Gaa na ọdịnaya

Lishanid Noshan

Shí Wikipedia, njikotá édémédé nke onyobulạ
Inter-Zab Jewish Neo-Aramaic
Lua error in Module:Unicode_data at line 483: attempt to index field 'scripts' (a boolean value). Lišānîd Nošān Templeeti:Lit, Lua error in Module:Unicode_data at line 483: attempt to index field 'scripts' (a boolean value). Lišānā Dîdān, Templeeti:LitTempleeti:Infobox Language/pronunciation
Spoken in: Jerusalem as well as some villages and towns around it, originally from eastern and northern Iraq and Southeastern Turkey.
Total speakers: 3,500
Language family: Tafrusyawit
 Semitic
  Central Semitic
   Northwest Semitic
    Aramaic
     Eastern Aramaic
      Northeastern
       Inter-Zab Jewish Neo-Aramaic
Language codes
ISO 639-1: none
ISO 639-2:
ISO 639-3: aij

Inter-Zab Jewish Neo-Aramaic, .[2][1] A na-asụ ya na mbụ na mpaghara Kurdistan nke Iraq, na gburugburu Erbil n'etiti osimiri Great Zab na Little Zab, a na-asukwa ya na Turkey n'obodo Cizre na gburugburu ya na Ugwu Hakkari. Ọtụtụ ndị na-ekwu okwu bi na Israel ugbu a.

Ọmụmụ ụdaolu

[dezie | dezie ebe o si]

Lishanid Noshan *Na-eme ụdaume iri anọ. 34 n'ime ha bụ ụdaume, 6 n'ime su bụ ụdume. Aterdental, enwere mgbanwe a hụrụ na *t na *d. *h, nke mbụ na-enweghị ụda nke pharyngeal fricative, agwakọtawo na velar fricative /x/ na Northeastern Neo-Aramaic dialects. Nke a abụghị eziokwu maka Lishanid Noshan. *h ka nwere ike ịhụ na okwu ụfọdụ dịka dbh, nke pụtara "igbu anụ".[2]

Mmetụta okwu na-emekarị na nkeji okwu ikpeazụ nke mkpụrụ okwu na ngwaa.[3]

Ndị na-asụ ya (Arbel) [7]
Akpụkpọ ahụ Ezé / Alveolar Postalveolar Palatal Velar Uvular Mkpịsị aka
Ebe a na-akwụsịndị Afrịka Enweghị olu p t k q ʔ
Nkwupụta b d g
Enweghị ọchịchọ [Ihe e dere n'ala ala peeji] [Ihe e dere n'ala ala peeji] [Ihe e dere n'ala ala peeji]
Nkwado __ibo____ibo____ibo__ Ịnọ)
Ihe na-egbu egbu Enweghị olu f s ʃ x ħ h
Nkwupụta w z (n'elu) ɣ ʕ
Nkwado __ibo__ Shia
Ụgbọ imi m n
N'akụkụ l (nke a na-akpọ)
Rhotic r
Ihe atụ w j

Asụsụ

[dezie | dezie ebe o si]

Usoro Okwu

[dezie | dezie ebe o si]

Isiokwu na Lishand Noshan na-abịakarị n'ihu ngwaa mgbe ha bụ aha zuru ezu. Enwere ike ịchọpụta onye na-ezo aka na isiokwu aha n'usoro a site na okwu gara aga ma ọ bụ site na ozi a na-eche na ndị ọkà okwu na-ekerịta. Mgbe ụfọdụ, a pụkwara iji ya mee ihe mgbe onye na-ezo aka n'isiokwu aha etinyebeghị n'okwu ahụ ma onye na-ege ntị enweghị ike ịmata ya.[8]

ʔiyyá kābrá qìmle.
Nwoke a biliri.

A na-etinye aha ndị na-arụ ọrụ dị ka ihe ndị na-aga n'ihu ngwaa.[9]

Isiokwu ndị doro anya

[dezie | dezie ebe o si]

Na Lishanid Noshan, '-a' bụ isiokwu doro anya. Dị ka Khan si kwuo, akara a bụ ihe ịrịba ama ọzọ nke otu asụsụ Kurdish si emetụta asụsụ a; asụsụ Kurdish nwere -aka maka ikpe kpọmkwem na -akay na ikpe oblique. Mgbe a gbakwunyere -ake na aha, a na-e njedebe -a na -e.[10]

Isiokwu ndị a na-akparaghị ókè

[dezie | dezie ebe o si]

A na-egosipụta nkenke ma ọ bụrụ na onye na-ekwu okwu na-eche na onye na'anụ ihe nwere ihe ọmụma banyere aha a na-etinye na mkparịta ụka ahụ.[11]

Ịgọnahụ

[dezie | dezie ebe o si]

Banyere okwu mkpakọrịta na-adịghị mma, Lishanid Noshan na-eme ka ọdịiche dị n'etiti ihe owuwu ndị na-eji ihe na-adịghị njọ ugbu a na ihe na-ezighị ezi gara aga.

Mmekọahụ na-adịghị mma ugbu a

[dezie | dezie ebe o si]

A na-etinyekarị ihe na-adịghị mma tupu ma ọ bụ mgbe e mesịrị ihe na-eme. Ihe na-eme ka ihe a na-eme na-enwekarị nrụgide bụ isi nke otu ihe na-eme ka ihe dị n'ime olu. Ihe a nwere ike ime n'etiti ahịrịokwu ihe na-eme.

ʔiyyá mewānid didì lewé?
Ọ bụghị onye ọbịa m?[12]

Mmekọahụ na-adịghị mma n'oge gara aga

[dezie | dezie ebe o si]

Ụdị copula a na-abịa n'ihu predicate na Lishanid Noshan ọtụtụ mgbe. A na-etinye isi ihe na-emetụta ma ọ bụ na ahịrịokwu ma ọ bụ la, onye na-emegide Lishanid Noshan. A na-ahụ aha ndị a ma ama tupu ma ọ bụ mgbe copula gasịrị.

Ala-wela mga-làxxa.
Ọ bụghị ebe a.[12]

Akụkụ ajụjụ

[dezie | dezie ebe o si]

A na-eji okwu ndị a na-ajụkarị ajụjụ eme ihe dị iche na nkebi ahịrịokwu ndị na-abụghị ajụjụ eme ihe site na olu olu. Ụdị okwu ndị a na-ajụkarị ee-mba nwere usoro olu olu nke na-ebili n'olu olu ebe isi okwu dị; ọ dịghị ụda olu ọ bụla na-ada ada n'olu olu nke na-abịa mgbe akụkụ ebe isi okwu dị.

gbát xa-čày?
Ị chọrọ tii?
lā la-ġzèlox mallá?
Ị ahụbeghị mullah?[13]

Ụfọdụ ngwaa na Lishanid Noshan na-egosi nkwekọrịta ha na preposition b-.

badéniwa bi-xlulá
Ha malitere agbamakwụkwọ ahụ.
tqèle-bbeu
Ọ rịọrọ ya arịrịọ.[14]
  • Mkpụrụ akwụkwọ Aramaic
  • Asụsụ Aramaic
  • Asụsụ ndị Juu
  • Assyrian Neo-Aramaic
  • Asụsụ Syriac
  • Asụsụ Syriac na Aramaic

Edensibia

[dezie | dezie ebe o si]
  1. Did you know Inter-Zab Jewish Neo-Aramaic is severely endangered? (en). Endangered Languages. Retrieved on 20 April 2021.
  2. Khan (1999). "The Neo-Aramaic Dialect Spoken by Jews from the Region of Arbel (Iraqi Kurdistan)". Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London 62 (2): 213–255. DOI:10.1017/s0041977x00016682. 
  3. Kim (2008). "'Stammbaum' or Continuum? The Subgrouping of Modern Aramaic Dialects Reconsidered". Journal of the American Oriental Society 128 (3): 505–531. 

Njikọ mpụga

[dezie | dezie ebe o si]

Templeeti:Jewish languages