Bak
Asụsụ Bak bụ otu Asụsụ Atlantic nke Senegal na Guinea-Bissau jikọtara na 2010 na Bijago nke dịpụrụ adịpụ na Atlantic. Asụsụ Bak bụ ndị na-abụghị ụda olu.
Aha ya
[dezie | dezie ebe o si]David Dalby chepụtara okwu ahụ bụ́ Bak site na mmalite okwu bVk nke dị n'ụdị ọtụtụ ihe ngosi nkeonwe n'asụsụ Bak. A naghị ahụ -k- n'asụsụ Atlantic ndị ọzọ.
Asụsụ
[dezie | dezie ebe o si]
Nchịkọta nke Bijago
[dezie | dezie ebe o si]Bijago dịgasị iche iche. Sapir (1971) kewara ya dị ka ihe dịpụrụ adịpụ n'ime West Atlantic. Otú ọ dị, Segerer (2010) gosipụtara na nke a bụ n'ihi mgbanwe ụda a na-amaghị ama, nakwa na Bijago dị nso n'asụsụ Bak. Dịka ọmụmaatụ, asụsụ ndị a na-akpọ Bijago na Joola Kasa (otu n'ime asụsụ Jola) bụ asụsụ nkịtị, mana a chọpụtabeghị ha na mbụ:
| Nkọwa | Ihe ịchọ mma | Joola Kasa |
|---|---|---|
| isi | bu | fu-kow |
| anya | Ọ bụ n'oge a ka a na-eme ka ọ dị mma | ji-cil |
Segerer na-eweghachi ụdị ndị nna nna dị ka *bu-gof na *di-gei, n'otu n'otu, na mmepe ndị a:
- *bu-gof > *bu-kof > * bu-kow > fu-kow > *bu -ŋof > *bu
- > *bu-kof > *bu -kow > fu-kow
- > *bu-ŋof > *bu'ŋ > (u-) bu
- *di-ge > *di-kis > *di -kil > ji-cil > *ne-nns > *ne -nn
- > *di-kis > *di -kil > ji-cil
- > *nnọọ >nnọọ >Ọ bụ n'oge a ka a na-eme ka ọ dị mma
Okwu ntụnyere
[dezie | dezie ebe o si]Ntụnyere nke okwu ndị bụ isi nke asụsụ Bak:
| Asụsụ | anya | ntị | imi | ezé | ire | ọnụ | ọbara | ọkpụkpụ | osisi | mmiri | aha; aha nna |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Diola (Felup) | nyi-kil / ku- | ka-ɔs / o- | e-ŋindu / si- | ka-ŋin / o- | U-reeruo / ku- | bo-ʂom / o- | ha-sim | ka-gaka | |||
| Diola (Husuy) | ji-kil | ka-noo (n'èzí); ɛ-jan (n'ime) | ɛ-ŋendu | ka-ŋiin | ho-leluf | bu-tum | h-äsim | Ọ bụ ajị anụ | bu-nunukɛn / u- | ihe ọjọọ | ka-jaw; ka-saaf / u- |
| Diola (Diembereng) | di-gin | ka-gɔndin; ɛ-jamo | ɛ-Yinu | ka-ŋiin | kaa-leeluf | bu-tum | hallna | na-nukanuk / nyu- | mɔ-hujɔ | ho-roo | |
| Karon | nwanne ya | Ka ugbu a | y-iinu | ka-ŋiin | hi-lɛɛluuf | pu-tum | Hi-sim | Ka-Yik | |||
| Akwụkwọ (Biombo) | p-kihl / k- / i- | k-aghaʂ | bu-ihl / i- 'imi'; b-ihl 'anyị' | N'ihi ya, ọ ga-abụrịrị na ọ bụ n'oge a ka a ga-asị na ọ bụ | p-remtɛ́ / k- / i- | m-ntum | p-nyaak | p-mɔ (h) ɔ | b-oonoʔ / ŋ- / m-; bu-mul 'log' | m-nrʂup | k-tim / i-; p-nɔntʂa |
| Akwụkwọ (Safim) | kiś | b-iś | m-tuɣum | ||||||||
| Manjaco (Baboque) | Pọọ-kəs / k- | kä-batʂ | b-iis / g- | Pọọ-roomaj / i- | Pụrụ-ndị | m-tum | Nkwado | ka-muä | b-kɔʔ / g- / m-ŋk | m-lek | ka-tim |
| Manjaco (Pecixe) | kəkähl / kə- / i- | ka-barʂ | bu-ahl / iihl 'imi'; b-iihl / ŋ- 'imi' | Phroughs | p-diämət | m-tum / ŋ- / i- | N'ihi ya, ọ bụ nwa agbọghọ | ka-mua | ka-tim | ||
| Manjaco (Churo) | N'ihi ya, ọ bụ n'oge ahụ ka a na-akpọ | ka-bah | b-iis | P-ọnụ ụlọɛɛʔ | P-re-mgbasa | n-tum | N'ihi ya, ọ bụ nwa agbọghọ | ka-muh | bo-mol / o- | n-nek | ka-tim 'ala' |
| Mancanha | Fụlitere | ka-batʂ | b-yis | Nkọwa | N'ihi ya, ọ bụ n'oge ahụ ka a na-akpọ | m-ntum | N'ihi ya, ọ bụ nwa agbọghọ | Pọshị | bə-jɛl / ŋ- | m-ɛl | ka-tim; ka-bɛp |
| Balanta (n'ebe ugwu, Kəntɔhɛ) | f-kit / k- | Kham-lɔʔ / k- | b-fuŋa / #- | f-sec / k- | Kpatụ / Ø- | b-sum / #- | k-saham | f-hool / k- | b-ta / Ø- | Ebe Ọdịda Anyanwụ | f-tookɛ; f-mb |
| Ihe ịchọ mma | n-ɛ̂ / ŋ- | kɔ-nnɔ / ŋa- | Mmetụta | ká-nyì / ŋá | nú-númɛ̀ | Ka-nà / ŋa- | Afọ ole na ole | ka-ŋkpeene / ŋa- | Makesa-maŋgi / mɔ- | n-nyo; n-to 'brine' | Isi-βin / N- |