Asụsụ Wutun

 

Asụsụ Wutun ( Chinese ) bụ asụsụ Mandarin – Amdo – Bonan creole . Ihe dị ka mmadụ 4,000 na-asụ ya, ndị gọọmentị China na-ekewa ọtụtụ n'ime ha dị ka Monguor (Tu). Ndị na-asụ Wutun bi n'ime obodo abụọ (Upper Wutun 上五屯 na Lower Wutun 下五屯) nke Tongren County, mpaghara ọwụwa anyanwụ Qinghai, China . A na-akpọkwa ya asụsụ Ngandehua.

Obodo Wutun abụọ, yana obodo ndị ọzọ dị na mpaghara ahụ, nọ n'okpuru ọkọlọtọ Mongol ruo ọtụtụ narị afọ, ndị gọọmentị na-ewerekwa ya dị ka ndị otu agbụrụ Mongol. Agbanyeghị, ha na-amata onwe ha dị ka ndị Tibet .

Akụkọ ihe mere eme

Atụpụtala ọtụtụ echiche gbasara mmalite nke ndị obodo Wutun, na olumba ha pụrụ iche. Ọkammụta asụsụ China bụ Chen Naixiong na-ekwu site na nkesa ụdaume nke mkpụrụokwu ndị China n'okwu Wutun na ọ ga-abụ na ndị nna nna ha sụrụla olumba ochie Nanjing . Ndị ọzọ na-eche na ha nwere ike ịbụ otu ndị Hui (ndị Alakụba na-asụ Chinese) sitere na Sichuan bụ ndị, n'ihi ihe ndị a na-amaghị, ghọrọ ndị Buddha Tibet ma kwaga n'ebe ọwụwa anyanwụ Qinghai . N'ọnọdụ ọ bụla, akwụkwọ akụkọ ihe mere eme dị ka 1585 na-egosi ịdị adị nke obodo Wutun.

Wutun Consonants

		Labial	Dental	Retroflex	Alveo-palatal	Palatal	Velar
Nasal		m ⟨m⟩	n ⟨n⟩				ŋ ⟨ng⟩
Plosive	aspirated	pʰ ⟨p⟩	tʰ ⟨t⟩				kʰ ⟨k⟩
	voiceless	p ⟨b⟩	t ⟨d⟩				k ⟨g⟩
	voiced	b ⟨bb⟩	d ⟨dd⟩				g ⟨gg⟩
Affricate	aspirated		t͡sʰ ⟨c⟩	ʈ͡ʂʰ ⟨ch⟩	t͡ɕʰ ⟨q⟩	c͡çʰ ⟨qh⟩
	voiceless		t͡s ⟨z⟩	ʈ͡ʂ ⟨zh⟩	t͡ɕ ⟨j⟩	c͡ç ⟨jh⟩
	voiced		d͡z ⟨zz⟩	ɖ͡ʐ ⟨zzh⟩	d͡ʑ ⟨jj⟩	ɟ͡ʝ ⟨jjh⟩
Fricative	voiceless	f ⟨f⟩	sʰ ⟨s⟩	ʂʰ ⟨sh⟩	ɕ ⟨x⟩		x ~ h ⟨h⟩
	voiced		z ⟨ss⟩		ʑ ⟨xx⟩		ɣ ~ ʁ ⟨gh⟩
Liquid	voiceless		ɬ ⟨lh⟩
	voiced		l ⟨l⟩	ɻ ⟨r⟩
Glide		w ⟨w⟩				j ⟨y⟩	ɧ ⟨xh⟩

Wutun nwere udaume isii bụ isi, /aeiou ə/ nke na-emetụta ruo n'ókè ụfọdụ site na gburugburu ebe obibi ha. Dị ka ọmụmaatụ, ụdaume ka a na-agbanye [ˠ] tupu "k", dị ka ọ dị na "ek" [əˠ] 'abụọ' ma ọ bụ "maidok" [metoˠ] 'ifuru'.

Udaume Wutun

	N'ihu	Central	Azu
Mechie	i ⟨ i ⟩		u ⟨ ⟩
Ogologo	iː ⟨ ii ⟩		uː ⟨ ⟩
nso-etiti	e ⟨ ai ⟩	⟩ ⟨ə	o ⟨ ⟩
Mepee	a ~ ɑ ⟨ a ⟩

Ụtọ asụsụ

Ụtọasụsụ Wutun na-enweta site na Amdo Tibet . Enwekwara mmetụta Bonan .

Okwu okwu

Akụkụ kacha ukwuu nke ngwa okwu Wutun bụ Chinese (mana ụda ha furu efu); nke nta, sitere na Amdo Tibet, asụsụ obodo; na ihe dị obere karịa sitere na asụsụ Mongolian Bonan .

Hụkwa

• Asụsụ Tangwang
• Asụsụ Dao (China)
• Asụsụ Selibu

Ntụaka

n'okpuru ọkọlọtọ Mongol ruo ọtụtụ narị afọ, ndị gọọmentị na-ewerekwa ya dị ka ndị otu ike ịbụ otu ndị Hui (ndị Alakụba na-asụ Chinese)

Ọgụgụ ọzọ

• Slater, Keith (2009). Nyocha nke Wutun nke J. Janhunen, M. Peltomaa, E. Sandman, na Xiawudongzhuo. Echiche Eshia Highlands, 1: 367–371.

Njikọ mpụga

• Ebe nchekwa ELAR nke Wutunhua (五屯話) data isi