Asụsụ Naandi
Nandi ( Naandi ), nke a makwaara dị ka Cemual, bụ asụsụ Kalenjin a na-asụ na ugwu ọdịda anyanwụ Kenya, na mpaghara Nandi, Uasin Gishu na Trans-Nzoia . [ 2 ]
Nhazi
[dezie | dezie ebe o si]fonology
[dezie | dezie ebe o si]Tebụl ndị dị n'okpuru na-egosi ụdaume [ 3 ] na consonants [ 4 ] nke Nandi.
Udaume
[dezie | dezie ebe o si]| N'ihu | Central | Azu | |
|---|---|---|---|
| Mechie | i [ i ] ii [ iː ] | ị [ u ] uu [ uː ] | |
| N'etiti | e [ e ] ee [ eː ] | o [ o ] oo [ oː ] | |
| Mepee | a [ a ] aa [ aː ] |
Nandi na-ekewa ụdaume ya dị iche iche dịka ebe ha na-ekwu okwu. A na-akpọ ha na mgbọrọgwụ ire dị elu, ma ọ bụ na-eweghachi mgbọrọgwụ ire. [ 5 ]
Consonants
[dezie | dezie ebe o si]| Bilabial | Alveolar | Palatal | Velar | |
|---|---|---|---|---|
| imi | m [ m ] | n [ n ] | ny [ ɲ ] | ng [ n ] |
| Plosive / Njikọ | p [ p ] | t [ t ] | tʃ [ t͡ʃ ] | k [ k ] |
| Nke na-ese okwu | s [ s ] | |||
| Mmiri mmiri | l [ l ] | |||
| Rhotic | r [ r ] | |||
| Semivowel | w [ w ] | y [ j ] |
Ụda
[dezie | dezie ebe o si]Nandi bụ asụsụ tonal .
Akwụkwọ ọnụ
[dezie | dezie ebe o si]Na 1909, AC Hollis na Charles Eliot bipụtara Nandi: Asụsụ ha na akụkọ ifo, nke nwere nhọrọ nke akụkọ ifo, ilu, na ilu na Nandi nwere nsụgharị Bekee. Nke a bụ ụfọdụ n'ime ilu:
- " Ii-e ngetuny lel. " "Ọdụm na-eburu hyena (nke a na-ekwu mgbe nwa na-erughị eru nna ya)." (#2)
- " Inga-i ngom, i-ker-i-ke kumut-i? " "N'agbanyeghị na ị nwere ọgụgụ isi, ị nwere ike ịhụ azụ olu gị?" (#4)
- " Iok-toi kiplengoi pelio. " "Zipu hares na enyí (ọ bụghị enyí na oke bekee; ya bụ, ọ bụ ọrụ ụmụaka ichere ndị okenye, ọ bụghị ndị okenye na ụmụaka)." (#7)
- " Iput-i tany aku pa-kelek angwan. " "Ohi na-ada n'agbanyeghị ụkwụ anọ ya (nwoke na-emekarị emehie, n'agbanyeghị na ọ bụ onye nwere ọgụgụ isi)." (#)
Nke a bụ ụfọdụ ilu ilu:
- " Apuk ma-pa. Kina-ap-teta. " "Ọ na-awụpụ; ọ dịghị aga. Udder ehi (ya bụ, ọ na-emepụta mmiri mmiri ma ọ nweghị ike ikwe ka mmiri na-asọpụta mgbe ọ chọrọ)." (#4)
- " A-tinye cheptan-nyo ne-piiy-onyi mutai ko-rukut lakat. Kweyot. " "Enwere m nwa nwanyi na-eri nri nke oma kwa ututu, ma o na-aga dina n' agu n'abali. Aziza (a na-ekpocha ulo kwa ututu)." (#7)
- " I-ie tururik annan i-ie che-tililin. " "Ị na-ahọrọ mmiri ruru unyi (nke dị n'ụkwụ ehi) ma ọ bụ mmiri dị ọcha? M na-ahọrọ mmiri ruru unyi (dịka m kwesịrị inwe anụ ụlọ)." (#17)
Hollis na Eliot tinyekwara ụtọ asụsụ Nandi.
Ntụaka
[dezie | dezie ebe o si]iche iche dịka ebe ha na-ekwu okwu. A na-
- Creider (1989). A grammar of Nandi, Jane Tapsubei Creider, Hamburg: H. Buske. ISBN 3-87118-944-8. OCLC 22603638.
- Creider, Jane Tapsubei; Creider, Chet A. (2001). Dictionary of the Nandi Language. Available at the Internet Archive.
Njikọ mpụga
[dezie | dezie ebe o si]- Bukuitab Saet, akụkụ nke Akwụkwọ nke ekpere nkịtị na Nandi (1962) nke Richard Mammana mebere ya.