Asụsụ Nese

 

Asụsụ Nese

asụsụ

Obere ụdị nke	Malakula
Ọkwa asụsụ UNESCO	5 critically endangered

 

 From Wikidata

Nese bụ asụsụ ma ọ bụ olumba Oceanic nke na-enweghị ihe karịrị mmadụ iri abụọ mara na mpaghara Matanvat nke dị n'akụkụ ugwu ọdịda anyanwụ nke agwaetiti Malakula na Vanuatu . A naghị asụkarị ya ugbu a, ebe Bislama dochie ya dị ka usoro nzikọrịta ozi bụ isi.

Nese bụ otu n'ime asụsụ ole na ole nwere consonants linguolabial .

Aha

Aha Nese pụtara n'ụzọ nkịtị "ihe".

fonology

Consonants

		Labial	Asụsụ asụsụ	Alveolar	Palatal	Velar
imi		m	m̼	n		ŋ
Kwụsị	Dị larịị			t	t͡ʃ	k
	Prenasalised	<sup id="mwSA">m</sup> b	<sup id="mwSw">m</sup> b̼	<sup id="mwTg">n</sup> d
Nke na-ese okwu		v	ð̼	s		ɣ
Kpatụ				ɾ
Trill				r
Odika		w		l	j

Udaume

	N'ihu	Central	Azu
Elu	i		u
N'etiti	e		o
Dị ala		a

Ụtọ asụsụ

A chọrọ ka ịnwe ụfọdụ aha, ọkachasị ndị na-ekwupụta ihe onwunwe na-agaghị ekwe omume . Ndị a na-esochi suffix nwere ikike nke na-edobe onye na nọmba onye nwe ya Maka aha ndị ahụ ebe ihe onwunwe nwere bụ nhọrọ, nnọchiaha nke nwere na-ejikọta na nhazi nke nwere, nke nwere ụdị dị iche iche ma ọ bụrụ na aha nwere aha ka e rie ya, ma ọ bụ ọ bụrụ na e bu n'obi na-aṅụ mmanya.

Akara ngwaa maka onye na ọnụọgụ nke ma isiokwu na ihe ha. Isiokwu prefixes a na-emekọ ọnụ na arụmụka doro anya, ebe suffixes ihe enweghị ike. Ihe nrịbama irrealis na-agbaso prefix isiokwu ahụ n'ọnọdụ kwesịrị ekwesị, n'agbanyeghị na etinyere ya na portmanteau morpheme na onye mbụ nwere otu akara. Asụsụ ahụ enweghị klaasị adjectives enwere ike ịmata ọdịiche dị na ngwaa stive intransitive, nke nwere ike ime n'ime akpaokwu aha, ma ọ bụ rụọ ọrụ dị ka predicate .

Nnọchiiche nọọrọ onwe ya, yana akara nnochite anya na-apụta na ngwaa na aha nwere aha, na-amata mmadụ atọ, ọnụọgụ abụọ (otu na ọtụtụ) ma mee ka ihe dị iche iche na-agụnye/naanịpụta na nke mbụ mmadụ.

Ụfọdụ prepositions na-ewere otu ihe suffixes nke ngwaa na-eme iji gosi mmeju ha, ebe ndị ọzọ adịghị. "te" na-eji dị ka a subordinator maka mmeju na ikwu nkebi ahịrịokwu, mgbe ọ na-ejikọta na okwu ndị ọzọ na-akara adverbial clauses, na-ejikọta na a nzube preposition maka adverbial nzube nkebiokwu, ma a dị iche iche, na-abụghị preposition okwu maka temporal adverbial clauses.

Ntughari

Ụfọdụ ndị na-ekwu okwu ebidola ihe omume ntulite asụsụ dị ka nkuzi na-abụghị nke ndị okenye nye ụmụaka, na iji abụ Nese na chọọchị. A na-akụzikwa Nese na ụlọ akwụkwọ ọta akara Matanvat, n'agbanyeghị na ọ bụghị dịka asụsụ izizi.

 

Njikọ mpụga

• Ndepụta mkpụrụokwu database okwu ndị Austronesian