Mkpụrụ akwụkwọ Boko
Boko (ma ọ bụ bookoo) bụ mkpụrụedemede Latin eji ede Asụsụ Hausa. Ndị Europe chepụtara mkpụrụedemede boko mbụ na mmalite narị afọ nke 19, [1] ma mepụta ya na mmalite narịafọ nke 20 site n'aka ndị ọchịchị Britain na France. E mere ya mkpụrụ akwụkwọ Hausa n'afọ 1930. [2] Kemgbe afọ 1950 boko abụwo mkpụrụ akwụkwọ isi maka Hausa. A na-eji mkpụrụedemede Arabic (ajami) eme ihe ugbu a naanị n'ụlọ akwụkwọ ndị Alakụba na maka akwụkwọ ndị Alakụrụba. Kemgbe afọ 1980, boko Naijiria dabeere na mkpụrụedemede Pan-Nigerian.
Okwu ahụ bụ boko na-ezo aka na agụmakwụkwọ na-abụghị nke Islam (nke na-abụkarị nke ọdịda anyanwụ) ('yan boko = "ụlọ akwụkwọ nke oge a") ma ọ bụ nke ụwa. A na-akọwakarị okwu ahụ dị ka ihe e si n'akwụkwọ Bekee gbazite. Otú ọ dị, n'afọ 2013, onye isi ọkachamara n'asụsụ Hausa bụ Paul Newman bipụtara "Etymology nke Hausa Boko", nke ọ na-egosi na boko bụ n'ezie okwu obodo pụtara "ịghọ aghụghọ n'uju, aghụghọ", ntụaka maka "ịmụ akwụkwọ na ide ihe n'Ebe Ọdịda Anyanwụ" a na-ahụta dị ka aghụghọ ma e jiri ya tụnyere agụmakwụkwọ Quran omenala.
| Akwụkwọ ozi | A a | B b | Ọ bụ ɓ | C c | D d | Ọ bụ n'ihi na | E na | F f | G g | H h | I m | J j | K k | N'ihi ya | L | M m | N n | O o | R r | S | Sh sh | T t | Ts | U u | W w | Y na | [Ihe e dere n'ala ala peeji] | Z z | ʼ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| IPA | /a/ | /b/ | /ɓ/ | /tʃ/ | /d/ | /ɗ/ | /e/ | /ɸ/ | /ɡ/ | /h/ | /i/ | /(d)ʒ/ | /k/ | /kʼ/ | /l/ | /m/ | /n/ | /o/ | /r/, /ɽ/ | /s/ | /ʃ/ | /t/ | /(t)sʼ/ | /u/ | /w/ | /j/ | /ʔʲ/ | /z/ | /ʔ/ |
Onwere ihe di iche na boko eji na Niger na Naijiria n'ihi uzo di iche iche n'asusu French na bekee. A na-eji mkpụrụedemede ⟨ƴ⟩ naanị na Niger; na Naijiria ka edere ya ⟨ʼy⟩.
A naghị ede ụdaolu, ogologo ụdaume, na ọdịiche dị n'etiti /r/ na /ī/ (nke na-adịghị maka ndị niile na-ekwu okwu). Ya mere, dịka ọmụmaatụ, /daɡa/ "site" na /daːɡaː/ "agha" bụ ndị e dere daga.
Hụkwa
[dezie | dezie ebe o si]- Ajami (Arabic alphabet) maka asụsụ Hausa
- haram" id="mwwA" rel="mw:WikiLink" title="Boko Haram">Boko Haram, otu ndị na-eyi ọha egwu nke na-ewere agụmakwụkwọ ọdịda anyanwụ dị ka mmehie (haram)
Akwụkwọ
[dezie | dezie ebe o si]- Coulmas (1999). The Blackwell encyclopedia of writing systems. Wiley-Blackwell, 196. ISBN 0-631-21481-X.
- Austin (2008). One Thousand Languages: Living, Endangered, and Lost. University of California Press, 64. ISBN 978-0-520-25560-9.
Edensibia
[dezie | dezie ebe o si]- ↑ Awoyale, Yiwola (2007). Africa: Lonely Planet Phrasebook. Lonely Planet, 79. ISBN 978-1-74059-692-3.
- ↑ Dalby (1998). Dictionary of languages: the definitive reference to more than 400 languages. New York: Columbia University Press, 242. ISBN 0-231-11568-7.