Folk science
Ndị ọkà mmụta sayensị (nke a makwaara dị ka "ihe ọmụma ndị mmadụ" ma ọ bụ "nhazi nke ndị mmadụ" (ka a ghara inwe mgbagwoju anya na nhazi nke Folk, usoro nke nhazi nkume sedimentary aha ya bụ Robert L. Folk) na-akọwa ụzọ nghọta na ịkọ amụma ụwa na nke ọha mmadụ, na-enweghị iji usoro, siri ike, usoro (lee usoro nkà mmụta sayensị). dị iche na nghọta nke mechanistic ma ọ bụ "clockwork" nke ụwa, ebe a maara ọrụ nke akụkụ ọ bụla na mmekọrịta nke akụkụ niile na ibe ya n'ụzọ zuru ezu..
Ọ bụghị ihe doro anya etu sayensị ọdịnala si emepe n'ime ụmụ mmadụ. Otú ọ dị, ọbụna ụmụaka dị ọnwa 8 egosila na ha ghọtara ụfọdụ echiche mgbọrọgwụ nke ihe ndị dị ndụ.[1] Nghọta ụmụaka na-agbanwe ka ha na-aka nká, na usoro nkwubi okwu ha na-eji eme ihe na-etolite ka ha na na-eto.
A na-anabatakarị sayensị ọdịnala dị ka "amamihe nkịtị" n'otu ọdịbendị, ndị mmadụ anaghị aghọta na nkọwa na nghọta ha dabere na sayensị obodo.[2] Ọ bụ ezie na nke a bụ ihe a na-ahụkarị n'ime ụmụaka, ọbụna ndị okenye na-ekwere na ha nwere nghọta zuru oke banyere usoro karịa ka ha na-eme n'ezie. N'ihi na sayensị ọdịnala bụ ihe ndị mmadụ, ọbụna ụmụaka, na-eme n'ụzọ okike, ndị ọkà mmụta sayensị anaghị ahapụ ha. Sayensị ọdịnala na-apụta na echiche nke ndị ọkà mmụta sayensị ọkachamara. Nnyocha anthropological nke ndị ọkà mmụta sayensị na-egosi na echiche ha na-esikarị na ihe nlereanya nwere oghere, deductions, na analogies. Ọ bụ ezie na ime ka ihe ndị a dị mfe na oghere ndị a abụghị akụkụ nke usoro sayensị, ha na-arụkarị ọrụ na ọganihu sayensị na-aga n'ihu na-eji usoro sayensụ ọdịnala. N'ọnọdụ ụfọdụ, ndị na-eme nchọpụta nwere ike ịkpachara anya na-eleba anya na usoro ọdịnala iji bulie ma ọ bụ melite nke ha.[3] Ọtụtụ ndị a ma ama na-ahụ maka nghọta sayensị ọdịnala (dị ka ụwa dị larịị, ma ọ bụ anyanwụ na-agba gburugburu ụwa, na-eme ka o doo anya ihe mere o ji dị mkpa iji usoro sayensị mee ihe iji chịkọta data iji kwado ma ọ bụ gọnarị echiche sayensị ndị mmadụ.[4]
Sayensị nkịtị, n'ihi na ha na-agbasa nke ọma na ọha mmadụ, nwere ike imetụta sayensị ndị mmadụ n'ikpeazụ.[1] Otu ihe atụ ga-abụ echiche nke mkpụrụ ndụ ihe nketa, nke ọtụtụ ndị okenye maara na narị afọ nke 21, mana n'ogo nke onye nkịtị. Nke a na-eduga na nkwubi okwu dị iche iche na nkwubi okwu sayensị ndị mmadụ karịa nke ndị mmadụ ga-erute na-enweghị ihe ọmụma ahụ. Agbanyeghị, ụfọdụ ụdị sayensị ndị mmadụ dị n'ọdịbendị niile.[2] Nkà mmụta ihe ọmụmụ ndị mmadụ, dịka ọmụmaatụ, yiri otu n'ime ọha mmadụ niile. Myirịta ndị a na-agụnye otu osisi na anụmanụ ndị a na-achịkọta n'ime ya, yana usoro nhazi nke otu ndị a (dị ka "osisi oak" bụ otu osisi nke dị n'ime otu "osisi"). Ọ gụnyekwara ikike ịme ntụnye gbasara ụfọdụ ihe dị ndụ dabere na ihe ndị ọzọ, n'otu aka ahụ, ntule..
Ihe atụ ụfọdụ nke sayensị ọdịnala
[dezie | dezie ebe o si]- Ihe ndị dị ndụ
- Akụkọ ọdịnala
- Asụsụ ọdịnala
- Nkà mmụta uche
- Nchịkọta ọdịnala
- mgbakọ na mwepụ na-abụghị nke gọọmentị
- Physics na-amaghị nke a na-akọ
- Ọdịdị ahụ
- Akụkọ ihu igwe
Hụkwa
[dezie | dezie ebe o si]- Ethnobiology
- Sayensị ụgha
Edemsibia
[dezie | dezie ebe o si]- ↑ Keil (2013). "The roots of folk biology" (in en). Proceedings of the National Academy of Sciences 110 (40): 15857–15858. DOI:10.1073/pnas.1315113110. ISSN 0027-8424. PMID 24058166.
- ↑ Rozenblit (2012). "The misunderstood limits of folk science: an illusion of explanatory depth" (in en). Cognitive Science 26 (5): 521–562. DOI:10.1207/s15516709cog2605_1. ISSN 0364-0213. PMID 21442007.
- ↑ Albury (2017-11-01). "How folk linguistic methods can support critical sociolinguistics". Lingua 199: 36–49. DOI:10.1016/j.lingua.2017.07.008. ISSN 0024-3841.
- ↑ Shermer (2006-08-01). "Folk Science" (in en). Scientific American 295 (2). DOI:10.1038/scientificamerican0806-34. PMID 16866283. Retrieved on 2024-02-12.