Marie Béatrice Umutesi
Marie Béatrice Umutesi bụ onye edemede Rwandan, onye ọrụ NGO, onye na-akwado udo na onye gbara ọsọ ndụ bi na Belgium..
Amụrụ na Byumba, Rwanda na 1959 site n'ezinaụlọ Hutu na-agafeghị oke ọ gụrụ sociology na mahadum tupu ọ gawa ọrụ na mmepe ime obodo. Dị ka nwanyị Hutu a manyere ya ịgbapụ iji gbanarị mgbukpọ ndị Tutsi nke ndị Hutus, ọ gbabakwara na DRC nke oge a na-agbanarị ọtụtụ mwakpo sitere na Front Patriotic Front na Rwanda na 1996. Ka ọ na-erule 1998, a manyere ya ịgbapụ ọzọ wee biri na Belgium na-arụ ọrụ iji weghachi udo na mkpebi esemokwu n'etiti ndị Hutu na ndị Tutsi.
Ihe ndekọ ya banyere ahụmahụ ya dị ka onye gbara ọsọ ndụ, nke e dere na mbụ na French nke a na-akpọ, Fuir ou mourir au Zaire. Le vécu d'une réfugiée Rwandaise( aha bekee: Ịlanahụ ogbugbu: Nhụsianya nke onye gbara ọsọ ndụ Rwanda na Zaire), ka atụgharịala n'ime ọkara asụsụ iri na abụọ. Umutesi kwusiri ike nke ukwuu maka amaghị mba ụwa maka ọnọdụ ndị Hutu na ndị gbara ọsọ ndụ n'Africa. Echiche ya dị ka nwanyị Hutu, otu ndọrọ ndọrọ ọchịchị kpatara mgbukpọ nke ndị Tutsi na 1994 yana onye ogbugbu ndị Tutsi gburu ndị Hutus mechara mee ka ọ bụrụ onye na-ese okwu n'echiche ya banyere esemokwu ahụ.[1]
N'ime afọ ndị gafeworonụ kemgbe ahụ, a raara ọrụ agụmakwụkwọ ya na NGO ya nye iwulite udo n'etiti ndị Tutsis na ndị Hutu na n'afọ 2006, o dere isiokwu Is Reconciliation between Hutus and Tutsis Possible? maka Journal of International Affairs . [2]
Mmalite na agụmakwụkwọ
[dezie | dezie ebe o si]A mụrụ Marie Béatrice Umutesi na Byumba, Rwanda, na Mee 19, 1959, ebe ya na ezinụlọ ya Hutu bi. Ọ gara ụlọ akwụkwọ praịmarị site na 1964 ruo 1971 na ụlọ akwụkwọ sekọndrị site n'oge ahụ ruo 1974, ebe ọ gụrụ akwụkwọ na Groupe Scolaire de Byumba . Ọgba aghara ugboro ugboro n'etiti ndị Tutsi na ndị agbụrụ Hutu na-eme mgbe ha na-achị ala ọzọ. Umutesi si n'ezinụlọ ndị Hutu. Ọ bụ n'afọ 1963 ka ọ zutere esemokwu ọha na eze nke mbụ ya ka obodo ya nọ n'okpuru egwu nke ndị nnupụisi Tutsi. Mgbe ike gafere n'aka ndị Hutu, esemokwu nọgidere, ndị Hutu ndị ọzọ gbara ụlọ ha ọkụ mgbe e mehiere ya maka ụlọ onye ọrụ Tutsi. Esemokwu ahụ sochiri Umutesi gaa ụlọ akwụkwọ n'oge nnupụisi ụmụ akwụkwọ nke afọ 1973, ebe a chụpụrụ ụmụ akwụkwọ Tutsi, gụnyere ndị enyi Umutesi, n'ụlọ akwụkwọ ahụ. Site n'oge ahụ ruo n'afọ 1990, e nwere udo, mana esemokwu ka na-eme ya. Site na 1974 ruo 1978, ọ gụrụ akụ na ụba na Lycée Norte Dame de Cîteaux na Kigali; mgbe nke ahụ gasịrị, ọ gụrụ akwụkwọ na Mahadum Nationale du Rwanda na Butare na 1978. N'afọ 1982, ọ natara agụmakwụkwọ ịga Belgium na nke mbụ ya iji mụọ Sociology na Mahadum Katọlik nke Louvain . Ọ laghachiri Rwanda na 1985 wee rụọ ọrụ dị ka onye ọrụ gọọmentị na ndị bi n'ime obodo, ọkachasị ụmụ nwanyị. [3]
Nnupụisi ọhụrụ nke ndị Tutsi malitere na 1990, nke a haziri n'okpuru aha Rwandan Patriotic Front; ndị Tutsi na-enupụ isi si Uganda wakpoo. Umutesi, dị ka onye isi Hutu na NGO dị nro, tụrụ egwu ịtụ mkpọrọ site n'aka ndị Hutu, na ndị ọrụ nchekwa Hutu nyochara n'ụlọ ya na ọfịs ya na-enyo enyo na ha na-arụkọ ọrụ ọnụ. Umutesi zere ịga mkpọrọ. Ka ndị a chụpụrụ achụpụ na-abanye n'ime, okwu banyere ịta ahụhụ, igbu ọchụ, na omume obi ọjọọ ndị ọzọ sitere na RPF sochiri. N'afọ 1993, Umutesi malitere ọrụ ịkwado ụmụ nwanyị na Byumba; n'otu oge ahụ, ndị nnupụisi Tutsi rutere n'obodo ezinụlọ ya. E gburu ụfọdụ n'ime ụmụ nwanne Umutesi na ogbugbu nke sochiri. E gburu ọtụtụ puku mmadụ, ọbụnakwa ndị ọzọ chụpụrụ ka ndị nnupụisi weghaara ọchịchị; mmadụ iri abụọ na ise n'ime ndị ezinụlọ Umutesi bịara soro ya biri ka ndị nnụisi zọpụtara Kigali ka ha ghara imeri ya. Umutesi gara ọtụtụ nleta n'ogige ndị gbara ọsọ ndụ iji gbaa ụmụ nwanyị ume ka ha chekwaa ihe onwunwe na iji nyere aka na mgbazinye ego. Ịbịanye aka na nkwekọrịta Arusha yiri ka ọ na-egosi nloghachi n'udo na njedebe nke Mgbukpọ nke ndị Hutu ruo mgbe ogbugbu nke Onye isi ala Habyarimana mere ka esemokwu ahụ maliteghachi. N'ọnwa Eprel afọ 1994, a manyere Umutesi ịgba ọsọ ka esemokwu ahụ jidere obodo ya, nke mbụ gaa Gahanga, mgbe ahụ Kabeza. Umutesi nwere ike ịpụ ụfọdụ n'ime ezinụlọ ya mana RPF wakporo ya ọzọ na Gitarama; mgbe ahụ, ha gbagara Cyangugu na Gikongoro, ebe ọ fọrọ nke nta ka ọ gbanahụ ọnwụ. N'ụzọ, ha nụrụ ma hụ ngosipụta obi ọjọọ nke ime ihe ike na obi ọjọọ megide ndị Hutu. Ka ọ na-erule Julaị 1994, ya na ezinụlọ ya agaala ADI-Kivu, ogige ndị gbara ọsọ ndụ na Zaire (DRC nke oge a). Ụmụnne ya sonyeere ya wee malite ịrụ ọrụ iji guzobe NGO, òtù ndị ọzọ, na òtù nkwado maka ndị gbara ọsọ ndụ, ọkachasị ụmụ nwanyị, n'okpuru nchebe nke Collective of Rwandan NGOs. N'ọnwa Ọgọstụ afọ 1994, a họpụtara ya iduzi mmemme nhazi onwe onye maka ụmụ nwanyị nọ n'ogige ahụ. Mgbe nke ahụ gasịrị, ọ kwagara n'ogige INERA dị nso n'ọrụ ya. Ọtụtụ n'ime ndị ọrụ ibe ya gbagara mba ndị dị nchebe, mana Umutesi nọgidere ruo mgbe ogige INERA na Bukuvu dara. Mgbe ọ gbapụrụ ọzọ, ndị Tiri Militia jidere Umutesi izu abụọ ruo mgbe ndị agha FAR zọpụtara ha. Na Disemba 1996, ndị agha Zaire jidere ha na Tingi-Tingi. Mgbe e bibiri ogige ahụ dị na Tingi-Tingi, Umutesi gbapụrụ ọzọ, gafee Osimiri Lubutu ma zute ịgba égbè tupu ọ rute n'obodo Obilo. Umutesi so ìgwè ndị ọzọ gbara ọsọ ndụ gafee ọhịa ahụ, ndị e jidere n'ụzọ ma zoo onwe ha pụọ n'aka ndị nnupụisi, na-agagharị ugboro ugboro iji nọgide na-adị ndụ. N'ikpeazụ, afọ anọ mgbe ọ zutere ndị nnupụisi na enyemaka nke ụfọdụ ndị ọrụ ibe NGO, Umutesi gara Belgium na Eprel 2, 1998. [3]
Ọrụ ndị e mere mgbe e mesịrị
[dezie | dezie ebe o si]Marie Béatrice Umutesi na-arụ ọrụ dị ka onye edemede, onye ọrụ NGO na onye na-ahụ maka udo na Belgium ebe ọ na-aga n'ihu na-akwado iwu udo na mgbanwe esemokwu karịsịa site na idozi mmekọrịta dị n'etiti ndị Hutu na ndị agbụrụ Tutsi.
Ihe ncheta ya banyere ahụmahụ ya dị ka onye lanarịrị Fuir ou mourir au Zaire. Gbalaga ma ọ bụ nwụọ na Zaire. A na-ele Le vécu d'une réfugiée Rwandaise anya dị ka otu n'ime ọrụ kachasị mkpa gbasara ndị gbara ọsọ ndụ nke mgbukpọ agbụrụ nke Rwanda, ọkachasị ndị Hutu nwụrụ na mgbukpọ ahụ. Umutesi na-anọgide na-enwe ọdịdị ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke ọrụ ya edere, na-ahọrọ ilekwasị anya na mmetụta ebere n'otu n'otu, ọkachasị ụmụ nwanyị, ndị nọ n'oké ifufe nke esemokwu agbụrụ. O dere iji cheta ma mee ka akụkọ ahụ dị ndụ, ka ọ ghara ịdị na ha amaghị na ọ mere.[4]
Umutesi kwenyesiri ike na ogbugbu e gburu ndị Hutu n'afọ 1994 nke ndị Tutsis mere n'ọkwa nke mgbukpọ, n'agbanyeghị na akụkọ ya na-ekwu gbasara ihe a na-eme na ndụ nke onye ọ bụla nọ na Rwanda n'ime afọ ndị ahụ ọgba aghara. Umutesi na-akatọ maka amaghị ndị nta akụkọ ọdịda anyanwụ na akụkọ ha banyere ogige ndị gbara ọsọ ndụ Hutu na obodo mba ụwa enweghị ike na enweghị ọchịchọ inye nchekwa ma ọ bụ enyemaka maka ndị gbara ọsọ ndụ yana mbọ na-ezighị ezi nke ụlọ ọrụ dịka UNHCR chọrọ ịweghachite ndị gbara ọsọ ndụ, n'agbanyeghị ihe ize ndụ ha chere ihu na nloghachi.
Ọchịchị Umutesi, ịkwado maka ijide onye ọ bụla metụtara igbu ọchụ, ma ndị Hutu na ndị Tutsi, na nghọta nke otu onye na-ahụ maka ndị mmadụ na ndị na-eme ihe ọjọọ mere ka ya na ndị ọchịchị ọha na eze na ndọrọ ndọrọ ọchịchị na Rwanda na-emegide ya ma kwuo na ọ fọrọ nke nta ka ọ bụrụ na a ga-ejide ya ma ọ bụ ka njọ ma ọ bụrụ na ọ ga-alaghachi Rwanda.[5]
Onyinye
[dezie | dezie ebe o si]N'afọ 2012, ọ natara onyinye Daniele Po International Award.
Edemsibia
[dezie | dezie ebe o si]- ↑ Walle (2006). "Surviving the Slaughter: The Ordeal of a Rwandan Refugee in Zaire". Foreign Affairs 85 (3): 174. DOI:10.2307/20032026. ISSN 0015-7120.
- ↑ Fonseca (2016-06-28). "Etnicidade de hutus e tutsis no Manifesto Hutu de 1957 (Ethnicity of Tutsis and Hutus in the 1957 Hutu Manifest)". Cadernos de História 17 (26): 221. DOI:10.5752/p.2237-8871.2016v17n26p221. ISSN 2237-8871.
- 1 2 Umutesi (2004). Surviving The Slaughter: The Ordeal Of A Rwandan Refugee In Zaire. University of Wisconsin press, 251-257. ISBN 0-299-20490-1.
- ↑ Tembo (2022-07-03). "Politics of Memorialisation in a Rwandan Witness Memoir: Marie Béatrice Umutesi’s Surviving the Slaughter" (in en). English Academy Review 39 (2): 37–51. DOI:10.1080/10131752.2022.2157999. ISSN 1013-1752.
- ↑ Eurozine. www.eurozine.com (2024-04-22). Retrieved on 2024-04-22.
- ↑ LE CASE degli ANGELI di DANIELE - Onlus. www.lecasedidaniele.org. Retrieved on 2024-04-22.