Debtera

Onye ụgwọ (ma ọ bụ dabtara; [1] Ge'ez/Tigrinya/Amharic: DEBTERA (Däbtära); otutu, Ge'ez\Tigrinya: debterat, Amharic: debtrawoch [2]) bụ onye okpukperechi na-eme njem na Chọọchị Ọtọdọks nke Etiopia na nke Eritrea, [3] na Beta Israel, [4] na-abụ abụ na ndị na-abụ abụ maka ụka anwansi ọcha iji nyere ọgbakọ aka.[1][5][6] Onye ji ụgwọ ga-azọrọ njirimara nke ụka[7] wee na-akpa àgwà dị ka n'ime obere iwu.[8]. Enwere ike chie ha echichi dịka ndị dikọn, [1] ma ọ bụ nwee ike ime ihe na-abụghị ndị isi Ụka.[9] Ndị obodo na-atụkarị ha egwu. ^[1] ^[2]

Agụmakwụkwọ na ọrụ gọọmentị

Dị ka ọdịnala Ndị Kraịst si kwuo, ọ bụ Yared, onye nsọ, mepụtara egwu debtera.^[3]

A na-ahọrọkarị ụgwọ n'aka ezinụlọ nke ndị ọzọ ji ụgwọ, ma na-azụ ya site na nwata[1] dị ka ndị odeakwụkwọ[2] (ịmụ Geʽez[3] [1]) na dịka ndị na-agụ akwụkwọ. A na-akuziri ha ọgwụ ọdịnala na usoro mmemme.[4] Mgbe ha na-agụ akwụkwọ, ha na-ebikarị site na ịrịọ arịrịọ, ịzụ ahịa, ma ọ bụ na-eme ọgwụ ọdịnala.[1] Otú ọ dị, nzube bụ́ isi maka ọmụmụ ihe ha bụ nke e dere na akụkọ ifo banyere ọrụ okpukpe, ule maka ngụsị akwụkwọ bụ iburu ọbụ abụ n'isi. Tupu a na-eje ozi, ha na-asa ahụ ma na-eyi uwe na-acha ọcha, akwa akwa, [1] na uwe elu akwa akwa akwa nke a na-akpọ shamma. Ndị Debteras na-ebu osisi ekpere n'ebe a na-eje ozi, bụ́ ebe ha na-abụ abụ, na-agba egwú, na-akụkwa ịgbà na sistra n'èzí chọọchị ma ọ bụ n'ụlọ nzukọ n'oge ememe okpukpe..^[3]

Ndị ụkọchukwu (Beta Israel equivalent Kahens) na debteras bụ ọrụ abụọ dị iche iche, ^[4] ọ bụ ezie na ọ ga-ekwe omume ịchụso ọrụ abụọ ahụ. ^[5] Chọọchị ndị Ọtọdọks Tewahedo na-ahụ nkewa dị n'etiti onye ụkọchukwu na debtera dị ka ịgbaso ihe nlereanya nke ndị Izrel oge ochie.^[6]

Debteras na Chọọchị Etiopia

N'oge ozi Lent, debteras na-akụ osisi ekpere iji nọgide na-aga n'ihu. Chọọchị Etiopia na-akwado arụmọrụ nke debteras, na-ezo aka n'akụkọ ahụ na 2 Ndị Eze Devid na-agba egwú n'ụlọ nsọ na Abụ Ọma 47:1 ("O kụọ aka gị") maka ihe atụ Bible. Egwuregwu ndị a na-egosikwa akara ndị metụtara Passion nke Jizọs: ntụgharị nke sistrum na ịkụ ọkpọ na-anọchite anya ntụgharị nke Kraịst mgbe ọ na-atachi obi na-eti ihe, na ịpị osisi ekpere na-anọchi anya ịpịa Kraịst ihe. ^[4]

N'etiti Beta Israel

N'etiti Beta Israel, ọnọdụ nke debtera bụ ihe dị ịrịba ama na ọmụmụ ịghọ kahen. N'adịghị ka kahens zuru oke, ndị na-arụ ọrụ ọ bụla nke debtera, debteras na-abịaru ndị nkịtị nso, na-arụkarị ọrụ dị ka ndị ogbugbo n'etiti ha na ndị ụkọchukwu. Onye kahen nke na-ahapụ ọnọdụ ya ma ọ bụ chụpụ ya nwere ike ije ozi dị ka debtera.

Ọgwụgwọ okpukpe na anwansi

Debteras na-ekere òkè na liturgy dị ka ndị na-agụ egwú na ndị na-eti egwu na, n'èzí ndị na-agwọ ọrịa okpukpe na anwansi site n'ịrụ ọrụ dị ka ndị ọrụ ọgwụ, ndị na-enyo kpakpando, ndị na'anya ọdịnihu wdg. Ụfọdụ ndị edemede Etiopia na-ewere ndị ọrụ ọgwụgwọ ndị a dị ka 'ndị na-agbake ime mmụọ' ebe ha bụ ndị na-eme anwansi okpukpe. Ụfọdụ ọrụ Debteras na-arụ anaghị anabata Chọọchị Etiopia. Ọtụtụ debteras na-ekesa ahịhịa mgbochi afọ ime nye ụmụ nwanyị ma na-eme anwansi iji rụọ ọrụ mgbochi afọ ojuju, na-emegide nguzo nke oge a nke Chọọchị Etiopia.^[7] A na-ekwukwa na ụfọdụ na-amụ anwansi ojii na-akpọku ndị mmụọ ọjọọ n'akụkụ mmụta ha dị mma.^[8]

Ụfọdụ Debteras na-emepụta Ọtụmọkpọ apotropaic iji chebe onye na-eyi ya pụọ na mmụọ ọjọọ. A na-ejikarị ọlaọcha eme ọtụmọkpọ ndị a ma ama maka iji ha eme ihe megide anya ọjọọ ma ọ bụ Buddha na megide mmụọ zār. Ha nwekwara ike ịmụ ihe dịgasị iche iche na-emegide anwansi, ekpere, na ịchụpụ mmụọ ọjọọ. Ịchụpụ mmụọ ọjọọ ndị a nwere ike ịgụnye ekpere, ngọzi nke mmiri nsọ (nke onye nwere mmụọ na-aṅụ), ọkụ mgbọrọgwụ, na ịgba afa site na Magic Star Book. Ụfọdụ amulet nwere ike iwere ụdị obere akwụkwọ mpịakọta echekwara n'akpa ma ọ bụ ihe ndị yiri ya, nke e ji akpụkpọ ewu ma ọ bụ nwa atụrụ a chụrụ n'àjà mee ka ọbara ya dị ọcha. Ụfọdụ na-eme (ma ọ bụ karịa na-agafe) ịgụ kpakpando, site n'inye ndị na-enweghị ihu ọma kpakpando ọhụrụ site n'ịgbanwe aha ha. Otú ọ dị, ndị obodo ahụ nwere ike iwere nke a dị ka "ịghọ aghụghọ". A chọpụtakwala na ụfọdụ Debteras na-eji jimsonweed (Datura stramonium) eme ihe iji mee ka mmadụ hụ ihe.^[8]Molvaer (1995). Socialization and Social Control in Ethiopia. Otto Harrassowitz Verlag, 34, 44, 50, 67, 70, 111, 142, and 259. ISBN 978-3-447-03662-7. Molvaer, Reidulf Knut (1995). Socialization and Social Control in Ethiopia. Otto Harrassowitz Verlag. pp. 34, 44, 50, 67, 70, 111, 142, and 259. ISBN 978-3-447-03662-7.</ref>

Onye debtera nwere ike ịkwụ ụgwọ maka amara ya, ịchụpụ mmụọ ọjọọ, na omume ịgụ kpakpando, mana ọ bụghị ọrụ liturgical.^[9]

Ọ bụghị ọrụ na ọgwụgwọ niile nke Debteras bụ ihe karịrị nke mmadụ. Debteras na-etinye ihe na-emenye ụjọ n'ubi ugbo iji chebe ha ma kpụọ isi iji gbochie ntiwapụ nke ikpuru. Tupu Mgbanwe Ọchịchị nke Etiopia, ndị a ma ama na-akwụkarị Debteras ụgwọ iji zụọ ụmụ ha.^[8]

Nnukwu ọdịiche dị na nkà mmụta okpukpe n'omume ọgwụgwọ nke ndị ụkọchukwu ma ọ bụ kahens na debteras bụ na maka ndị ụkọchị /kahens, mmehie megide omume ọma ma ọ bụ mmụọ ọjọọ megide Chineke bụ ihe ndabere maka ọrịa na ọgwụgwọ ọ bụla. Ya mere, ha na-enye iwu ka ekpere, Mmiri dị nsọ, baptizim, ibu ọnụ, na penance dị ka ihe ngwọta. Maka debteras ọ bụ mmụọ ọjọọ megide ụmụ mmadụ; ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ ọrịa niile bụ nke mmụọ ọjọọ ma ọ bụ nke mmụọ Ọjọọ kpatara, ya mere, ekpere na mmiri dị nsọ na-aghọ akụkụ dị mkpa nke emume ọgwụgwọ okpukpe ọ bụla. E wezụga ndị a, a na-akwadebe kitab ma ọ bụ ọtụmọkpọ ma nye ha ka ha yiri ya iji chụpụ mmụọ ọjọọ na Buddha [nkọwa dị mkpa].

N'aka nke ọzọ, ndị ụkọchukwu ma ọ bụ kahens na-eji omume nke nkwupụta, ibu ọnụ, penance na ịga Chọọchị dị ka ụzọ isi gwọọ ya na ụdị ndụmọdụ na nduzi ụfọdụ. Nna mkpụrụ obi, nke a na-akpọ yafs abbat, bụ ụdị dọkịta ime mmụọ ezinụlọ, nke a maara n'ọtụtụ ebe na-eleta ụlọ ugboro ugboro ma na-arụ ọrụ dịka achọrọ.

Hụkwa

Abụ ndị Etiopia (Zema)

Edemsibia

↑ Ethiopian evil eye belief and the magical symbolism of iron working, by Niall Finneran, Folklore 114 (2003):427-433
↑ Magic and Ritual in the Ancient World, Part 4 edited by Paul Allan Mirecki, Marvin W. Meyer, Published by BRILL, 2002, p.170
1 2 Munro-Hay (2002). Ethiopia, the Unknown Land: A Cultural and Historical Guide. I.B.Tauris. ISBN 978-1-86064-744-4.
1 2 Munro-Hay (2002). Ethiopia, the Unknown Land: A Cultural and Historical Guide. I.B.Tauris. ISBN 978-1-86064-744-4.
↑ Crummey (2000). Land and Society in the Christian Kingdom of Ethiopia: From the Thirteenth to the Twentieth Century. University of Illinois Press. ISBN 978-0-252-02482-5.
↑ Milkias (2011). Ethiopia. ABC-CLIO. ISBN 978-1-59884-258-6.
↑ Encyclopaedia Aethiopica (2003). Encyclopaedia Aethiopica: He-N. Otto Harrassowitz Verlag. ISBN 978-3-447-05607-6.
1 2 3 Molvaer, Reidulf Knut (1995). Socialization and Social Control in Ethiopia. Otto Harrassowitz Verlag, 34, 44, 50, 67, 70, 111, 142, and 259. ISBN 978-3-447-03662-7.
↑ Lulat (2005). A History of African Higher Education from Antiquity to the Present: A Critical Synthesis: A Critical Synthesis. ABC-CLIO. ISBN 978-0-313-06866-9.

[Finneran-1] Ethiopian evil eye belief and the magical symbolism of iron working, by Niall Finneran, Folklore 114 (2003):427-433

[Mirecki-2] Magic and Ritual in the Ancient World, Part 4 edited by Paul Allan Mirecki, Marvin W. Meyer, Published by BRILL, 2002, p.170

[Munro-Hay_p52-53-3] 1 2 Munro-Hay (2002). Ethiopia, the Unknown Land: A Cultural and Historical Guide. I.B.Tauris. ISBN 978-1-86064-744-4.

[Munro-Hay_p47-4] 1 2 Munro-Hay (2002). Ethiopia, the Unknown Land: A Cultural and Historical Guide. I.B.Tauris. ISBN 978-1-86064-744-4.

[5] Crummey (2000). Land and Society in the Christian Kingdom of Ethiopia: From the Thirteenth to the Twentieth Century. University of Illinois Press. ISBN 978-0-252-02482-5.

[6] Milkias (2011). Ethiopia. ABC-CLIO. ISBN 978-1-59884-258-6.

[7] Encyclopaedia Aethiopica (2003). Encyclopaedia Aethiopica: He-N. Otto Harrassowitz Verlag. ISBN 978-3-447-05607-6.

[Molvaer-8] 1 2 3 Molvaer, Reidulf Knut (1995). Socialization and Social Control in Ethiopia. Otto Harrassowitz Verlag, 34, 44, 50, 67, 70, 111, 142, and 259. ISBN 978-3-447-03662-7.

[9] Lulat (2005). A History of African Higher Education from Antiquity to the Present: A Critical Synthesis: A Critical Synthesis. ABC-CLIO. ISBN 978-0-313-06866-9.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]