maka "ọdịda anyanwụ" ma ọ bụ guymi (asụsụ abụọ ahụ) maka "north", ọ bụ ezie na Marra nwekwara usoro morphological dị mgbagwoju anya na nke na-adịghị agafe agafe iji mata ọdịiche dị na okwu ndị a. Marra nwekwara oke ntụzịaka elu/ala na-anọghị na Warndarrang. Enweghị data Alawa maka ntụzịaka kadinal. [ 11 ]

ntụnyere lexical

Okwu omenala n'etiti asụsụ atọ ahụ dị iche. Marra nwere usoro okwu ikwu okwu dị mgbagwoju anya nke ukwuu, gụnyere ọnụ ọgụgụ buru ibu nke okwu dị iche iche; [ 5 ] Usoro Warndarrang yiri ka ọ dị mfe karị, ọ bụ ezie na onye na-asụ asụsụ Jeffrey Heath enweghị ike ị nweta ọtụtụ ozi ndị ikwu tupu onye ozi ya anwụọ. [ 7 ] Alawa nwere sistemu na-adịghị ahụkebe n'ụdị ụdị ' Marra, mana enweghị okwu dị iche iche ma kesaa ọnụ ọgụgụ ole na ole (ewezuga gụnyere baba maka "nwanne nke okenye"). Ntụle cursory nke mkpụrụokwu flora-fauna n'asụsụ atọ ahụ na-ekpughekwa ọnụọgụgụ ole na ole. Ndị otu dị na Warndarrang na Marra nwere aha ha yiri otu ọ bụla, n'agbanyeghị na ejikọtara otu ndị ahụ na egwu, egwu na emume dị iche iche. [ 6 ]

Hụkwa

• Non-Pama–Nyungan languages
• Grammatical aspect

Ntụaka

Hadiyya nwere usoro zuru ezu maka akara aha, nwere ihe dị ka isi okwu itoolu: absolutive (ụdị isi), nominative, genitive, dative, ablative, locative, instrumental, comitative, and similative . A na-eji absolutive mee ihe maka isiokwu dị n'ahịrịokwu na ihe dị mfe mgbe isiokwu ahụ na-eme ihe. Ọ bụrụ na aha bụ ihe doro anya, a na-agbakwunye suffixes kpọmkwem iji gosi ọrụ ya n'ahịrịokwu ahụ, ebe aha na-enweghị njedebe na-anọgide na-enweghị akara n'ọnọdụ ụfọdụ.Hadiyya nwere usoro zuru ezu maka akara aha, nwere ihe dị ka isi okwu itoolu: absolutive (ụdị isi), nominative, genitive, dative, ablative, locative, instrumental, comitative, and similative . A na-eji absolutive mee ihe maka isiokwu dị n'ahịrịokwu na ihe dị mfe mgbe isiokwu ahụ na-eme ihe. Ọ bụrụ na aha bụ ihe doro anya, a na-agbakwunye suffixes kpọmkwem iji gosi ọrụ ya n'ahịrịokwu ahụ, ebe aha na-enweghị njedebe na-anọgide na-enweghị akara n'ọnọdụ ụfọdụ.

• Capell (1960). "The Wandarang and other tribal myths of the Yabuduruwa ritual". Oceania 30: 206-224. DOI:10.1002/j.1834-4461.1960.tb00221.x. 
• Heath (1976). "North-east Arnhem Land". Grammatical Categories in Australian Languages: 735-740. 
• Heath (1980). Basic Materials in Warndarang: Grammar, Texts, and Dictionary. Canberra: Pacific Linguistics. 
• Heath (1981). Basic Materials in Mara: Grammar, Texts, and Dictionary. Canberra: Pacific Linguistics. 
• Heath (1986). "Massacre at Hodgson Downs", in Hercus: This Is What Happened: Historical narratives by Aborigines. Canberra: Australian Institute of Aboriginal Studies, 177-181. 
• Sharpe (1972). Alawa phonology and grammar. Canberra: Australian Institute of Aboriginal Studies. 
• Sharpe (1976). "Alawa, Mara and Warndarang.". Grammatical Categories in Australian Languages: 708-729.