Ritualization
Omenala na-ezo aka na omume anaghị akparịta ụka nke omenala, mmekọrịta mmadụ na okpukpe. Nkọwa maka mgbanwe na omume kwa ụbọchị bụ ndị nwere nkọwa miri emi na omenala ma ọ bụ okpukperechi. Omenala bụ akara, ihe ncheta, ihe omume ndị iwu na-edekarị nke nwere ihe okpukpere chi ma ọ bụ omenala nke dị ndị mmadụ mkpa. M na-arụ ọrụ dị iche iche: ịkwalite nchekwa ọha, m ga-ekekọrịta otu ụkpụrụ, na m ga-ebufe ihe ọmụma omenala iji chịkwaa mmetụta uche m.
Akụkọ ihe mere eme nke ememe
[dezie | dezie ebe o si]Ọ bụ Edmund Selous kọwara echiche nke ememe na 1901 na mgbe e mesịrị Julian Huxley kpọrọ ya ememe (Dissanayake 2006; Lorenz 1966).).
A mụọla ya na ngalaba dị iche iche, gụnyere omume anụmanụ, anthropology, psychology, sociology na ọbụna sayensị cognitive.
N'ihe gbasara omume anụmanụ, e nwere usoro evolushọn nke na-agbanwe omume na-abụghị nke nkwurịta okwu ka ọ bụrụ omume nkwurịta okwu. Niko Tinbergen gbasaara echiche nke ememe n'akwụkwọ 1951 ya bụ "The Study of Instinct," bụ ebe ọ kọwara omume ụfọdụ anụmanụ, dị ka ihe ha na-eme na ihe ha na-eme, dị ka ụdị nkwurịta okwu nke bụ akụkụ nke usoro ịhọrọ na iṅomi..
N'ihe gbasara sayensị mmekọrịta mmadụ na ibe ya, anyị nwere ike ịmalite ọmụmụ nke ememe ncheta narị afọ nke itolu. Emile Durkheim kwuru na ememe na-eje ozi dị ka ụzọ nke mmekọrịta mmadụ na ibe ya (nke a makwaara dị ka mmekọrịta mmadụ na ibe ya) iji kwalite echiche nke njirimara n'etiti ndị obodo Max Weber lekwasịrị anya na ọrụ nke ememe okpukpe ma kwuo na ha na-ekere òkè dị mkpa n'ịkpụzi nkwenkwe omume..
Na narị afọ nke abụọ, ọmụmụ nke ememe ahụ aghọwo ihe na-emekọrịta ihe, maka ndị ọkà mmụta sitere na nkà mmụta sayensị, nkà mmụta sayensị, na mpaghara ndị ọzọ na-enyocha akụkụ dị iche iche. Victor Turner na-enyocha akụkụ ihe nnọchianya omenala nke ememe ahụ, ebe Randall Collins na-enyocha akụkụ mmetụta uche nke ya..
N'afọ ndị na-adịbeghị anya, ndị ọkà mmụta anọgidewo na-amụ ememe site n'echiche dịgasị iche iche, gụnyere cognitive, evolutionary, na neuroscientific. Nnyocha ndị a edoziwo mmalite, ọrụ, na mmetụta nke omume ememe ma mepee ụzọ ọhụrụ iji ghọta ọrụ ya na ọha mmadụ na ọdịbendị.
N'ime ụmụ anụmanụ na-abụghị mmadụ
[dezie | dezie ebe o si]Omenala bụ omume m mere na mbụ. N'ikwu ya n'ụzọ ọzọ, n'ụzọ dị iche iche, ọbụna anụmanụ na-abụghị mmadụ bụkwa mmadụ..
Konrad Lorenz, onye na-arụ ọrụ na greylag geese na anụmanụ ndị ọzọ dị ka shrews, gosipụtara na ememe bụ usoro dị mkpa nke mmepe. O gosiputara na geese na-egosi usoro inweta akwa mgbe ha na-akwagharị saịtị ahụ ka ha hụ akwa n'èzí akwụkwọ. Dị ka ndị shrews, Lorenz gosiri na omume ahụ yiri nsogbu ahụ na-emenye mmadụ..[1]
Oskar Heinroth site na 1910 gaa na saịtị Lorenz site na 1935 iji nyochaa mmeri emume nke geese; Lorenz kọwara na ọ na-eme ka ị bụrụ emume a na-eme mpbe niile.[1] Ọ gụnyere omume agbaṭṭṭa (nke isi na olu) nke ịsụ bịk na isi gbatrị n'ihu, Ọ namuềi số n'etiti geese mộ mara ibe ha, nke ọmọ n'ime kịyềi ma ọ bụ n'etiti di. Mmeri na-apụta n’ọnọdụ dị iche iche, dị ka mgbe di na nwunye kewapụrụ onwe ha, mgbe ha nọ ná nsogbu, ma ọ bụ mgbe e wakposịrị ha. A na-amakwa omume a ugbu a maka ụdị ndị ọzọ, dị ka ọgazị Canada.[2]
Mgbasa Ozi Ọdịbendị
[dezie | dezie ebe o si]Omenala na-eme ka nnyefe nke ihe ọmụma ọdịbendị, ụkpụrụ, na ọdịnala dị n'etiti ọgbọ dị iche iche. Ha na-enyere aka ichekwa ihe nketa ọdịbendị ma nọgide na-aga n'ihu na oge gara aga. Site na isonye na emume, ndị mmadụ na-amụta banyere ọdịbendị ha, na-etinye ụkpụrụ ya n'ime, ma na-enyefe ya n'ọgbọ ndị na-abịa n'ọdịnihu.
Mmetụta Mmetụta na Nchịkwa
[dezie | dezie ebe o si]Omenala na-enye ụzọ a haziri ahazi maka ndị mmadụ iji gosipụta ma chịkwaa mmetụta ha. Ha na-enye ọnọdụ maka nhazi mmetụta dị mgbagwoju anya, dị ka iru uju, ọṅụ, ma ọ bụ ekele, ma nwee ike inyere ndị mmadụ aka ịnagide ihe omume ndụ dị mkpa, mgbanwe, ma ọ bụrụ ọnwụ.
Echiche nke ịdị n'otu nke Émile Durkheim
[dezie | dezie ebe o si]N'akwụkwọ Durkheim "The Elementary Forms of the Religious Life (1912)", o mere mgbanwe na omenala nke ndụ okpukpe. O kwuru na ọdịmma nke ọha mmadụ bụ nkwenye, nke na-arụ ọrụ dịka ụzọ isi kpọkọta ndị mmadụ ọnụ. Obodo ọdịnala nke ndị obodo dị iche iche n'ihe gbasara nhazi ọrụ na mkpa ememe ahụ pụtara ìhè..
Ndị obodo ọdịnala na-ejikọta site na ịdị n'otu, nke akọ na uche dị n'otu mara. Akọnuche a bụ echiche dị n'etiti ndị otu niile, na-emepụta obodo omume ọma. Isi nke ụdị ọha mmadụ a bụ echiche dị nsọ nke na-egosipụta omume ọma nke otu ahụ ma na-eje ozi dị ka isi iyi nke njirimara. N'ihi ya, ndị mmadụ n'otu n'ime obodo ndị a na-ejikọta site na ụkpụrụ, ụkpụrụ, na nkwenkwe, nke a na-eme ka ọ sie ike site na omenala. N'obodo ọdịnala, e nwere nkwenye n'otu ụzọ ndụ ziri ezi, a na-ewerekwa ntụgharị ọ bụla dị ka mmehie.
Turner na-agbasawanye echiche Durkheim site n'ilekwasị anya na ọrụ ememe na-arụ na usoro mmekọrịta na mgbanwe. Ọ na-ekwusi ike na mkpa "communitas," ọnọdụ nke ịdị n'otu na ịdị n'ikọ nke na-apụta n'oge ememe ma ọ bụ ahụmịhe ndị ọzọ, na-agafe nkewa na ọkwa dị iche iche n'ime ọha mmadụ. Na ndabere a, ndị mmadụ na-ekere òkè n'ememe na-ewepụ ọrụ ha na mmekọrịta mmadụ na ibe ya ma na-agbakọta dịka ndị ha nhata.
Echiche nke omenala
[dezie | dezie ebe o si]Ememe nke ọrụ Catherine Bell.[1] Bell, dabere na Theory Practice of Pierre Bourdieu, bụ ozizi na-adịghị arụ ọrụ nke nkọwa ememe..
Nnyocha ndị e mere n'oge na-adịbeghị anya
[dezie | dezie ebe o si]Na nso nso a, ndị ọkà mmụta nwere mmasị na sayensị nke okpukpe dị ka Pascal Boyer, Pierre Liénard, na William W. McCorkle, Jr. Ọ bụ nnwale, ethnographic, na nnyocha ọmụmụ banyere ụdị ememe a pụrụ ime. Boyer, Liénard, na McCorkle na-arụ ụka na iwu ndị a na-eme ememe na-emetụta usoro ọgụgụ isi nke gbanwere na nrụgide nke nhọrọ ọha mmadụ, omenala, na gburugburu ebe obibi na-akpali usoro nke "nchebe-nchebe" dị ka anụ oriri, ọrịa, na ịkpọasị na uche mmadụ. McCorkle na-ekwu na iwu ndị a (karịsịa ndị metụtara gburugburu ebe obibi, omenala gburugburu ebe obibi) agbanweela site n'aka ndị ọkachamara ma ghọọ ihe odide omenala nanị ọtụtụ puku afọ tupu ọganihu nke nkà na ụzụ, dị ka ịkụ ihe ọkụkụ na anụmanụ..
Ihe ndị ga-eme n'ọdịnihu
[dezie | dezie ebe o si]Omenala bụ usoro dị mkpa nke na-agbanwe omume, omume, na ihe omume nkịtị n'ime emume ndị nwere ọdịbendị, mmekọrịta mmadụ na ibe ya ma ọ bụ okpukpe. Ịghọta echiche nke ememe na ọrụ ya dị iche iche na-enye nghọta bara uru banyere ọha mmadụ na omume ọdịbendị. Nnyocha n'ọdịnihu nwere ike ileba anya na nzaghachi nke uche na nke ahụike na-etinye aka na usoro ahụ na mmekọrịta ha, si otú a na-agbasawanye oke ọmụmụ omenala.
Ihe odide
[dezie | dezie ebe o si]- ↑ Hoffman (2016). "Animal models for studying obsessive-compulsive and related disorders", Modeling Neuropsychiatric Disorders in Laboratory Animals. Elsevier, 161–241. DOI:10.1016/b978-0-08-100099-1.00001-7. ISBN 978-0-08-100099-1.
- ↑ Radesäter (1974). "Form and Sequential Associations between the Triumph Ceremony and Other BehaviourPatterns in the Canada Goose Branta canadensis L.". Ornis Scandinavica 5 (2): 87–101. DOI:10.2307/3676053.