Gaa na ọdịnaya

Mgbukpọ nke afọ 1966 megide ndị Igbo

Shí Wikipedia, njikotá édémédé nke onyobulạ

  Mgbukpọ ndị na-emegide Ndị Igbo n: afọ 1966 bụ usoro ogbugbu na ogbugbu ndị e mere megide ndị Igbo - na ndị ọzọ si n'ebe ndịda Naijiria na-ebi n'ebe ugwu Naịjirịa, malite na Mee afọ 1966 wee ruo n'ókè ya mgbe 29 Septemba afọ 1966. [1] E mere atụmaTesto in grassettotụ na e gburu Ndị Igbos na ndị ọwụwa anyanwụ dị n'agbata puku asatọ na puku iri atọ. Otu nde ndị Igbos ọzọ gbapụrụ na mpaghara ugwu gaa n'Ebe Ọwụwa Anyanwụ. N'ịzaghachi ogbugbu ahụ, e gburu ụfọdụ ndị ugwu na Port Harcourt na obodo ndị ọzọ dị n'ebe ọwụwa anyanwụ Naịjirịa.[2] Ihe omume ndị a dugara na nkewa nke mpaghara ọwụwa anyanwụ Naijiria na nkwupụta Biafra, nke mesịrị duga na Agha Obodo Naijiria.

Ihe ndị mere n'oge gara aga

[dezie | dezie ebe o si]

Ihe omume ndị a mere n'ihe gbasara nnupụisi ọchịchị ndị agha na mmalite nke Agha Obodo Naịjirịa. [3] Onye bu ụzọ gbuo ndị mmadụ bụ nnupụisi ọchịchị nke Naijiria na Jenụwarị afọ 1966. [4] Ọtụtụ n'ime ndị ndọrọ ndọrọ ọchịchị na ndị isi ndị agha nwụrụ n'ọchịchị ahụ bụ ndị ugwu n'ihi na ndị Northern bụ ndị ka n'ọnụ ọgụgụ na gọọmentị Naịjirịa, gụnyere Praịm Minista Abubakar Tafawa Balewa na Ahmadu Bello Sardauna nke Sokoto.[4] Ndị isi ndị agha ndị ọzọ megidere nnupụisi ahụ. Onye ọrụ Igbo, Aguiyi-Ironsi kwụsịrị nnupụisi ahụ na Lagos ebe onye ọrụ Igbo ọzọ, Emeka Ojukwu kwụsịrị nnapụisi ahụ n'ebe ugwu. Aguiyi-Ironsi weghaara ọchịchị, na-amanye gọọmentị ndị nkịtị ịhapụ ikike. O guzobere ọchịchị ndị agha nke ya onwe ya duziri dị ka onye isi ọchịagha.[4] N'ime ọnwa ndị sochiri nnupụisi ahụ, a chọpụtara n'ọtụtụ ebe na anọ n'ime ndị isi agha ise gburu nnupụisi ahụ bụ ndị Igbo nakwa na ọchịagha na-achịkwa ya bụkwa ndị Igbo. Ndị nke ugwu tụrụ egwu na ndị Igbo amalitela ịchịkwa mba ahụ. N'ime mmeghachi omume, ndị isi ndị ugwu mere nnupụisi nke Julaị afọ 1966 nke e gburu ndị agha narị abụọ na iri anọ nke ndịda n'ụzọ anọ n'ime ha bụ ndị Igbo, yana ọtụtụ puku ndị nkịtị sitere na ndịda bi n'ebe ugwu.[5][6] Mgbe nke ahụ gasịrị, Yakubu Gowon, Onye Ugwu Kraịst, weghaara ọchịchị ndị agha.[5] N'ihi nke a, mmụba nke esemokwu agbụrụ dugara na igbu ọchụ ndị ọzọ.[4]

Mgbukpọ ahụ gbasara n'ebe ugwu ma ruo n'ókè na ụbọchị iri abụọ na iteghete ọnwa Mee, ụbọchị iri abụọ na iteghete ọnwa Julaị, na ịrị abụọ na iteghete ọnwa Septemba afọ 1966. Ka ọ na-erule oge pogrom ahụ kwụsịrị, ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ ndị Igbos niile nọ n'ebe ugwu anwụọla, na-ezo n'etiti ndị ugwu nwere ọmịiko ma ọ bụ na-aga mpaghara ọwụwa anyanwụ. Ndị agha Naijiria duziri ogbugbu ahụ ma megharịa ya n'obodo dị iche iche dị n'ebe ugwu Naijiria. Ọ bụ ezie na Kọlọnel Gowon na-enye ndị ndịda Nigerians bi na Ugwu nkwa nchekwa, ebumnuche nke akụkụ dị ukwuu nke ndị agha Naijiria n'oge ahụ bụ mgbukpọ agbụrụ dị ka okwu agbụrụ a na-ahụkarị n'etiti agbụrụ Hausa. [citation needed] Ewezuga ndị Ugwu Naịjirịa ole na ole (karịsịa ndị isi agha na-ekwenyeghị na ndị Igbo bụ ndị ajọ mmadụ), [7] a na-ewere ndị ọdịda na ndị ọnwụnwa anyanwụ Naijiria n'oge ahụ na Ugwu nke Naijiria dị ka Charles Keil si kọwaa:   

Asọmpi agbụrụ n'ahịa nwekwara ike imetụta pogrom ahụ, ọkachasị mgbe nnupụisi mbụ gasịrị. Prọfesọ Murray Last, onye ọkà mmụta na ọkọ akụkọ ihe mere eme bi n'obodo Zaria n'oge ahụ, kọrọ ahụmahụ ya:

N'ụbọchị sochiri nnupụisi ahụ - Jenụwarị 16th 1966 - e nwere ohere dị ukwuu na ụlọ akwụkwọ ABU nke na ọ wụrụ m akpata oyi n'ahụ. Ọ bụ mgbe e mesịrị, mgbe m bi n'ime obodo Zaria (na Babban Dodo), ka m zutere iwe n'ụzọ ndị ahịa Igbo (na ndị nta akụkọ) na-akwa ndị ahịa ibe ha na Sabon Gari nke Zaria maka ọnwụ nke 'nna' ha', ma na-akwapụ ndị ọrụ ụgbọ ala dị iche iche n'ebe ndị ọzọ, na-agwa ndị Hausa na iwu niile agbanweela ugbu a ma ọ bụ ndị Hausa nọ n'okpuru ahịa. Ịnụrụ ndị Hausa na-agwa onwe ha n'abalị ọ bụla banyere mkparị ha nụrụ site n'aka ndị Igbos n'ụbọchị ahụ gosiri m n'ụzọ doro anya etu enyemaka mbụ na nnupụisi ahụ si ghọọ iwe. Ọ na-echegbu m obere n'oge ahụ (na-ebi n'enweghị nsogbu n'etiti obodo Zaria) mana amaghị m nke ọma na ọ gaghị atụ anya nnukwu ime ihe ike. Na m hụrụ mgbe e mesịrị mgbe, dịka ọmụmaatụ, n'ọnwa Eprel 1966, m nọ na Jalingo: n'ebe ahụ, n'otu ehihie Sọnde, a dọrọ m aka ná ntị ka igbu ọchụ ga-eme. A gwara m na m ga-ahapụ obodo ahụ tupu chi abọọ.[8]

Otú ọ dị, a na-elekwasịkwa anya na ndị Igbo na-achịkwa Ọwụwa Anyanwụ Naịjirịa.[9] Ọtụtụ puku ndị Hausa, Tiv na agbụrụ ndị ọzọ dị n'ebe ugwu bụ ndị ndị Igbo gburu, na-amanye ọtụtụ ndị Ugwu ịpụ na mpaghara ọwụwa anyanwụ.[10]

A wakporo ndị na-abụghị ndị Igbo nke Ọwụwa Anyanwụ na ndị ọdịda anyanwụ nọ n'ebe Ugwu n'ihi na enweghị ụzọ iji mee ka ha dị iche na ndị Igbos site na ọdịdị, bụ ndị a maara ha niile site na aha "Yameri" na Ugwu.[11]

Otu ihe kpatara ibu iro megide ndị ọdịda Naijiria n'ozuzu na ndị Igbo karịsịa bụ mgbalị nke ọchịchị Aguiyi Ironsi iji kpochapụ mpaghara maka usoro ọchịchị dị n'otu nke a na-ewere dị ka atụmatụ iji guzobe ọchịchị Igbo na Njikọ. Na 24 Mee afọ 1966 Ironsi nyere iwu otu, nke dugara na mgbawa nke mwakpo megide ndị Igbo na Ugwu Naijiria na ụbọchị 29 Mee afọ 1966. Ndị nta akụkọ Briten kwenyesiri ike n'otu n'oge ahụ na a haziri ogbugbu ndị a na 29 Mee ọ bụghị na mberede. A na-ahụkwa ọchịchị Ironsi ka ọ na-akwado ndị ọdịda Naijiria na nhọpụta ha n'ọkwá dị mkpa na gọọmentị, si otú a na-eme ka esemokwu agbụrụ dị elu.[12]

Enweghị ike nke ọchịchị Ironsi ịta ndị agha nnupụisi na-ahụ maka nnupụis nke Jenụwarị afọ 1966 mere ka ọnọdụ ahụ ka njọ.[13] Ọ bụ ndị na-eme ngagharị iwe na nkwenye nke gọọmentị ime obodo mere pogrom ahụ na Mee afọ 1966.[14] A makwaara àgwà na-abụghị nke ọkachamara nke ụfọdụ ndị nta akụkọ mba ụwa ka ha gbakwunyere na esemokwu dị ugbu a. J.D.F. Jones, onye nnọchi anya Financial Times na 17 Jenụwarị afọ 1966 buru amụma na ndị Ugwu nwere ike "amalitere ịbọ ọbọ maka ọnwụ nke onye ndú ha Sardauna nke steeti Sokoto na ọnụ ọgụgụ buru ibu nke ndị Igbo bi na Ugwu", nke ha na-emeghị n'oge ahụ. A katọrọ nke a dị ka ihe na-enweghị isi na maka onye nta akụkọ na-enweghị ọrụ, amụma na-emezu onwe ya nke ga-eduga ndị isi Ugwu ka ha chee na Financial Times nwere ozi ha na-amaghị, nakwa na ụwa tụrụ anya ka ugwu meghachi omume n'ụzọ a.[12] Ndị isi ugwu mechara mepụta usoro iji kpalie ime ihe ike dị ka akụkọ akụkọ e chepụtara echepụta nke e zigara na redio Cotonou ma mee ka ọrụ Hausa nke BBC kọwaa mwakpo ndị Ugwu n'Ebe Ọwụwa Anyanwụ mee ihe n'ụzọ zuru oke, nke dugara na igbu ọchụ nke ndị Naijiria Ọwụwa anyanwụ na mkpụrụ ụbọchị iri na iteghete Septemba afọ 1966.[15]

Dị ka akụkọ akwụkwọ akụkọ Briten si kwuo n'oge ahụ, e gburu ihe dị ka ndị Igbo puku iri atọ na Septemba afọ 1966, [12] ebe atụmatụ ndị ọzọ na-agbaso omenala na-etinye ndị nwụrụ na ala nke puku iri na ihe ruru puku iri atọ maka ọnwa Septemba naanị. Ogbugbu a gara n'ihu ruo na mbido Ọktọba ma ndị nkịtị na-eme ya mgbe ụfọdụ site n'enyemaka nke ndị agha wee kpochapụ ugwu niile. A kọwawo ya dị ka ihe mgbu na ihe na-akpali akpali nke dugara n'Agha Naịjirịa na Biafra.[14]

Ihe si na ya pụta

[dezie | dezie ebe o si]

Mgbukpọ ahụ dugara n'ịgagharị nke ndị Igbo na ndị ọzọ nọ n'Ebe Ọwụwa Anyanwụ Naịjirịa laghachi n'ebu Ọwụwa anyanwụ Naịjiria (a na-eme atụmatụ na ihe karịrị otu nde ndị Igbo laghachiri n'ógbè ọwụwa anyanwụ). Ọ bụkwa onye bu ụzọ kwuo na Ojukwu wepụrụ onwe ya n'ebe Ọwụwa Anyanwụ Naịjirịa dị ka Republic nke Biafra, na Agha Obodo Naịjirị (bido n'afọ 1967-ruo n'afọ 1970)

Hụkwa

[dezie | dezie ebe o si]

Akwụkwọ

[dezie | dezie ebe o si]
  • [Ihe e dere n'ala ala peeji] Esemokwu agbụrụ na okpukpe na Elusive Quest for National Identity na Naịjirịa. Journal of Black Studies, 44 (1), peeji nke 3-30. 
  • [Ihe e dere n'ala ala peeji] 'Ours bụ agha nke ndụ": Biafra, Nigeria na arụmụka banyere mgbukpọ agbụrụ, 1966-70. Journal of Genocide Research, 16 (2-3), peeji nke 205-225 
  • Aro, G. & Ani, K. (2017). Nnyocha akụkọ ihe mere eme nke mba Igbo na mpaghara ndọrọ ndọrọ ọchịchị Naịjirịa. Journal of African Union Studies, 6 (2/3), peeji nke 47-77. 
  • [Ihe e dere n'ala ala peeji] Ịkatọ Chi: Mgbasa Ozi Okpukpe Ndị Kraịst na Naịjirịa - Agha Biafra. The Journal of African History, 51 (3), peeji nke 367-389. 

Edensibia

[dezie | dezie ebe o si]
  1. ↑ Last (October 2005). "Poison and Medicine: Ethnicity, Power and Violence in a Nigerian City, 1966–1986 by Douglas A. Anthony Review by: Murray Last". The Royal African Society 104 (417): 710–711. 
  2. ↑ Civil War. countrystudies.us. Federal Research Division of the Library of Congress (1991). Retrieved on November 21, 2019. “The estimated number of deaths ranged as high as 30,000. More than 1 million Igbo returned to the Eastern Region. In retaliation, some northerners were massacred in Port Harcourt and other eastern cities, and a counterexodus of non-Igbo was under way.”
  3. ↑ Van Den Bersselaar (3 March 2011). "Douglas A. Anthony Poison and Medicine: ethnicity, power, and violence in a Nigerian city, 1966 to 1986. Oxford: James Currey". Africa 74 (4): 711–713. DOI:10.2307/3556867. 
  4. 1 2 3 4 Post (January 1968). "Is There a Case for Biafra?". International Affairs 44 (1): 26–39. DOI:10.2307/2613526. 
  5. 1 2 Nixon (July 1972). "Self-Determination: The Nigeria/Biafra Case". World Politics 24 (4): 473–497. DOI:10.2307/2010453. 
  6. ↑ Vickers (1970). "Competition and Control in Modern Nigeria: Origins of the War with Biafra". International Journal 25 (3). DOI:10.1177/002070207002500310. 
  7. ↑ Keil (January 1970). "The Price of Nigerian Victory". Africa Today 17 (1): 1–3. 
  8. ↑ Olorunyomi. "INTERVIEW: Why every Nigerian should be proud of the Sokoto Caliphate — Prof Murray Last", Premium Times, November 22, 2021. Retrieved on 2023-03-31.
  9. ↑ Nnoli. Ethnic Violence in Nigeria: A Historical Perspective. Indiana.edu. Retrieved on 16 December 2014.
  10. ↑ Ojo (2001). Problems and Prospects of Sustaining Democracy in Nigeria. Nova Science. ISBN 978-1-56072-949-5. 
  11. ↑ Omaka (17 February 2014). "The Forgotten Victims: Ethnic Minorities in The Nigeria-Biafra War, 1967-1970". Journal of Retracing Africa 1 (1): 25–40. ISSN 2168-0531. Retrieved on 6 September 2021. 
  12. 1 2 3 Akinyemi (October 1972). "The British Press and the Nigerian Civil War". African Affairs 71 (285): 408–426. DOI:10.1093/oxfordjournals.afraf.a096282. 
  13. ↑ Nafziger (July 1972). "The Economic Impact of the Nigerian Civil War". The Journal of Modern African Studies 10 (2): 223–245. DOI:10.1017/s0022278x00022369. 
  14. 1 2 McKenna (1969). "Elements of a Nigerian Peace". Foreign Affairs 47 (4): 668–680. DOI:10.2307/20039407. McKenna, Joseph C. (1969).
  15. ↑ Abbott (2003). "Poison and Medicine: Ethnicity, Power, and Violence in a Nigerian City, 1966–86". The International Journal of African Historical Studies 36 (1): 133–136. DOI:10.2307/3559324. 

Templeeti:Biafra topics

Ewepụtara site na "https://ig.wikipedia.org/w/index.php?title=Mgbukpọ_nke_afọ_1966_megide_ndị_Igbo&oldid=707332"