Gaa na ọdịnaya

Santali literature

Shí Wikipedia, njikotá édémédé nke onyobulạ

Akwụkwọ Santali (Santali) na-ezo aka n'akwụkwọ ndị e dere n'Asụsụ Santali, nke Ndị Santal nke India, Bangladesh, Nepal, na Bhutan na-asụ. Ọ bụ otu n'ime asụsụ iri abụọ na abụọ a haziri ahazi n'India [1] ma dee ya na edemede ụmụ amaala a na-akpọ Ol Chiki . [2][3] E dere akwụkwọ Santali n'ụdị abụọ sara mbara - ᱠᱟᱹᱛᱷᱱᱤ (Kạthni-prose), ᱜᱟᱹᱛᱷᱱᱤ (Gạthni-abụ). Maka mmepe akụkọ ihe mere eme, a na-ekewa ya n'ụdị abụọ a ma ama (ụdị) dabere na akwụkwọ akụkọ ihe mere eme. Ha bụ:

  • Rar Sāṅhed - tupu na gụnyere narị afọ nke iri na asatọ OA. Oge a gosipụtara site na uri na akụkọ na-eto akwụkwọ a na-ekwu okwu.
  • Al Sāṅhed (Onye) - site na narị afọ nke 19 gaa n'ihu. A maara oge a maka ọrụ edemede ya na edemede okike.

Onye ozi ala ọzọ Norwegian bụ Paul Olaf Bodding mepụtara Mkpụrụ akwụkwọ Santali Latin n'afọ 1890. Ụfọdụ ndị Santhal ka na-eji ya eme ihe, ọkachasị ndị otu Northern Evangelical Lutheran Church (NELC). Ọ bụ Pandit Raghunath Murmu chepụtara edemede Ol Chiki na 1925. [4]

Ọganihu akụkọ ihe mere eme

[dezie | dezie ebe o si]

Enwere ike ịchọta mgbọrọgwụ nke akwụkwọ Santali n'oge ochie mgbe ọ bụ isi okwu. Obodo Santal nwere ọdịnala bara ọgaranya nke akwụkwọ akụkọ, gụnyere Akụkọ ọdịnala, abụ, na Akụkọ ifo, nke gafere n'ọgbọ. Ihe odide ndị mbụ a maara na Santali malitere na ngwụcha narị afọ nke 19 na mmalite narị afọ nke 20, na mgbalị nke ndị ozi ala ọzọ nke Ndị Kraịst na ndị Santal nwere ọgụgụ isi.

Mmetụta ndị mbụ

[dezie | dezie ebe o si]

Ndị ozi ala ọzọ nke Ndị Kraịst keere òkè dị mkpa na mmepe nke akwụkwọ Santali e dere ede. Akwụkwọ mbụ e dere na Santali, nsụgharị nke Bible, bụ nke Lars Olsen Skrefsrud, onye ozi ala ọzọ Norwegian bipụtara na 1895. . [5]

Akwụkwọ Santali na ọbá akwụkwọ Mahadum North Odisha

Akwụkwọ Santali nwere ụdị dị iche iche, gụnyere uri, akụkọ ifo, ihe nkiri, na akwụkwọ ọdịnala. Akwụkwọ Santali ọdịnala gụnyere ọtụtụ akụkọ ifo, akụkọ ifo, na akụkọ ifo nke e si n'ọnụ ezipụ n'ọgbọ ruo n'ọgbọ. Omenala ọnụ ndị a na-aga n'ihu na-emetụta akwụkwọ Santali nke oge a0.[6]

Ndị ama ama

[dezie | dezie ebe o si]
  • Turia Chand Baskey
  • Damayanti Beshra (amụrụ n'afọ 1962)
  • Shyam Sundar Besra (amụrụ n'afọ 1961)
  • Gangadhar Hansda (amụrụ n'afọ 1958)
  • Rupchand Hansda
  • Suchitra Hansda (amụrụ n'afọ 1983)
  • Salge Hansdah (amụrụ n'afọ 1989)
  • Arjun Charan Hembram (amụrụ n'afọ 1952)
  • Kali Charan Hembram (amụrụ n'afọ 1960)
  • Anjali Kisku (amụrụ 1992)
  • Jamadar Kisku (amụrụ na 1949)
  • Sarada Prasad Kisku (amụrụ 1929)
  • Somai Kisku (amụrụ n'afọ 1959)
  • Gobinda Chandra Majhi (amụrụ n'afọ 1956)
  • Aditya Kumar Mandi (amụrụ n'afọ 1974)
  • Joba Murmu
  • Rabindranath Murmu (amụrụ n'afọ 1967)
  • Raghunath Murmu (1905-1982) [7][8][9]
  • Rani Murmu (amụrụ n'afọ 1988)
  • Sadhu Ramchand Murmu (1897 - 1954)
  • Thakur Prasad Murmu (1931-2018)
  • Hansda Sowvendra Shekhar (amụrụ n'afọ 1983) [10][11]
  • Gomasta Prasad Soren (amụrụ 1943)
  • Kherwal Soren (amụrụ n'afọ 1957)
  • Bapi Tudu (amụrụ n'afọ 1998)
  • Maina Tudu (amụrụ n'afọ 1984)
  • Majhi Ramdas Tudu (1854-1951)
  • Rabilal Tudu (amụrụ na 1949)
  • Tala Tudu (amụrụ n'afọ 1972)

Nkwado na mmetụta

[dezie | dezie ebe o si]

Sahitya Akademi nabatara Santali n'afọ 2004, [12] mgbe Ndezigharị nke Iri Abụọ nke Iwu India nabatara ya na 2003. [13]

Edensibia

[dezie | dezie ebe o si]
  1. Distribution of the 22 Scheduled Languages. censusindia.gov.in. Census of India (20 May 2013). Archived from the original on 7 February 2013. Retrieved on 26 February 2018.
  2. Santali language and alphabets. www.omniglot.com. Retrieved on 2024-05-01.
  3. Hembram (2002). Santal, a Natural Language (in en). U. Hembram. 
  4. bureau. "Tata Steel celebrates Pt Raghunath Murmu's birth anniversary in Kalinganagar", OdishaDiary, 11 May 2017. Retrieved on 15 February 2019.
  5. Skrefsrud (1873). A grammar of the Santhal language, University of Michigan, Benares : Calcutta School Book and Vernacular Literature Society. 
  6. Choksi (2017-12-18). "Script as constellation among Munda speakers: the case of Santali". South Asian History and Culture 9 (1): 92–115. DOI:10.1080/19472498.2017.1411064. ISSN 1947-2498. 
  7. :: BCW Department-Govt of West Bengal, Pandit Raghunath Murmu :: (2012-07-28). Archived from the original on 28 July 2012. Retrieved on 2020-09-26.
  8. Nayak (10 May 2017). ପ୍ରଣମ୍ୟ ପୁରୁଷ: ପଣ୍ଡିତ ରଘୁନାଥ ମୁର୍ମୁ. Suryaprava. Archived from the original on 2017-06-27. Retrieved on 15 May 2017.
  9. Guru Gomke Raghunath Murmu. Archived from the original on 30 August 2021. Retrieved on 29 August 2021.
  10. Sahitya Akademi. List of Yuva Puraskar winners (2011-2017). Sahitya Akademi. Archived from the original on August 5, 2016. Retrieved on August 12, 2018.
  11. The Mysterious Ailment of Rupi Baskey. International Dublin Literary Award. Retrieved on August 12, 2018.
  12. What a teacher's Sahitya Akademi award for Santali poetry means for students at an Adivasi school in West Bengal (en). The Indian Express (2022-11-13). Retrieved on 2023-11-14.
  13. Santali National Literature Award : Santali Sahitya Akademi (en-GB). Home | EDISOM (2014-09-16). Retrieved on 2023-11-14.

Ịgụ ihe ọzọ

[dezie | dezie ebe o si]