Gaa na ọdịnaya

Feminist aesthetics

Shí Wikipedia, njikotá édémédé nke onyobulạ

Ọmarịcha ụmụ nwanyị pụtara na 1970s [1] ma na-ezo aka ọ bụghị na otu ọmarịcha ma ọ bụ ụdị kama ọ bụ n'echiche ndị na-ajụ echiche na nka na ọmarịca gbasara ụdị ọrụ nwoke na nwanyị, ma ọ bụ nwoke na nwanyị. [2] Ọmarịcha ụmụ nwanyị nwere mmekọrịta na nkà ihe ọmụma.

Akụkọ ihe mere eme na nkà ihe ọmụma

[dezie | dezie ebe o si]

Echiche akụkọ ihe mere eme nke nkà ihe ọmụma banyere ihe mara mma, nka, na ahụmịhe mmetụta, metụtara echiche nke ịma mma. Aesthetics na-ele ụdị mmepụta anya.[3] Karịsịa, ndị na-ahụ maka ụmụ nwanyị na-ekwu na n'agbanyeghị na o yiri ka ọ na-anọpụ iche ma ọ bụ na-agụnye, ụzọ ndị mmadụ si eche echiche banyere nka na ịma mma na-emetụta ọrụ nwoke na nwanyị.[2] Ọmarịcha ụmụ nwanyị bụ ngwá ọrụ maka nyochaa otu esi aghọta nka site na iji okwu gbasara nwoke na nwanyị.[4] Omume nwoke na nwanyị na-emetụta ụzọ ha si aghọta nka na ịma mma n'ihi ọnọdụ ha na nghọta ahụ nwere mmetụta site na ike. Ụzọ ndị mmadụ si ele nka anya na-emetụtakwa ụkpụrụ mmekọrịta mmadụ na ibe ya dịka ọkwa na agbụrụ.[5] Ọnọdụ isiokwu mmadụ na ndụ na-agbanwe ụzọ a na-ahụ nka n'ihi ihe ọmụma dị iche iche nke ndị mmadụ banyere ndụ na ahụmịhe. N'ụzọ akụkọ ihe mere eme nke ụmụ nwanyị na-eme ka akụkọ ihe mere e nwee nsogbu, ịma mma nke ụmụ nwanyị mara mma na-agbagha nkà ihe ọmụma nke ịma mma, nka na ahụmịhe mmetụta. [6] {{Cite journal|title=The Role of Malite na narị afọ nke iri na asatọ, echiche nke obi ụtọ mara mma agbalịwo ịkọwa "nri". Kant na Hume kwuru na e nwere ezi ụtọ zuru ụwa ọnụ, nke mere ka obi ụtọ mara mma. Usoro echiche ụmụ nwanyị banyere mgbalị ndị a bụ na, n'ihi na ezigbo nka bụ ihe ntụrụndụ n'oge a, ndị nwere ike ime nka ma ọ bụ mepụta eziokwu zuru ụwa ọnụ banyere otu esi enwe obi ụtọ ya ga-eme ya n'ụzọ na-emepụta nkewa nke okike na okike.[2] Ọbụna mgbe ndị a zuru ụwa ọnụ mara mma kwuru banyere okike, ha kewara mara mma n'ụdị abụọ: ịma mma na ịdị elu; na ịma mma dị obere ma dị nro (nwaanyị) na ịdị elu dị ukwuu ma na-atụ egwu (nwoke). [2] Ọmarịcha ụmụ nwanyị na-enyocha ihe mere àgwà "ndị inyom" ji bụrụ ndị na-edo onwe ha n'okpuru ma e jiri ya tụnyere àgwà "ndeko" na nka na ịma mma.[7]

Nnyocha ụmụ nwanyị banyere ịma mma

[dezie | dezie ebe o si]

Nkọwa ọzọ maka etu ụmụ nwoke si achịkwa echiche ịchọ mma bụ na ndị inyom na-egosipụta obi ụtọ ịchọ mma ha n'ụzọ dị iche karịa ndị na-abụghị ụmụ nwanyị maka "ndị obi ụtọ nke echiche [...] bụ ụdị ntụrụndụ". Kama nke ahụ, nwanyị na-anaghị ele ihe anya dị ka onye ntụgharị okwu na-enweghị mmasị, ma na-eme ka mmetụta ahụ dịkwuo nkọ (Hilde Hein). [6] Morse na-atụle etu nka si bụrụ ụlọ ọrụ mmekọrịta mmadụ na ibe ya.[8] Mmetụta nke ụlọ ọrụ na-abịa site na ndị mepụtara usoro ahụ, nke bụ nke ụmụ nwoke. Site n'echiche onye na-ekiri, ndị ikom na-ele ụmụ nwanyị anya, ma e jiri ya tụnyere ndị inyom na-ele nwanyị anya, na-emepụta mmetụta dị iche iche na mmekọrịta mmadụ na ibe ya. Mgbe ọ na-aghọta echiche ụmụ nwanyị, Morse na-atụle echiche nke "onwe-defined" na "self-determined" nka site n'aka ụmụ nwanyị na-ese ihe.[8] Ndị na-akatọ nka ụmụ nwanyị na-ekwu na ndọrọ ndọrọ ọchịchị enweghị ọnọdụ na nka, Otú ọ dị, ọtụtụ ụdị nka nwere ndọrọ ndọrọ ọchịchị, mana n'ihi ọnọdụ isiokwu ha, ndị nkatọ enweghị ike ịghọta ya.[9]

Asụsụ e ji ekwu maka ịma mma n'ihe osise dị oke. Okwu ọkọwa okwu a pere mpe n'ihi na ọ gụnyeghị asụsụ nwanyị na nke ụmụ nwanyị. Asụsụ dị adị na-ekewa ha dị ka onye omenkà "nwanyị". A na-atụle nyocha nke mkpa ọ dị inwe ngalaba dị iche nke ịma mma nwanyị. Ọ bụrụ na e nwere ngalaba dị iche, a na-akọwa nka ụmụ nwanyị dị ka nwanyị, mgbe ahụ ọ na-eche na a na-ekewa "nkịtị" na nka ndị ọzọ niile na akpaghị aka dị ka nwoke.[10]

Ụfọdụ ndị na-akwado echiche gbasara ịma mma nke oge a na-etinye aka na "kalliphobia" (ịjụ echiche doro anya nke ịma mma), na-arụ ụka na ikpe mara mma nwere oke okike ma na-abụkarị nke sitere na mmekọahụ rụrụ arụ. Ndị ọzọ na-akwado echiche gbasara ịma mma na-akwado "nlọghachi na ịma mma," na-ekwe ka mma dịrị dị ka ihe e ji atụ ihe maka ikpe mara mma, ebe ha na-ekweta na ikpe dị otú ahụ bụ nke onwe ya ma dabere na omume mmekọrịta mmadụ na ibe ya.[11]

A na-enyocha echiche nke amamihe okike n'ihe gbasara mma nwanyị. Karịsịa, a na-ewepụkarị ụmụ nwanyị na-ese ihe n'ime ndị nwere nkà ma ọ bụ ndị nwere nkà.[encycl 1] Mwepụ a sitere na nkọwa ọdịnala nke ọgụgụ isi nwoke Christine Battersby katọrọ ụmụ nwanyị ka a ghara ịkpọ ha ndị nwere nkà n'ihi na a ga-ekewapụ ụmụ nwanyị na nkà ha, kama a ga-akpọ ha ndị nwere nkà, kama a ga-akpọ ha ndị nwere nkà, kama a ga-akpọ ha ndị nwere nkà.[12] Otú ọ dị, a na-ewepụkwa ụmụ nwanyị n'ihi na ha enweghị ohere maka agụmakwụkwọ nka achọrọ ka a mara ha dị ka ndị na-ese ihe na ndị nwere ọgụgụ isi.[13] Na mgbakwunye, echiche nke ọgụgụ isi okike n'onwe ya na-eme emume nke onye ọ bụla - nke Battersby na-akpọ "ụdị dike nwoke" - ma na-eleghara ọrụ nke mmekorita anya.[12]

Linda Nochlin, ọkà mmụta ihe gbasara nka, kwuru na akụkọ ihe mere eme nka sitere n'echiche ụmụ nwoke nke ọdịda anyanwụ, nke na-emepụta ụzọ kachasị mma isi lee nka anya. Nochlin na-ajụ ajụjụ ihe mere na enweghị ụmụ nwanyị "ndị na-ese ihe" n'akụkọ ihe mere eme nka ma ghọta na nke a bụ n'ihi mmetụta nke ụmụ nwoke ọdịda anyanwụ n'ime ngalaba nka. Onye na-akọ akụkọ ihe mere eme nke ụmụ nwanyị Griselda Pollock na-ekwu na Canon nke Ọdịda Anyanwụ bụ usoro nke nchụpụ, ịnọ n'okpuru, na ịmụba ọdịiche mmekọahụ.[14]

Nkà na ọrụ aka

[dezie | dezie ebe o si]

Enwere ike ile echiche mara mma nke na-eme ka ọdịiche dị n'etiti "nkà" na "ọrụ aka" anya dị ka ndị na-emegide ụmụ nwanyị.[15] N'ebe a, nka na-ezo aka na nka dị mma na ọrụ aka na-ezo aha ihe niile ọzọ nwere ịma mma kwa ụbọchị. Ụdị nka nke ụmụ nwanyị na-ejikarị eme ihe, dị ka ịchọ mma ma ọ bụ ịkwa akwa, a na-ele ya anya dị ka ọrụ aka ọ bụghị nka, n'ihi ojiji ha na-eji n'ụlọ. Ọmarịcha ụmụ nwanyị na-elekwasị anya n'ihe niile ụmụ nwanyị mepụtara, ma a na-ele ha anya dị ka "nkà".[9] Ebe ọ bụ na ọrụ aka ndị ahụ na-eme n'ụlọ ebe ọtụtụ ụmụ nwanyị na-aga n'ihu na-arụ ọrụ, a na-eleghara ihe okike ha anya site na nghọta nke "nkà", n'ihi na ngalaba ha dịpụrụ adịpụ.[16]

Ìgwè ndị dị mkpa

[dezie | dezie ebe o si]

Ụmụ agbọghọ Guerrilla bụ otu ndị na-eme ihe ike nke oge a nke na-elekwasị anya n'otú ụmụ nwanyị si arụ ọrụ na nka ọha na eze. Mmekọrịta ha na ịma mma ụmụ nwanyị dị mkpa n'ihi na ha na-ekpughe okike na ajọ mbunobi agbụrụ, yana nrụrụ aka na nka, ihe nkiri na ọdịbendị pop. Ìgwè ahụ na-adọta uche n'echiche ahụ na ụmụ nwanyị anaghị akpọrọ ihe n'otu n'otu na mpaghara ndị a ma na-alụ ọgụ iji melite nha nhata nwoke na nwanyị.[17]

Nkatọ nka ụmụ nwanyị

[dezie | dezie ebe o si]

Akụkụ ọzọ nke ọmụmụ nke jikọtara ya na ịma mma nke ụmụ nwanyị bụ nkatọ nka nke ụmụ nwanyị. Mpaghara ọmụmụ a nwere ike ilekwasị anya na onyinyo ahụ nwanyị, onyinyo chi nwanyị, akụkọ onwe onye, na mbelata nke "onye nwere ọgụgụ isi naanị ya". [18]

Ịgba ọtọ bụ ụdị nka nke ndị na-ahụ maka ụmụ nwanyị katọrọ nke ukwuu, ndị na-ekwu na ngosipụta nke nwanyị gba ọtọ na-eme ka usoro okike ọdịnala na-akpali agụụ mmekọahụ ma na-enye aka na enweghị nhata nwoke na nwanyị na mmekọrịta mmadụ na ibe ya.[19]

Hụkwa

[dezie | dezie ebe o si]
  • Nkatọ nka ụmụ nwanyị
  • Ụmụ agbọghọ na-agba ọchịchị mgba okpuru

Edemsibia

[dezie | dezie ebe o si]
  1. ↑ Feminist Aesthetics: Art and Artists: Historical Background. The Feminist eZine.
  2. 1 2 3 4 Feminist Aesthetics. Stanford Encyclopedia of Philosophy. Retrieved on February 1, 2014.
  3. ↑ Hein (1990). "The Role of Feminist Aesthetics in Feminist Theory". The Journal of Aesthetics and Art Criticism 48 (4): 281–291. DOI:10.2307/431566. 
  4. ↑ Lyudmyla Fedorivna. "Philosophical Aspects of Understanding the Trend of Feminist Aesthetics". Studia Humanitatis 3. 
  5. ↑ Stubs (2018). "Artivismo, estetica feminista e producao de sobjetividade". Revista Estudos Feministas 26 (2). DOI:10.1590/1806-9584-2018v26n238901. 
  6. 1 2 Hein (Autumn 1990). "The Role of Feminist Aesthetics in Feminist Theory". The Journal of Aesthetics and Art Criticism 48 (4): 281–291. DOI:10.1111/1540_6245.jaac48.4.0281. Hein, Hilde (Autumn 1990). "The Role of Feminist Aesthetics in Feminist Theory". The Journal of Aesthetics and Art Criticism. 48 (4): 281–291. doi:10.1111/1540_6245.jaac48.4.0281. JSTOR 431566.
  7. ↑ Korsmeyer (2004). Gender and Aesthetics: An Introduction. Routledge. ISBN 9780415266581. 
  8. 1 2 Morse (April 1992). "Feminist Aesthetics and the Spectrum of Gender". Philosophy East and West 42 (2): 287–295. DOI:10.2307/1399292. 
  9. 1 2 Hein (1993). Aesthetics in Feminist Perspective. Bloomington: Indiana University Press. Hein, Hilde; Korsmeyer, Carolyn (1993). Aesthetics in Feminist Perspective. Bloomington: Indiana University Press.
  10. ↑ Waugh (1990). "Analytic Aesthetics and Feminist Aesthetics: Neither/Nor?". The Journal of Aesthetics and Art Criticism 48 (4): 317–326. DOI:10.2307/431569. 
  11. ↑ Wolff (2006). "Groundless beauty: feminism and the aesthetics of uncertainty". Feminist Theory 7 (2): 143-158. 
  12. 1 2 Battersby (1989). Gender and Genius: Towards a Feminist Aesthetics. The Women's Press Ltd.. ISBN 978-0704343009. 
  13. ↑ Korsmeyer (2004). "Amateurs and Professionals", Gender and Aesthetics: An Introduction, Understanding Feminist Philosophy. London: Taylor and Francis, 59. ISBN 9780203646632. 
  14. ↑ Pollock (1999). Differencing the Canon : Feminist Desire and the Writing of Art’s Histories. Routledge. 
  15. ↑ Pollock (1999). "Differencing: Feminism's encounter with the canon", Differencing the Canon: Feminism and the Writing of Art's Histories. New York: Routledge, 25. ISBN 9780415066990. 
  16. ↑ Leddy (2012). The Extraordinary in the Ordinary: The aesthetics of everyday life. Broadview Press. 
  17. ↑ OUR STORY (en-US). Guerrilla Girls. Retrieved on 2019-10-17.
  18. ↑ The Crime of Candor: Feminist Art Criticism | Studio Potter. studiopotter.org. Retrieved on 2019-10-17.
  19. ↑ Eaton (2012). Art and Pornography. Oxford University Press. 
Ewepụtara site na "https://ig.wikipedia.org/w/index.php?title=Feminist_aesthetics&oldid=671620"