Gender studies

 Ọmụmụ ihe gbasara okike bụ ngalaba agụmakwụkwọ dị iche iche nke e tinyere n'ịnyocha njirimara nwoke na nwanyị na nnọchite anya nwoke na nwanyị. Ọmụmụ ihe gbasara okike malitere n'ọmụmụ ihe ụmụ nwanyị, gbasara ụmụ nwanyị, okike, na ndọrọ ndọrọ ọchịchị.[1][2] Ọmụmụ ihe gbasara Queer, ọmụmụ ihe gbasara ụmụ nwoke na ọmụmụ transgender bụ obere ngalaba ọmụmụ gbasara okike. Mmụba ya na-apụta ìhè, ọkachasị na mahadum ndị dị n'Ebe Ọdịda Anyanwụ mgbe afọ 1990 gasịrị, dabara na mmụba nke mmebi iwu.[3].

Usoro mmụta ndị na-enye aka na ọmụmụ ihe gbasara okike gụnyere ngalaba akwụkwọ, asụsụ, ọdịdị ala mmadụ, akụkọ ihe mere eme, sayensị ndọrọ ndọrọ ọchịchị, nkà mmụta ihe ochie, akụnụba, mmekọrịta mmadụ na ibe ya, akparamaagwa mmadụ, nkà mmụta mmadụ, sinima, egwu, ọmụmụ mgbasa ozi,[1] mmepe mmadụ, iwu, ahụike ọha, ọmụmụ ihe gbasara nkwarụ na ọgwụ.[2] Ọmụmụ ihe gbasara okike na-enyochakwa otu agbụrụ, agbụrụ, ebe, ọkwa mmekọrịta mmadụ na ibe ya, mba, na nkwarụ si ejikọta na ụdị okike, njirimara nwoke na nwanyị na mmekọahụ.[3][4] N'ọmụmụ ihe gbasara okike, a na-ejikarị okwu ahụ bụ "okike" eme ihe iji zoo aka na nhazi mmekọrịta mmadụ na ibe ya na omenala nke ịbụ nwoke na nwanyị, kama akụkụ ihe ndị dị ndụ nke nwoke ma ọ bụ nwanyị;[5] Otú ọ dị, ọ bụghị ndị ọkà mmụta gbasara okike niile nwere echiche a.

Okike dị mkpa n'ọtụtụ ngalaba dịka ozizi akwụkwọ, ọmụmụ ihe nkiri, ozizi fim, ozizi arụmọrụ, akụkọ ihe mere eme gbasara nka nke oge a, mmụta mmadụ, mmekọrịta mmadụ na ibe ya, asụsụ mmekọrịta mmadụ na ibe ya, ọmụmụ nkwarụ, bayoloji na akparamaagwa. Usoro mmụta ndị a na-adị iche mgbe ụfọdụ n'ụzọ ha si amụ gbasara okike na ihe kpatara e ji amụ ya. Na ndọrọ ndọrọ ọchịchị, a pụrụ ile okike anya dị ka mkparịta ụka ntọala nke ndị na-eme ihe nkiri ndọrọ ndọrọ ọchịchị na-eji iji tinye onwe ha n'ọtụtụ isiokwu.[1] Ọmụmụ ihe gbasara okike bụkwa usoro mmụta n'onwe ya, na-agụnye ụzọ na ụzọ sitere na ọtụtụ ngalaba mmụta.[2]

Ọtụtụ ngalaba lere "okike" ​​anya dị ka omume, nke a na-akpọ mgbe ụfọdụ ihe na-arụ ọrụ nke ọma.[1] Ozizi Feminist nke psychoanalysis, nke Julia Kristeva na Bracha L. Ettinger kọwara,[2][3] ma Sigmund Freud, Jacques Lacan na ozizi mmekọrịta ihe, na-enwe mmetụta dị ukwuu na ọmụmụ ihe gbasara okike.[4][5][6][7]

Mmetụta

Ozizi akparamàgwà mmadụ

Ọtụtụ ndị ọkà mmụta sayensị emetụtala ngalaba ọmụmụ nwoke na nwanyị nke ukwuu, ọkachasị n'ihe gbasara echiche psychoanalytic.[1] N'ime ha bụ Sigmund Freud, Jacques Lacan, Julia Kristeva, na Bracha L. Ettinger. Ọmụmụ banyere okike n'okpuru anya nke onye ọ bụla n'ime ndị ọkà mmụta sayensị a dị iche. N'usoro Freudian, ụmụ nwanyị "na-emebi emebi ma ga-amụta ịnakwere enweghị amụ" (n'okwu Freud bụ "nkwarụ").[2] Otú ọ dị, Lacan na-ahazi nwanyị na ịbụ nwoke dịka usoro dị iche iche si dị. Ma ndị nwoke na nwanyị na-esonye na nhazi "ụmụ nwoke", akụkụ nwanyị nke mmekọahụ bụ "mgbakwunye" ọ bụghị ihe megidere ma ọ bụ ihe mgbakwunye.[3] Lacan na-eji echiche nke mmekọahụ (ọnọdụ mmekọahụ), nke na-egosi mmepe nke ọrụ nwoke na nwanyị na egwuregwu n'oge nwata, iji lụso echiche na njirimara nwoke na nwanyị bụ ihe ebumpụta ụwa ma ọ bụ nke sitere n'ọmụmụ ihe. Dịka Lacan si kwuo, inwe mmekọahụ n'etiti mmadụ na ibe ya nwere ihe jikọrọ ya na mmepe nke njirimara nwoke na nwanyị dịka nwoke ma ọ bụ nwanyị nwere njikọ mkpụrụ ndụ ihe nketa.[4]

Kristeva na-ekwu na omenala ndị nna ochie, dịka mmadụ n’onwe ya, ga-ewepụ ihe gbasara nne na ihe gbasara nwanyị ka ha nwee ike ịdị adị ma ọ bụ guzobe.[1] Bracha L. Ettinger gbanwere[2][3][4][5][6][7][8] n'ihe gbasara uche mmadụ nke oge a kemgbe mmalite afọ 1990 site na Matriksial[9] nwanyị-nne na tupu nne Eros[10] nke ijikọ ókèala (bordureliance), ohere n'okpuru ala (bordurespacement) na ahụmịhe mmekọrịta. Ọdịiche nwanyị matrixial na-akọwa anya pụrụ iche[11] ọ bụkwa isi iyi maka trans-subjectivity na transjectivity[12] n'ime ma ụmụ nwoke ma ụmụ nwanyị. Ettinger na-atụgharị uche n'ihe gbasara mmadụ dịka njikọ ochie na nne si dị ma na-atụ aro echiche nke Demeter-Persephone Complexity.[13]

Ozizi uche nke ụmụ nwanyị

Ndị ọkà mmụta banyere ụmụ nwanyị dịka Juliet Mitchell, Nancy Chodorow, Jessica Benjamin, Jane Gallop, Bracha L. Ettinger, Shoshana Felman, Griselda Pollock,[1] Luce Irigaray na Jane Flax emepụtala nyocha uche nke ụmụ nwanyị ma kwuo na ozizi uche dị oke mkpa maka ọrụ ụmụ nwanyị, dịka omenala echiche ndị ọzọ, ụmụ nwanyị ga-akatọ ya ma gbanwee ya ka ọ nwere onwe ya pụọ ​​na ihe ndị metụtara mmekọahụ (ya bụ, a na-enyocha ya). Shulamith Firestone, na The Dialectic of Sex, kpọrọ Freudianism echiche efu nke ụmụ nwanyị ma na-atụle otu Freudianism si bụrụ eziokwu kpamkpam, ewezuga otu nkọwa dị mkpa: ebe ọ bụla Freud dere "amụ", a ga-eji "ike" dochie okwu ahụ.

Ndị nkatọ dịka Elizabeth Grosz na-ebo Jacques Lacan ebubo na ọ na-ejigide omenala ndị na-anaghị amasị nwoke na nwanyị n'ihe gbasara uche.[1] Ndị ọzọ, dịka Judith Butler, Bracha L. Ettinger na Jane Gallop, ejirila ọrụ Lacanian, n'agbanyeghị na ọ bụ n'ụzọ dị oke mkpa, mepụta ọmụmụ ihe gbasara nwoke na nwanyị.[2][3][4] Dịka J. B. Marchand si kwuo, "Ọmụmụ ihe gbasara nwoke na nwanyị na ozizi ndị na-anaghị amasị nwoke na nwanyị na-ala azụ, ha anaghị achọ ịhụ ụzọ psychoanalytic si eme ihe."[5] Maka Jean-Claude Guillebaud, ọmụmụ ihe gbasara nwoke na nwanyị (na ndị na-akwado ndị na-anaghị agbaso iwu gbasara mmekọahụ) "gbachiri" ma na-ewere psychoanalysts na psychoanalysts dị ka "ndị nchụàjà ọhụrụ, ndị na-agbachitere nkịtị nke okike, omume ọma, omume ọma ma ọ bụ ọbụna ihe na-adịghị mma".[6]

Nchegbu Judith Butler nwere bụ echiche psychoanalytic nke na-ewere nwoke na dịka ihe "a na- ịgọnarị ," ma na-ahụ ihuenyo gosiri na nke ahụ ihe mkpa ma ọ bụ ihe doro anya" [1] Dị ka Daniel Beaune na Caterina Rea si, kwuo nwoke na "na-akatọ nkịtị psychoanalysis siri mee ka nke na nna na nna na oge na nna na nna na-eme ihe doro anya".[2]

Ozizi akwụkwọ

Echiche ụmụ nwanyị nke ndị French nke gbasara uche lekwasịrị anya na echiche anya na akwụkwọ kemgbe. Ihe nketa Virginia Woolf yana "Oku Adrienne Rich maka mgbanwe ụmụ nwanyị na ederede akwụkwọ, na akụkọ ihe mere eme, emeela ka ọgbọ nke ndị edemede nwanyị zaghachi site na ederede nke ha".[1] Griselda Pollock na ndị ọzọ na-ahụ maka ụmụ nwanyị edeela akụkọ ifo na uri[2] na akwụkwọ,[2][3][4] site n'echiche nke okike.

Ọchịchị mgbe ọchịchị gasịrị na Ọchịchị Ndị Dị n'Okpukpe

Ọmụmụ ihe gbasara ọdịda anyanwụ bụ ọmụmụ ihe gbasara mgbanwe n'etiti ngalaba dị iche iche nke na-enyocha mmetụta na-adịgide adịgide nke ọchịchị ndị ọchịchị na usoro ndị na-emepụta ma na-edozi usoro ihe ọmụma, ike, na usoro nhazi.[1] Aníbal Quijano na-ewere agbụrụ na okike dị k a akụkụ abụọ nke 'ọchịchị ndị ọchịchị'.[2] Marìa Lugones kpọrọ usoro nke imeri ọchịchị ndị ọchịchị na okike dị ka 'ọchịchị ndị ọchịchị na-adịghị mma', nke kwuru maka ọrụ dị mkpa nke okike na agbụrụ na-arụ n'ịkwado usoro ọchịchị ndị ọchịchị.[3] Dabere na ntọala a, McShane na-arụ ụka na ntọala nke ọmụmụ ihe gbasara okike, arụmọrụ okike na ọrụ njikọ aka bụ usoro ọchịchị ndị na-ama aka na usoro ọchịchị ndị na-eme ka eurocentric na imperialism dị n'ime ụlọ akwụkwọ agụmakwụkwọ ọdịda anyanwụ.[4]

Chandra Talpadea Mohanty, ọkà mmụta gbasara ikike ụmụ nwanyị nke mba ọzọ, bipụtara akwụkwọ Under Western Eyes - Feminist Scholarship and Colonial Discourses na 1984, nke ọ katọrọ onyinyo otu na nke e metọrọ nke "Third World Woman", na ahụmịhe ndị ahụ dị iche iche nke ukwuu ebe e nyere akụkọ ihe mere eme, omenala na nke onye ọ bụla [1]. Nke a dabere na mmekọrịta ike dị n'etiti ahụmịhe dị iche iche dị ndụ na mkpa ọ dị iwulite akụkọ dị iche iche.

Mmetụta mgbe oge a gasịrị

Mmalite nke echiche post-modernism metụtara ọmụmụ ihe gbasara okike,[1] na-eme ka echiche njirimara pụọ ​​na echiche nke njirimara okike edobere ma ọ bụ nke dị mkpa, gaa na njirimara post-modern[2] fluid[3] ma ọ bụ ọtụtụ njirimara.[4] Mmetụta nke post-structuralism, na akụkụ ozizi akwụkwọ ya post-modernism, na ọmụmụ ihe gbasara okike pụtara ìhè nke ukwuu n'ihe ịma aka ya nke akụkọ ndị dị ukwuu. Post-structuralism meghere ụzọ maka mpụta nke ozizi queer na ọmụmụ ihe gbasara okike, nke mere ka ubi ahụ gbasaa echiche ya na mmekọahụ.[5]

Na mgbakwunye na mmụba iji tinye ọmụmụ ihe gbasara mmekọahụ, n'okpuru mmetụta nke ọmụmụ ihe gbasara okike mgbe oge a gasịrị, atụgharịwokwa anya ya gaa na ọmụmụ ihe gbasara nwoke, n'ihi ọrụ nke ndị ọkà mmụta mmekọrịta mmadụ na ibe ya na ndị ọkà mmụta echiche dịka R. W. Connell, Michael Kimmel, na E. Anthony Rotundo.[1][2] Mgbanwe na mmụba ndị a edugawo n'esemokwu ụfọdụ n'ime ubi ahụ, dịka nke dị n'etiti ndị ọkà mmụta mmekọrịta mmadụ na ibe ya na ndị ọkà mmụta echiche nwoke na nwanyị.[3] Ahịrị dị n'etiti ogige abụọ a dị na nsogbu ahụ ka ndị ọkà mmụta echiche nwanyị na-ahụ ya ka ndị ọkà mmụta echiche nwanyị na-arụ ụka na ihe niile kewara ekewa na ọ bụghị naanị na enweghị akụkọ ukwu kamakwa enweghị usoro ma ọ bụ ụdị. Ndị ọkà mmụta echiche nwanyị na-arụ ụka na nke a na-ehichapụ ụdị okike kpamkpam mana ọ dịghị ihe ọ bụla iji megide ike ike nke okike na-emegharị. N'ikwu ya n'ụzọ ọzọ, eziokwu ahụ bụ na e wuru okike n'ọha mmadụ anaghị emebi eziokwu ahụ bụ na enwere usoro mmegbu n'etiti ụmụ nwoke na nwanyị.

Mmepe nke ozizi

Akụkọ ihe mere eme

Akụkọ ihe mere eme nke ọmụmụ nwoke na nwanyị na-eleba anya n'echiche dị iche iche nke okike. Usoro a na-enyocha ụzọ ndị ihe omume akụkọ ihe mere eme, omenala, na mmekọrịta mmadụ na ibe ya si ekpebi ọrụ okike na obodo dị iche iche. Ọgbakọ ọmụmụ nwoke na nwanyị, ebe ọ na-elekwasị anya na ọdịiche dị n'etiti ụmụ nwoke na ụmụ nwanyị, na-elekwa anya na ọdịiche mmekọahụ na obere nkọwa abụọ nke nhazi okike.[1]

Ụlọ Akwụkwọ

Mmalite

Ụlọ ọrụ maka Sayensị Mmekọahụ (Institut für Sexualwissenschaft) bụ ụlọ ọrụ German nke dịbu n'ọchịchị ndị Nazi na Germany. Ụlọ ọrụ ahụ dị na nyocha malitere ọrụ site na 1919 ruo 1933. E meriri ụlọ ọrụ ahụ n'ihi mwakpo abụọ nke butere mfu nke ihe dị ka akwụkwọ akụkọ 12,000-20,000, ebe ndị ọzọ na-egosi ọnụọgụgụ buru ibu, na-agụnyeghị ihe mgbasa ozi ndị ọzọ.[1][2][1]

Mgbe nhazi gasịrị - Ọgbara ọhụrụ

Mgbe mgbanwe ntuli aka zuru ụwa ọnụ nke narị afọ nke iri abụọ gasịrị, ngagharị nnwere onwe ụmụ nwanyị nke afọ 1960 na 1970 kwalitere mgbanwe site n'aka ndị otu feminist iji "jụa ajụjụ" ụdị akụkọ ihe mere eme a na-ahụkarị na nke a nabatara dịka a maara ya n'oge ahụ. Ọ bụ ihe mgbaru ọsọ nke ọtụtụ ndị ọkà mmụta feminist ịjụ ajụjụ banyere echiche mbụ gbasara àgwà ụmụ nwanyị na ụmụ nwoke, ịtụ ha n'ezie, na ịkọ akụkọ ọdịiche dị n'etiti ụmụ nwanyị na ụmụ nwoke.[1] Na mbụ, mmemme ndị a bụ isi ihe gbasara feminist, nke e mere iji mata onyinye ụmụ nwanyị na ụmụ nwoke mere. N'oge na-adịghị anya, ụmụ nwoke malitere ile nwoke anya n'otu ụzọ ahụ ụmụ nwanyị si ele nwanyị anya, ma mepụta mpaghara ọmụmụ a na-akpọ "ọmụmụ ụmụ nwoke".[2] San Diego State College (nke bụzi San Diego State University) hiwere mmemme ọmụmụ ụmụ nwanyị mbụ na 1970[3]. Ọ bụghị ruo na ngwụcha afọ 1980 na 1990 ka ndị ọkà mmụta ghọtara mkpa ọ dị ịmụ ihe n'ọhịa nke mmekọahụ. Nke a bụ n'ihi mmụba mmasị na ikike ụmụ nwanyị na-edina nwoke na nwanyị, ndị ọkà mmụta chọpụtakwara na ọtụtụ mmadụ ga-ejikọta mmekọahụ na okike ọnụ, kama ịbụ otu dị iche iche.[2][4]

Oge a

Ọ bụ ezie na mmemme doctorate maka ọmụmụ ụmụ nwanyị adịla kemgbe afọ 1990, a kwadoro mmemme doctorate mbụ maka PhD nwere ike ịbụ na ọmụmụ nwoke na nwanyị na United States na Nọvemba 2005.[1] Na 2015, Mahadum Kabul ghọrọ mahadum mbụ na Afghanistan nyere usoro mmụta master's degree na ọmụmụ nwoke na nwanyị.[2] Mgbe ndị Taliban weghaara isi obodo Afghanistan, mahadum ahụ dara n'okpuru njikwa ha ma machibido ụmụ nwanyị ịga.[3]

Ozizi

Arụmọrụ okike

Ọkà ihe ọmụma na ọmụmụ ihe gbasara okike, ọrụ Judith Butler, Gender Trouble, tụlere arụmọrụ nwoke na nwanyị. N'okwu Butler, arụmọrụ nke okike, mmekọahụ, na mmekọahụ bụ maka ike n'ime ọha mmadụ.[1][2] Ha na-achọpụta na e wuru "isiokwu nwoke na nwanyị, nwoke na nwanyị, nke chọrọ" na "okwu iwu". Akụkụ nke arụmụka Butler metụtara ọrụ mmekọahụ na iwulite "okike" ma ọ bụ okike na mmekọahụ.[3] N'aka ha, okike na nwoke na nwanyị na-ewulite dị ka ihe ebumpụta ụwa n'ihi na a na-ahụ mmegide nke nwoke na nwanyị na nwoke na nwanyị dị ka ihe ebumpụta ụwa n'echiche mmekọrịta mmadụ na ibe ya.[4] "Nkwenye nke Ndị Nwoke na Nwanyị Banyere Okike na Mmekọahụ" bụ akụkọ nke ndị edemede Emily Kane na Mimi Schippers dere [wd], nke lekwasịrị anya nke ọma na nhazi mmekọrịta mmadụ na ibe ya nke mmegide mmekọrịta mmadụ na ibe ya n'etiti ụmụ nwoke na ụmụ nwanyị. N'otu aka ahụ na arụmụka Butler, isiokwu a na-arụkwa ụka na e wuru okike dị ka "ihe ebumpụta ụwa" n'ime ọha mmadụ anyị ebe n'eziokwu ọ nwere akụkụ dị iche iche. Site n'ịkọwapụta ọdịiche dị iche n'etiti akụkụ okike nke ma ụmụ nwoke ma ụmụ nwanyị, isiokwu a na-ekpughe isi iyi nke mmegide nke Butler kwuru, na-arụ ụka na "ụmụ nwoke na ụmụ nwanyị nwere ọtụtụ mmasị dabere na ọnọdụ onwe onye na ebe mmekọrịta mmadụ na ibe ya na-abụghị nwoke na nwanyị, mana mmasị nwoke na nwanyị nke ụmụ nwoke na ụmụ nwanyị na-adịkarị iche."[5]

Njikọta

Njikọta, nke Kimberlé Crenshaw webatara na mbụ na 1989, na-akọwa otu àgwà mmekọrịta mmadụ na ibe ya dịka agbụrụ, okike, klaasị na mmekọahụ si ejikọta ọnụ iji mepụta mmetụta dị mgbagwoju anya na ahụmịhe nke onye ọ bụla banyere nha anya.[1] Crenshaw na-arụ ụka na ndị ọkà mmụta feminist a ma ama n'oge ahụ enweghị ike ịkọwa ahụmịhe ụmụ nwanyị ojii nke ọma, nke na-enweghị ike ịkọwa ahụmịhe nke ụmụ nwanyị agba ojii n'okpuru ịkpa ókè na mmegbu. Mgbe e mesịrị, Patricia Collins kwuru na agbụrụ, klaasị na okike abụghị ihe mgbakwunye kama ọ bụ usoro ike nke jikọtara ọnụ nke na-akpụzi inweta ihe ọmụma na ahụmịhe ndụ nke ụmụ nwanyị ojii.[2] Njikọta abụrụla usoro ntọala n'ime ọmụmụ ihe okike.

Ala ndị dị n'okpuru ala

Ọmụmụ ihe ụmụ nwanyị

Ọmụmụ ihe ụmụ nwanyị bụ ngalaba agụmakwụkwọ dị iche iche nke raara nye isiokwu gbasara ụmụ nwanyị, ikike ụmụ nwanyị, okike, na ndọrọ ndọrọ ọchịchị. Ọ na-agụnyekarị ozizi ụmụ nwanyị, akụkọ ihe mere eme ụmụ nwanyị (dịka akụkọ ihe mere eme nke ntuli aka ụmụ nwanyị) na akụkọ mmekọrịta mmadụ na ibe ya, akụkọ ifo ụmụ nwanyị, ahụike ụmụ nwanyị, nyocha uche nwanyị na omume nke ọmụmụ ụmụ nwanyị na okike nke ọtụtụ sayensị mmadụ na mmekọrịta mmadụ na ibe ya metụtara.

Ọmụmụ Ndị Queer

Ọmụmụ Queer bụ ngalaba dị iche iche na-enyocha otu esi ahazi, jikwaa ma nweta ahụmịhe n'ọdịbendị dị iche iche, akụkọ ihe mere eme na oge. Judith Butler webatara echiche nke arụmọrụ na 1990, nke bụ echiche ntọala na ọmụmụ queer, na-arụ ụka na okike, ọbụna mmekọahụ,[1] sitere na imeghachi arụmọrụ nke ụkpụrụ.[2]

Eve Kosofsky Sedgwick buru ụzọ kọwaa "queer" dị ka "mmekọrịta mepere emepe nke ohere, oghere, ihe ndị na-eme ka ihe ghara ịdị mma, ọdịiche na ụda olu, ihe ndị na-adịghị mma na ihe ndị na-apụtaghị ìhè" na 1993.[1] O kwuru na ọnụọgụ abụọ nke homo na heterosexual dị oke mkpa na mmepụta ihe ọmụma na narị afọ nke 20 nke na-emetụta otu esi hazie ma kpụọ omenala.[2]

Ọmụmụ Banyere Nwoke na Nwanyị

Ọmụmụ ihe gbasara nwoke na nwanyị, ma ọ bụ ọmụmụ ihe gbasara nwoke na nwanyị, bụ ngalaba dị iche iche na-elekwasị anya na njirimara nwoke na nwanyị, ngosipụta okike na ngosipụta okike nke transgender na ndị ọzọ na-anaghị ekwekọ na okike na ndọrọ ndọrọ ọchịchị njirimara, nhazi ike na njikọ.[1] Na Akụkọ Ihe Mere Eme Banyere Nwoke na Nwanyị (2008) nke Susan Stryker dere, o nyere nkọwa zuru oke nke akụkọ ihe mere eme nke trans na ngagharị iwe na United States of America site na narị afọ nke 19 ruo mmalite narị afọ nke 21.[2] Na Njiko Ụmụ Nwanyị, Jack Halberstam rụrụ ụka na ịbụ nwoke abụghị naanị maka ahụ nwoke, ebe o lere anya na ngosipụta nke ịbụ nwoke maka ndị butch, transgender na ndị na-anaghị ekwekọ na nwoke.[3] Mgbe e mesịrị, Halberstam tụrụ aro echiche nke oge queer nke na ndị queer na ndị trans na-enweta ụzọ ọzọ isi biri n'oge na-abụghị omenala, a pụkwara ilele ịjụ dị otú ahụ anya dị ka ihe mkpali maka ọdịnihu queer.[4][5][6]

N'akwụkwọ Normal Life (2015), Dean Spade jụrụ ajụjụ dị mkpa gbasara etu usoro iwu siri kwado ikike trans. O kwuru na e tinyere okwu trans n'ọrụ n'ụzọ ndọrọ ndọrọ ọchịchị ngwa ngwa, na nnabata iwu emeghị ka ndị trans nwee uru.[1]

Ọmụmụ ihe ụmụ nwoke

Ọmụmụ ihe ụmụ nwoke bụ ngalaba agụmakwụkwọ dị iche iche nke raara nye isiokwu gbasara ụmụ nwoke, okike, na ndọrọ ndọrọ ọchịchị. Ọ na-agụnyekarị ozizi ụmụ nwanyị, akụkọ ihe mere eme ụmụ nwoke na akụkọ mmekọrịta mmadụ na ibe ya, akụkọ ifo ụmụ nwoke, ahụike ụmụ nwoke, nyocha uche ụmụ nwanyị na omume metụtara ọmụmụ ụmụ nwanyị na okike nke ọtụtụ n'ime sayensị mmadụ na mmekọrịta mmadụ na ibe ya. Timothy Laurie na Anna Hickey-Moody na-atụ aro na 'enweela ihe egwu dị na nhazi nke "ọmụmụ nwoke" dị ka obodo nwere oghere ọkara', ma mara na 'otu mmeri ma e jiri ya tụnyere nkà ihe ọmụma ụmụ nwanyị na-eme ọtụtụ nnyocha gbasara ụmụ nwoke'.[1]

N'ime ọmụmụ ihe gbasara ụmụ nwoke, ọ dị mkpa ịmata ọdịiche dị n'etiti usoro a na-akpọkarị Nnyocha Dị Mkpa n'Ụmụ Nwoke. E mepụtara usoro a nke ukwuu na mba ndị na-asụ Bekee site na mmalite afọ 1980 - karịsịa na United Kingdom - nke lekwasịrị anya n'ọrụ Jeff Hearn, David Morgan na ndị ọrụ ibe ya.[1] Mmetụta nke usoro a agbasaala n'ụwa niile kemgbe ahụ. Ọ bụ ya sitere n'ọtụtụ echiche ndị inyom (gụnyere ndị otu socialist na ndị siri ike) ma na-emesi ike mkpa ọ dị nyocha na omume iji maa aka nke ọma n'ihe gbasara mmekọahụ nke ụmụ nwoke na ụmụ nwoke.[1] Ọ bụ ezie na ọ na-enyocha ọtụtụ omume ụmụ nwoke, ọ na-elekwasị anya karịsịa n'okwu ndị metụtara mmekọahụ na/ma ọ bụ ime ihe ike nke ụmụ nwoke.[2] Ọ bụ ezie na ọ gbadoro ụkwụ na socialist, kemgbe ahụ ọ na-etinye aka na ọtụtụ ngalaba ndị ọzọ gụnyere amụma mmekọrịta mmadụ na ibe ya, ọrụ mmekọrịta mmadụ na ibe ya, ọmụmụ omenala, ọmụmụ nwoke na nwanyị, agụmakwụkwọ na iwu.[3] N'ime afọ ndị na-adịbeghị anya, nnyocha Critical Studies on Men ejirila echiche tụnyere na/ma ọ bụ nke mba ọzọ mee ihe kpọmkwem.[4][5][6] Dịka Ọmụmụ Ụmụ Nwoke na Ọmụmụ Nwoke n'ozuzu ya, a katọọla Ọmụmụ Ihe Dị Mkpa Banyere Ụmụ Nwoke maka enweghị ike ilekwasị anya nke ọma n'okwu mmekọrịta ụmụ nwoke na ụmụaka dị ka ebe dị mkpa maka mmepe nke nhazi nwoke na ụmụ nwoke - mmekọrịta ụmụ nwoke na ụmụ nwanyị na mmekọrịta ụmụ nwoke na ụmụ nwoke ndị ọzọ bụ ebe abụọ a na-enyocha nke ọma site na ntụnyere.[7]

Mmekọahụ na Eshia na Polynesia

Ụfọdụ okwu metụtara okike na Ọwụwa Anyanwụ Eshia na Mpaghara Pasifik dị mgbagwoju anya karịa ma dabere na ebe na ọnọdụ. Dịka ọmụmaatụ, na China, Vietnam, Thailand, Philippines na Indonesia, mkpa dị ukwuu nke ihe na-akọwa nwanyị sitere na ndị ọrụ. Na mba ndị a, "ihe ịma aka metụtara okike na-abụkarị metụtara ike akụ na ụba, ọrụ, na okwu ebe ọrụ, dịka ọmụmaatụ metụtara ndị ọrụ ngalaba na-abụghị nkeonwe, mmetọ nke njem mbata ụmụ nwanyị, ọnọdụ ebe ọrụ, na nchekwa mmekọrịta ọha na eze ogologo oge".[1] Agbanyeghị, na mba ndị na-adịghị akwụsi ike na akụ na ụba, dịka Papua New Guinea, Timor-Leste, Laos, Cambodia, na ụfọdụ ógbè dị n'ebe ndị dịpụrụ adịpụ karị, "ụmụ nwanyị na-ebukarị ihe kpatara esemokwu mmekọrịta ọha na eze na ezinụlọ na ọdachi ndị sitere n'okike".[1]

Ebe dịka India na Polynesia achọpụtala ụdị ndị nwoke na nwanyị nke atọ. Dịka ọmụmaatụ, a na-ewerekarị ndị hijra/kinnar/kinner nke India dị ka ndị nwoke na nwanyị nke atọ. A na-ewerekarị Hijra dị ka okwu mkparị, yabụ a na-ejikarị okwu ahụ bụ kinnar & kinner eme ihe maka ndị a. N'ebe dịka India na Pakistan, ndị a na-eche oke ọnụọgụ nke nje HIV, ịda mbà n'obi, na enweghị ebe obibi ihu.[1] Asụsụ Polynesia kwekọkwara na echiche nke nwoke na nwanyị nke atọ ma ọ bụ nke na-abụghị binary. Okwu Samoa bụ fa'afafine, nke pụtara "n'ụzọ nwanyị", na-ezo aka na ọrụ nwoke na nwanyị nke atọ/nke na-abụghị binary na ọha mmadụ. A na-egosipụta mmekọahụ ndị a n'ọtụtụ ụdị, ọ bụ ezie na ụfọdụ akwụkwọ egosila na ndị mmadụ fa'afafine anaghị enwe mmekọahụ na ibe ha.[2]

Otu okwu na-adịgide adịgide n'ógbè niile n'ọkwa mmepe dị iche iche bụ na ụmụ nwanyị enweghị olu dị mma ma a bịa n'ime mkpebi. Otu n'ime ihe kpatara nke a bụ "usoro na-eto eto nke ịgbasa ọchịchị [nke] ebudala ime mkpebi ruo n'ọkwa ebe olu ụmụ nwanyị na-adịkarị ala karịa, ebe ọbụna mmegharị ọha mmadụ nke ụmụ nwanyị, nke bụ onye na-akwadosi ike n'ọkwa mba, na-agbasi mbọ ike ịhazi ma nụ olu ha".[1]

Ụzọ East Asia Pacific si enyere aka mee ka okwu ndị a gbasara okike dabere na usoro atọ.[1] Ogidi nke mbụ na-arụkọ ọrụ na mba ndị nwere ego etiti na mba ndị na-emepe emepe iji kwado ma kesaa uru na uto na ọganihu. Ogidi nke abụọ na-akwado ntọala mmepe maka udo, mmụba uto na mbelata ịda ogbenye na mpaghara ndị kacha daa ogbenye na ndị kacha sie ike. Ogidi ikpeazụ na-enye usoro maka njikwa ihe ọmụma, mgbanwe na mgbasa ozi na mmepe nzaghachi nwoke na nwanyị n'ime mpaghara ahụ ịmalite. Emebela mmemme ndị a, ma nwee ihe ịga nke ọma na Vietnam, Thailand, China, yana Philippines, a na-amalitekwa ime mgbalị na Laos, Papua New Guinea, na Timor-Leste. Ogidi ndị a na-ekwu maka mkpa ọ dị igosi ọmụmụ ihe gbasara okike.[2]

Nkatọ

Ọkà mmụta akụkọ ihe mere eme na onye ọkà mmụta echiche bụ́ Bryan Palmer na-arụ ụka na ndabere nke ọmụmụ ihe gbasara okike na usoro nhazi mgbe e mesịrị - ya na mgbanwe ya na mkparịta ụka na izere usoro mmegbu na mgba nke iguzogide - na-ezochi mmalite, ihe ọ pụtara, na ihe ga-esi na ya pụta n'ihe ndị mere eme na usoro ndị mere eme pụta, ọ na-achọkwa ịgbagha usoro dị ugbu a na ọmụmụ ihe gbasara okike site n'iji arụmụka maka mkpa ọ dị inyocha ahụmịhe ndị dị ndụ na usoro nke ịnọ n'okpuru na ike.[1] Ọkà mmụta uche bụ́ Debra W. Soh na-ekwu na ọmụmụ ihe gbasara okike bụ ihe mejupụtara agụmakwụkwọ na-enyo enyo, na ọ bụ echiche na-abụghị nke sayensị, nakwa na ọ na-akpata ọgba aghara na-enweghị isi na ndụ ụmụaka.[2]

Ọkà ihe ọmụma banyere ụmụ nwanyị bụ Rosi Braidotti akatọla ọmụmụ ihe gbasara nwoke na nwanyị dị ka "iweghara ihe omume nwanyị site na ọmụmụ ihe gbasara ịbụ nwoke, nke na-ebute mbufe ego site n'ọkwa ndị nkuzi nwanyị gaa n'ụdị ọkwa ndị ọzọ. E nweela ikpe... nke ọkwa ndị a na-akpọsa dị ka 'ọmụmụ nwoke na nwanyị' na-enye 'ụmụ nwoke mara mma'. Ụfọdụ n'ime nnabata asọmpi metụtara ọmụmụ nwoke na nwanyị. Ihe dị mkpa pụrụ iche na mkparịta ụka a bụ ọrụ nke onye mbipụta akwụkwọ bụ Routledge, onye, ​​n'uche anyị, bụ onye na-ahụ maka ịkwalite okike dị ka ụzọ isi wepụ echiche nwanyị na-akpali akpali, ire ahịa nwoke na njirimara nwoke na nwoke na nwoke na nwanyị kama."[1] Calvin Thomas zara nke ahụ, "dịka Joseph Allen Boone si kwuo, 'ọtụtụ n'ime ụmụ nwoke nọ na agụmakwụkwọ bụ ndị 'ndị enyi' kachasị akwado ụmụ nwanyị bụ ndị nwoke na nwanyị,'" nakwa na ọ bụ "ihe na-adịghị mma" ileghara ụzọ ndị mbipụta akwụkwọ bụ isi dịka Routledge si kwalite echiche nwanyị na nwanyị.[2]

Ọmụmụ ihe gbasara okike nwoke na nwanyị, ọkachasị ọmụmụ queer gbasara nwoke na nwanyị, ka ndị bishọp na ndị kadịnal nke Chọọchị Katọlik katọrọ dị ka mwakpo megide bayoloji mmadụ.[1][2] Pope Francis ekwuola na izi ihe gbasara njirimara nwoke na nwanyị n'ụlọ akwụkwọ bụ "ịchịkwa echiche" nke na-eyi ezinụlọ ọdịnala egwu na mmekọrịta nwoke na nwanyị na-amị mkpụrụ.[3] France bụ otu n'ime mba mbụ ebe nkwupụta a gbasaara mgbe mmegharị Katọlik mere ngagharị iwe n'okporo ámá nke Paris megide iwu gbasara alụmdi na nwunye nwoke na nwanyị na nkuchi.[4] Ọkà mmụta iwu na okike Bruno Perreau na-arụ ụka na egwu a nwere mgbọrọgwụ akụkọ ihe mere eme miri emi, na ịjụ ọmụmụ ihe gbasara nwoke na nwanyị na ozizi ndị na-abụghị nwoke na nwanyị na-egosipụta nchegbu gbasara njirimara mba na ndọrọ ndọrọ ọchịchị ndị pere mpe.[5] Jayson Harsin na-arụ ụka na mmegharị French anti-'echiche okike' na-egosipụta àgwà nke ndọrọ ndọrọ ọchịchị populist ụwa zuru ụwa ọnụ nke ndị na-akwado ọchịchị populist mgbe eziokwu gasịrị.[6]

A machibidoro ịkụzi ụfọdụ akụkụ nke ọmụmụ ihe gbasara okike n'ụlọ akwụkwọ ọha na eze na New South Wales mgbe nyochachara onwe ya banyere otu steeti si akụzi agụmakwụkwọ mmekọahụ na ahụike yana ihe esemokwu dị na ihe nkuzi.[1]

Àgwà gọọmentị

Ịgba mgba megide "Echiche nwoke na nwanyị" na Warsaw, 2014

Na Etiti na Ọwụwa Anyanwụ Europe, ngagharị iwe megide nwoke na nwanyị na-arị elu, ọkachasị na Hungary, Poland, na Russia.[1][2]

Rọshịa

Na Rọshịa, a na-anabata ọmụmụ ihe gbasara nwoke na nwanyị ugbu a; agbanyeghị, omume ndị gọọmentị na-akwado na-agbaso echiche okike ọdịnala nke ndị nọ n'ọchịchị. Dịka ọmụmaatụ, iwu metụtara ikpe ikpe na ikpe ime ihe ike n'ezinụlọ dị oke obere na 2017.[1] Kemgbe 2010, gọọmentị Rọshịa anọwokwa na-edu mkpọsa na UNHRC iji mata "ụkpụrụ ọdịnala" Rọshịa dị ka ihe kwesịrị ekwesị na nchekwa na nkwalite ikike mmadụ.[2]

Hungary

A machibidoro mmemme ọmụmụ ihe gbasara nwoke na nwanyị na Hungary na Ọktoba 2018. N'okwu nke ọfịs Prime Minista Hungary Viktor Orbán wepụtara, onye na-ekwuchitere ya kwuru na "Echiche gọọmentị bụ na a mụrụ mmadụ ma nwoke ma nwanyị, anyị anaghịkwa ewere ya dị ka ihe kwesịrị ekwesị ka anyị kwuo maka okike e wuru n'ọha mmadụ kama ịbụ nwoke na nwanyị." Mmachibido iwu a adọtala nkatọ site n'aka ọtụtụ mahadum Europe ndị na-enye mmemme ahụ, gụnyere Mahadum Central European nke dị na Budapest, nke gọọmentị kagburu akwụkwọ ikike ya, a na-ahụkwa ya nke ọma dị ka akụkụ nke ngagharị nke pati na-achị Hungary pụọ na ụkpụrụ ọchịchị onye kwuo uche ya.[1]

China

Gọọmentị Ndị Etiti na-akwado ọmụmụ gbasara okike na mmepe mmekọrịta mmadụ na ibe ya nke okike n'akụkọ ihe mere eme na omume ndị na-eduga na nha nhata nwoke na nwanyị. Na-ehota nkà ihe ọmụma Mao Zedong, "Ụmụ nwanyị na-ejide ọkara eluigwe", a pụrụ ịhụ nke a dị ka ịga n'ihu nke nha nhata nke ụmụ nwoke na ụmụ nwanyị ewebatara dị ka akụkụ nke Mgbanwe Omenala.[1]

Romania

Ndị Sineti Romania kwadoro site n'ọtụtụ mmadụ na June 2020 mmelite nke Iwu Mmụta Mba nke ga-amachibido echiche na echiche gbasara njirimara nwoke na nwanyị nke okike bụ echiche dị iche na mmekọahụ bayọlọji.[1][2] Na Disemba 2020, Ụlọikpe Iwu nke Romania kagburu mmachibido iwu ahụ; na mbụ, Onyeisiala Klaus Iohannis agbaghaala iwu ahụ.[3]

United States

Ugbua mba Amerịka na-enye ụlọ akwụkwọ agụmakwụkwọ ohere inye ọmụmụ ihe gbasara okike na mmekọahụ, ọmụmụ ụmụ nwanyị, ọmụmụ ihe gbasara ụmụ nwanyị, ọmụmụ ihe gbasara ndị na-efe efe na ọmụmụ LGBT. Ụlọ akwụkwọ ndị na-enye ọmụmụ ihe ndị a gụnyere Harvard,[1] Stanford,[2] USC,[3] UCLA,[4] Mahadum Lehigh,[5] na Lafayette College.[6]

Donald Trump nyere Iwu Nchịkwa 14168 n'oge ọchịchị nke abụọ ya, nke kpọrọ oku ka, tinyere ihe ndị ọzọ, "kwụsị [nkwado] ego gọọmentị etiti na-enye maka echiche nwoke na nwanyị."[1]

 

Njikọ mpụga

• GenPORT: Ọnụ ụzọ gị maka akụrụngwa okike na sayensị
• xy: ụmụ nwoke, ụmụ nwoke na ndọrọ ndọrọ ọchịchị nwoke na nwanyị