Orisadipe Obasa

Orisadipe Obasa,Listen^ⓘ (Jenụwarị 1863 - 15 Eprel 1940) bụ dọkịta na nwa eze Naijiria nke keere òkè dị mkpa na ndọrọ ndọrọ ọchịchị Lagos na iri afọ mbụ nke narị afọ nke 20.

Afọ ndị mbụ

A mụrụ Orisadipe Obasa na Jenụwarị 1863 na Freetown, Sierra Leone, n'ezinụlọ Saro nke ndị ọgaranya. Nna nna ya bụ Oba Elekole nke Ikole, Ekiti, nne ya sikwa n'ezinụlọ eze Abeokuta nke Akija nke Ikija. Mgbe ọ bụ nwata, Obasa kwagara Lagos. Na 1878, a nabatara ya dị ka Ọkammụta Ntọala Senior na Wesleyan Boys High School (nke bụzi Methodist Boys High School, Lagos) ebe o mere nke ọma n'agụmakwụkwọ. O mechara jee ozi dị ka Onyeisi mbụ nke Old Boys Association nke ụlọ akwụkwọ sekọndrị ya.

N'afọ 1883, ndị mụrụ ya zigara ya England ịmụ ọgwụ.[1] O jiri aha George Stone Smith mee ihe mgbe ọ nọ n'England.[2]E tinyere ya n'ụlọ akwụkwọ King's College, Taunton, ebe ọ bụ nwa akwụkwọ ọzọ, wee gaa ụlọ akwụkwọ ahụike nke St Thomas's Hospital na London. Ọ gụsịrị akwụkwọ na 1891 site na ịbụ onye otu Royal College of Surgeons na Licentiate nke Royal College of Physicians.. [1]

Ọrụ

N'afọ 1892, Obasa laghachiri Lagos wee malite ọrụ ahụike onwe ya. N'oge Agha Anglo-Ashanti, na njedebe nke narị afọ nke 19, ọ rụrụ ọrụ na njem nke Lagos Constabulary na Gold Coast colony. E nyere ya ihe nrite maka ọrụ ya, na 1900, a họpụtara ya ka ọ bụrụ onye enyemaka Colonial Surgeon na ọrụ ahụike Lagos. Ọ rụrụ ọrụ dị mkpa na mkpọsa ahụike ọha na eze na Lagos Colony na ime obodo nke ndịda Naịjirịa.

Ndụ onwe onye na ndọrọ ndọrọ ọchịchị

Na 1902, Obasa lụrụ Charlotte Olajumoke, [nwa] onye ahịa bara ọgaranya bụ Richard Beale Blaize, e wee nye ya ụlọ dị mma dịka onyinye agbamakwụkwọ. Na 1903, ọ gara Ekiti n'oge mmemme ịgba ọgwụ mgbochi ọrịa kịtịkpa nke Gọvanọ William MacGregor. O mere ihe ndị bara uru gbasara ahụike dịka yaws, hookworm na inguinal hernia.[1]

N'afọ 1904, Obasa gbara arụkwaghịm n'ọkwa ya dị ka dọkịta na-awa ahụ n'oge ọchịchị ka o wee nwee ike iwepụtakwu oge n'ụlọ. Ọ maliteghachiri ọrụ onwe ya ma banye na ndọrọ ndọrọ ọchịchị. Ọ na-ekwu okwu na ide ihe nke ọma, ya na ndị ọzọ na-adị mfe, ma nwee ezigbo njikọ ezinụlọ. N'afọ 1908, Obasa na Dr. John K. Randle guzobere People's Union iji mee ka ọgba aghara megide ọnụego mmiri a tụrụ aro ya, nke bụ nzukọ ndọrọ ndọrọ ọchịchị mbụ na Naijiria.[1] Obasa bụ odeakwụkwọ nke Union, ebe Randle bụ onye isi ala.[4] N'afọ 1911, Randle na Obasa yiri ka ha gara London iji kpegide atụmatụ Gọvanọ Frederick Lugard iji kwupụta na ala niile bụ ihe onwunwe gọọmentị.[5] Union gara n'ihu na-emegide ọnụego mmiri ọhụrụ ruo mgbe ọ ga-ewepụta na 1916. [4] Ndị People's Union na ndị isi ya enweghị ihu ọma n'etiti ndị na-eme ntụli aka mgbe nke ahụ gasịrị. Otú ọ dị, a họpụtara Obasa na 1921 na Kansụl Iwu Naijiria, ebe ọ na-arụsi ọrụ ike na kọmitii dị iche iche.[4]

N'oge Herbert Macaulay guzobere Nigerian National Democratic Party na 1922, ndị isi nke People's Union bụ Randle, Obasa, Sir Kitoye Ajasa, Richard Akinwande Savage na Sir Adeyemo Alakija.[6]

Nwunye Obasa duziri Women's Union. Njikọ abụọ ahụ kwadoro usoro a na-atụle maka mgbanwe.[7] Ha enweghị ike ịsọ mpi na NNDP.[4] Na Septemba 1923, e mere ntuli aka mbụ maka Kansụl Iwu. Obasa gbara ọsọ mana e meriri ya. Randle nwụrụ na 1928 ma Obasa ghọrọ onye ndu nke ihe fọdụrụ na People's Union.[4]

N'oge ntọala nke Reformed Ogboni Fraternity, ọ rụrụ ọrụ dị ka Oluwo (ma ọ bụ nna ya ukwu). Nwunye ya, Charlotte, bụ n'otu oge ahụ ka e mere Iya Abiye (ma ọ bụ nwanyị nna ukwu) nke otu ìgwè ahụ. Ha abụọ duziri òtù ahụ na-eto eto ruo mgbe ha nwụrụ.

Obasa butere Ọrịa Parkinson na 1926. Ka ọrịa ahụ na-aga n'ihu, ọ nọgidere na-enwe nkwarụ. Ọ nwụrụ, mgbe ọ dị afọ 77, n'ọnwa Eprel 1940, n'ụlọ ya na Lagos.[4]