Asụsụ Sakao
| Language name | ||
|---|---|---|
| Spoken in: | — | |
| Region: | — | |
| Total speakers: | — | |
| Language family: | Default | |
| Language codes | ||
| ISO 639-1: | none | |
| ISO 639-2: | —
| |
| ISO 639-3: | — | |
| Note: This page may contain IPA phonetic symbols in Unicode. | ||
Sakao (nakwa Nkep ma ọ bụ Nekep ) bụ asụsụ Oceanic a na-asụ na mpi ugwu ọwụwa anyanwụ nke Espiritu Santo, Vanuatu .
Aha
[dezie | dezie ebe o si]Sakao bụ aha asụsụ ndị mba ọzọ na ndị ọkà mmụta asụsụ na-eji. Aha ya bụ Sakao Island, agwaetiti dị n'akụkụ ugwu ọwụwa anyanwụ nke Espiritu Santo, ọ fọrọ nke nta ka ọ bụrụ Port-Olry. (Na mberede, nke a abụghị aha obodo nke agwaetiti ahụ, nke ndị na-asụ Sakao na-akpọ Laðhi . Aha sakau < Proto-Oceanic *sakaRu pụtara 'coral reef' n'asụsụ dị iche iche nke Vanuatu, ma a maghị kpọmkwem onye nyere aha ya n'àgwàetiti ahụ.)
Olumba
[dezie | dezie ebe o si]Sakao enweela mgbanwe ụda olu na ihe ọhụrụ, nke mere ka ndị agbata obi Espiritu Santo nwere njikọ chiri anya ghọta ya. Otú ọ dị, ihe àmà sitere na olumba abụọ ahụ na-egosi na ihe ọhụrụ ahụ mere n'oge na-adịbeghị anya, ikekwe n'ime narị afọ gara aga. Ya mere dịka ọmụmaatụ, iji okwu ndị a na-atụnyere cognates ha na onye ikwu ya Tolomako :
| Sakao | Tolomako | Ụdị proto | |
|---|---|---|---|
| "Louse" | nnð | na ɣutu | * na ɣutu |
| "ọkụkọ" | nɔð | na toa | * na taa |
| "anọ" | jeð | βati | *βati |
| "ịfụ" | hi | suβi | * suβi |
Isi olumba Sakao bụ Northern, ma ọ bụ Port-Olry olumba, na Southern, ma ọ bụ Hog-Harbour. Olumba ndịda bụ nke na-echekwa nchekwube. Ihe e ji mara ya bụ mfu nke ọtụtụ ụdaume pretonic na posttonic, na-ebute ụyọkọ consonant pụrụ iche maka asụsụ Oceanic. A na-eji olumba ugwu jiri ọtụtụ ụdaume epenthetic eme ihe, bụ ndị nwetagoro ọkwa ụda olu, na-ebute ihe dị ka nkwekọrita ụdaume n'elu; mfu nke mbụ *n- nke aha, ma e wezụga na monosyllabic nouns (nke a *n- abụ a reflex nke nkịtị Austronesian isiokwu * na, fused na nouns na Sakao); na ntughari nke ụfọdụ mkpụrụokwu-ụdaume ikpeazụ.
Dịka ọmụmaatụ Port-Olry nwere /œmœɣœɛ/ "fog, alụlụ" ebe Hog-Harbour nwere /nmɣœ/ .
Ọ gwụla ma egosiputara n'ụzọ ọzọ, ọmụmaatụ ndị e nyere ebe a dị na Northern, Port-Olry, olumba.
fonology
[dezie | dezie ebe o si]| N'ihu Agbaghị gburugburu |
N'ihu<br id="mwVQ"><br><br><br> Gburugburu | Azu Gburugburu | |
|---|---|---|---|
| Mechie | i | y | u |
| N'etiti etiti | e | ø | o |
| Oghere-etiti | ɛ | œ | ɔ |
| Mepee | a | ɒ |
Na mgbakwunye, Sakao nwere ụdaume nso /ɨ/ nke a na-akọwapụtaghị maka ịgbachitere ma ọ bụ agbachighị ya, n'ihu ma ọ bụ azụ, ma na-enweghi nrụgide mgbe niile. O nwekwara diphthong abụọ /œɛ, ɒɔ/, ebe Tolomako enweghị nke ọ bụla.
| Labial | eze | Alveolar | Dorsal | Glottal | |
|---|---|---|---|---|---|
| imi | m | n | ŋ | ||
| Plosive | p | t | k | ||
| Nke na-ese okwu | β | ð | s | ɣ | h |
| Odika | w | l | j | ||
| Kpatụ | ɾ | ||||
| Trill | r̥ |
Na mgbakwunye, consonants Sakao nwere ike ịdị ogologo ma ọ bụ mkpụmkpụ: /œβe/ "ịgba", /œββe/ "akwa"
O doghị anya ma Sakao nwere ọbụna mkpụrụ edemede; ya bụ, ma ịgbalị ikewa okwu Sakao ka ọ bụrụ nkeji okwu bara uru ọ ga-ekwe omume. Ọ bụrụ na ọ bụ, syllable Sakao ga-adị ka V (ụdaume ma ọ bụ diphthong) nke ọnụ ọgụgụ consonants ọ bụla gbara ya gburugburu: V /i/ "Ị", CCVCCCC (?) /mhɛrtpr/ "Ị bụrụ abụ, kwụsịkwa ịbụ abụ, ị gbachiri nkịtị" [ m- 2nd pers., hɛrt "ịbụ", -p zuru oke, -r na-aga n'ihu].
Ụtọ asụsụ
[dezie | dezie ebe o si]Nọmba
[dezie | dezie ebe o si]Dị ka Tolomako, Sakao na-amata ọnụọgụ anọ maka nnọchiaha onwe ya. Agbanyeghị, ha abụghị otu, abụọ, nnwale, ọtụtụ, mana otu, dual, paucal, plural. Sakao paucal na-enweta site na ikpe Tolomako, yabụ Tolomako i ɣire-tolu "ha atọ", Sakao jørðœl "ha, site na atọ ruo iri" ( jør na ðœl bụ mgbe nile derivable si i ɣire < *i ɣira na *tolu ). Otu kwuru na Sakao jørðœl løn < *i ɣira-tolu lima "Ise n'ime ha" nke bụ, etymologically, "ha atọ, ise."
A naghị atụgharị ihe nrịbama maka ọnụọgụgụ, ma e wezụga okwu ikwu nke na-amata otu na ọtụtụ: ðjœɣ "nne m/nwanne m," rðjœɣ "nne nne m;" walðyɣ "Nwa m," raalðyɣ "ụmụ m." N'otu aka ahụ niile ngosi (nkpọaha, adjectives, even locatives): wa "Nke a," warɨr "Ndị a;" aðœŋœn mam "onye a," aðœŋœn mamɨr "Ndị a;" ðað "ebe a," ðaðɨr "n'ọtụtụ ebe gburugburu ebe a."
Deixis
[dezie | dezie ebe o si]Sakao nwere ogo asaa nke deixis .
Aha aha
[dezie | dezie ebe o si]Sakao nwere aha na-enweghị atụ, ọtụtụ n'ime ha na-emegharị oge niile:
|
|
N'ebe a "ọnụ" dị iche iche œsɨŋœ-, ɔsɨŋɔ-, œsœŋ- na "ntutu" variably uly-, ulœ-, nøl- .
Syntax
[dezie | dezie ebe o si]Sakao nwere suffix -ɨn nke na-abawanye valence nke ngwaa (dakọtara na suffixes applicative n'asụsụ ndị ọzọ): ọ na-eme ka ngwaa na-agbanwe agbanwe na-agbanwe agbanwe, na ngwaa transitive ditransitive. Ya ikpe ikpeazụ, otu arụmụka nwere ike ịbụ ihe kpọmkwem na nke ọzọ bụ ngwá ọrụ; usoro okwu nke arụmụka ahụ bụ n'efu, na-ahapụ ọnọdụ iji mebie nke bụ:
Usoro Sakao gụnyere syntax polysynthetic, n'adịghị ka nkewapụ syntax nke onye agbata obi ya Tolomako . Dịka ọmụmaatụ, enwere ike itinye okwu 'ezi' n'elu n'ime ngwaa ahụ, na-ahapụ otu arụmụka mpụga: aða "Ụta" bụ arụmụka ngwá ọrụ nke sɔn "ịgba", na ɛðɛ "Oké osimiri" bụ ihe kpọmkwem nke hoβ "Iso", nke ebe ọ bụ na ejikọtara ha n'otu ngwaa, ejiri akara suffix -ɨn akara dị ka ihe na-agbanwe agbanwe. . sɔn "ịgba" nwere ihe incorporated nɛs "azụ", nke mbụ consonant geminates maka ssɔn ; ssɔn-nɛs , ịbụ akụkụ nke otu okwu, wee belata na ssɔnɛs .
- Asụsụ Tolomako, maka myirịta na nke dị n'elu n'asụsụ nwere njikọ chiri anya mana n'ụzọ dị mfe ụtọ
Ntụaka
[dezie | dezie ebe o si]- Guy (1977). "On the origins of the Sakao vowel system (New Hebrides)". The Journal of the Polynesian Society 86 (1): 97–103.
Njikọ mpụga
[dezie | dezie ebe o si]- Ebe nchekwa ELAR nke olumba N'kep nke Sakao (north Vanuatu): Nhazi na mgbanwe
- Paradisec nwere nchịkọta abụọ nke Arthur Cappell ( AC1, AC2 ) nke gụnyere ihe asụsụ Sakao