Sa'och

Sa'och ChungTempleeti:Infobox Language/pronunciation
Spoken in:	Cambodia, Thailand
Region:	Preah Sihanouk, Kanchanaburi
Total speakers:	20 in Cambodia
Language family:	Tustrusyawit  Pearic   Chong languages    Southern     Sa'och
Language codes
ISO 639-1:	none
ISO 639-2:	—
ISO 639-3:	scq

Sa'och (Mkpọpụta okwu Khmer: [sa ʔoc], nakwa, "Sauch") bụ asụsụ Pearic nke Cambodia na Thailand nke fọrọ nke nta ka ọ nwụọ, nke fọrọ nke nta ka ọ nwụọ naanị mgbe ụfọdụ site n'ọnụ ọgụgụ ndị okenye na-ebelata. E nwere olumba abụọ, otu na-asụ na Veal Renh Village, Prey Nob District, Sihanoukville Province (a maara na mbụ dị ka Kampong Som Province), Cambodia na nke ọzọ na Kanchanaburi Province, Thailand. "Sa'och" bụ aha Khmer maka ndị mmadụ na asụsụ ahụ. Otú ọ dị, ndị Sa'och na-ewere aha a, nke pụtara "ahụ ọkụ uhie uhie" ma ọ bụ "pimply" na Khmer., na-akparị mmadụ ma jiri aha njirimara bụ "Chung" (Sa'och: [t͡ɕʰṳˀŋ]) zoo aka n'onwe ha na asụsụ ha..

Nchịkọta

Sa'och bụ asụsụ Austroasiatic. N'ime ezinụlọ Austroasiatic, Sa'och bụ onye otu asụsụ Pearic, otu obere asụsụ nwere obere asụsụ ndị na-anwụ anwụ, gụnyere Suoy, Pear, Chong na Samre, nke obere agbụrụ ndị bi na Cambodia dị anya na mpaghara Thailand dị nso na-asụ. N'ọkwa ọdịnala, asụsụ Pearic nwere njikọ chiri anya na olumba Khmer., .mana atụmatụ ndị ka mma na-eme ka ezinụlọ Pearic dị n'ọkwa dị anya site na alaka niile nke Austroasiatic.

Akụkọ ihe mere eme na mpaghara

Mgbe nkewa nke Alaeze Ukwu Khmer gasịrị, gọọmentị etiti Cambodi adịghị ike na ndị agbata obi Thailand na Vietnam na-asọ mpi maka ala Cambodia. N'oge a, Sa'och nọgidre na-enwe mpaghara na-achị onwe ya nke dị na Veal Renh na Kampong Saom (Sihanoukville nke oge a). Dị ka akụkọ ihe mere eme nke Sa'och si kwuo, ha bara ọgaranya n'akụkụ osimiri nke ebe obibi ha siri ike nke Banteay Prey chebere. Otú ọ dị, n'afọ 1830, n'oge Agha Siamese-Vietnamese maka Cambodia, ndị agha Thai meriri Sa'och ma weghachite ọtụtụ ndị agha na Thailand ebe a manyere ha ịkwaga na mpaghara Kanchanaburi n'akụkụ ókèala Thai-Burmese. Nke a mere ka obodo abụọ dị iche iche nke ndị na-asụ Sa'och kewaa ihe dị ka kilomita 800. 

Mmeri na mgbasa nke Sa'och mere ka ojiji asụsụ ahụ daa nke ukwuu. Ndị Sa'och dị na Cambodia nọgidere n'akụkụ osimiri Kampong Saom, bi n'obodo nta ha dịka Long Leh. Asụsụ ahụ gara n'ihu na-agbasa na Cambodia dịgidere n'ihi na ndị Sa'och nwere ike ịnọpụ iche na ndị Cambodia, ọbụna n'oge ọchịchị ndị ọchịchị, ruo mgbe ọchịchị Khmer Rouge nke Cambodia mgbe e gburu ọtụtụ mmadụ ma ọ bụ kwaga ebe ọzọ ma manye ha ibi n'etiti ndị Khmer..

Ndị Sa'och nọ na Thai bu ụzọ biri na Si Sawat District nke Kanchanaburi Province n'ime obodo nke ha n'akụkụ Osimiri Khwae Yai. Asụsụ ha malitere n'ịnọpụ iche na ndagwurugwu na-eme nri ruo ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ afọ 140 ruo mgbe e wuru Si Nakharin Dam nke, rụchara na 1980, jupụtara na ndagwuregwu ahụ. N'ime nkwadebe maka mmiri ahụ, gọọmentị Thailand manyere Sa'och ịkwaga, n'oge a na ugwu ndị dị n'elu ọdọ mmiri ọhụrụahụ. N'ime obodo ọhụrụ ha, nke a na-agwakọta ugbu a na Karen, Khmu na Thai, ndị Sa'och ghọrọ ndị ka nta na mberede na-akpata mbelata iji asụsụ eme ihe maka Thai. Tụkwasị na nke a, ndị Sa'och na-eto eto na-ahapụ mpaghara dịpụrụ adịpụ iji chọta ọrụ, na-akpata mbelata ọzọ n'iji asụsụ eme ihe. Otu akwụkwọ e bipụtara na 2009 kọrọ na a hụrụ iji asụsụ Chung eme ihe na Thailand naanị n'etiti ndị okenye fọdụrụ n'ime obodo na obere ụmụaka ole na ole fọdụrụ na nlekọta ha.

Ìgwè abụọ nke Sa'och na-akpọ asụsụ ha naanị chung. Iji mee ka ọdịiche dị n'asụsụ abụọ ahụ, ndị na-eme nchọpụta akọwaala asụsụ a hụrụ na Cambodia "Chung yul" na nke Thailand "Chungyuy", yul na yuy bụ okwu ha maka "eluigwe".

Ọmụmụ ụdaolu

Sa'och na-eji ndepụta ụdaume nke asụsụ Mon-Khmer nke oge a ma, tinyere asụsụ Pearic ndị ọzọ, na-egosi ụfọdụ mmetụta ụdaume sitere na njedebe nke Middle Khmer nke narị afọ nke 17. Dị ka ọtụtụ n'ime asụsụ ndị ọzọ nke Austroasiatic (na mpụga Viet-Muong) Sa'och abụghị asụsụ ụda. Otú ọ dị, dịkwa ka asụsụ ndị ọzọ Pearic, Sa'och nwere ọdịiche dị iche iche nke ụzọ anọ, ma ọ bụ ụda olu, na usoro ụdaume ya.

Mkpụrụ okwu

Sa'och nwere ụdaume iri abụọ na otu. A na-edepụta ha n'ụdị tebụl dị n'okpuru ebe a.

		Akpụkpọ ahụ	Alveolar		Palatal	Velar	Mkpịsị aka
Plosive	Ndị a chọrọ	pʰ	tʰ		cʰ	kʰ
	Enweghị olu	p	t		c	k	ʔ
	Nkwupụta	b	d
Ụgbọ imi	Nkwupụta	m	n		ɲ	ŋ
Ihe na-esiri ike	Enweghị olu		s				h
Ihe atụ	Nkwupụta	w	l	ɹ	j

Sa'och na-emegide àgwà ụdaume itoolu nke nwere ike ịdị mkpụmkpụ ma ọ bụ ogologo, na-ewepụta ngụkọta ụdaume iri na asatọ. Diphthongs anaghị apụta na okwu Sa'och, mana diphthongs /iə/, /ɯə/, na /uə/ nwere ike ịchọta na okwu mgbazinye site na Thai na Khmer. Mkpụrụedemede nke Sa'och bụ:

	N'ihu		Central		Ịlaghachi azụ
	dị mkpirikpi	ogologo oge	dị mkpirikpi	ogologo oge	dị mkpirikpi	ogologo oge
N'akụkụ	/i/	/iː/	/ɯ/	/ɯː/	/u/	/uː/
N'etiti etiti	/e/	/eː/	/ɤ/	/ɤː/	/o/	/oː/
N'etiti oghere	/ɛ/	/ɛː/			/ɔ/	/ɔː/
Emeghe			/a/	/aː/

Ụda ụdaolu

Dị ka asụsụ ndị ọzọ nke oge a na akụkọ ihe mere eme nke Austroasiatic dị ka Mọnk" data-linkid="258" href="./Khmer_language#Historical_periods" id="mwASo" rel="mw:WikiLink" title="Khmer language">Middle Khmer, asụsụ ọdịda anyanwụ nke Khmu, na asụsụ Monic na Katuic, Sa'och na-eji usoro ndekọ ụdaume nke okwu dị iche dabere na ụda olu ha, ma ọ bụ ogo olu. Otú ọ dị, n'adịghị ka asụsụ ndị a, nke na-egosipụtakarị ọdịiche dị n'ụzọ abụọ (dịka n'etiti olu doro anya na nke na-eku ume), Sa'och na asụsụ ndị ọzọ Pearic dị iche iche nwere àgwà olu anọ dị iche iche.

N'asụsụ ụda olu, mkpụrụedemede dum na-ebu ụda ahụ mana n'asụsụ "debanye aha", a na-egosipụta ụdaolu naanị na ụdaume. Àgwà olu anọ dị na Sa'och na ntụgharị ha, na-eji ụdaume /aː/ dị ka ihe atụ, bụ olu doro anya (/a/), olu na-eme mkpọtụ (/aː/) na olu na-eku ume (aː).

Edensibia

• Ferlus (2011). "Toward Proto Pearic: problems and historical implications". Mon-Khmer Studies. Retrieved on 30 November 2015. 
• Headley (1985). "Proto-Pearic and the classification of Pearic". Southeast Asian Linguistic Studies Presented to André-G. Haudricourt. 
• Huffman (1985). "The phonology of Chong". Southeast Asian Linguistic Studies Presented to André-G. Haudricourt. 
• Isara (2009). "Chung (Saoch) of Thailand and Cambodia: phonological and lexical comparisons". Mon-Khmer Studies 38. Retrieved on 29 November 2015.