Theresa Kachindamoto

Theresa Kachindamoto
Kachindamoto in 2018
Inkosi of Dedza
In office 2003–2025
Preceded by	Kachindamoto VI Justino (1988–2001)
Personal details
Born	23 November 1958 Dedza District, Federation of Rhodesia and Nyasaland (present-day Malawi)
Died	13 Ọgọstụ 2025(2025-08-13) (aged 66) Lilongwe, Malawi

Theresa Kachindamoto (23 Nọvemba 1958 – 13 Ọgọst 2025) bụ onyeisi na onye na-akwado ọchịchị Malawi. N'ịbụ onye na-arụsi ọrụ ike na mpaghara Dedza dị na etiti Malawi, o nwere ikike n'enweghị iwu n'elu ihe karịrị mmadụ narị puku itoolu. A maara ya maka ike o ji agbaji alụmdi na nwunye ụmụaka na ịgba mbọ maka agụmakwụkwọ maka ụmụ agbọghọ na ụmụ nwoke. A kagburu ihe karịrị alụmdi na nwunye puku atọ na narị ise.

Ihe ndị mere n'oge gara aga

Theresa Kachindamoto bụ nwa ikpeazụ n'ime ụmụnne iri na abụọ n'ezinụlọ ndị ọchịchị ọdịnala na Dedza District gburugburu Lake Malawi. Ọ rụrụ ọrụ dị ka odeakwụkwọ ruo afọ 27 na kọleji dị na Zomba District na ndịda Malawi. Ọ lụrụ di ma bụrụ nne ụmụ nwoke ise.[3]N'afọ 2003, ndị isi nke mpaghara Dedza họọrọ ya dị ka onye isi ọzọ nke mpaghara ahụ, nke nwere ihe karịrị mmadụ narị puku itoolu, mgbe nwanne ya nwoke nke okenye nwụsịrị.[3] O kwuru na a họpụtara ya n'ihi na ọ "na-emeso ndị mmadụ ihe nke ọma" ma bụrụzi onye isi ma ọ masịrị ya ma ọ bụ na ọ masịghị ya. Ọ nabatara ọnọdụ ahụ wee laghachi na Monkey Bay, ebe ọ na-eyi uwe uhie, beads na okpu isi agụ owuru.[3]Theresa ghọrọ Inkosi nke usoro Chidyaonga nke usoro Maseko ma ọ bụ Gomani dị ka Kachindamoto VII na-anọchi Justino Kachindamoto VI, onye nwere aha ahụ site na 1988 ruo 2001 mgbe Sunduzeni nọchiri ya site na 2001 ruo 2003.[5]

Mgbochi alụmdi na nwunye ụmụaka

Malawi bụ otu n'ime mba ndị kasị daa ogbenye n'ụwa, ma nwee ọnụ ọgụgụ ọrịa Ọrịa ọ̀bìrì na aja ọchanke 10% nke ndị bi na ya. Nnyocha nke United Nations na puku abụọ na iri na abụọ chọpụtara na ihe karịrị ọkara nke ụmụ agbọghọ nọ na Malawi lụrụ di tupu ha eruo 18, ma mee Malawi ka ọ bụrụ otu n'ime ọnụ ọgụgụ kachasị elu nke alụmdi na nwunye ụmụaka n'ụwa, ọkachasị n'ime ime obodo.[3]Ụmụ agbọghọ, mgbe ụfọdụ dị ka ndị na-eto eto dị ka asaa, na-emetụta omenala mmetọ mmekọahụ nke gụnyere ogige mmalite mmekọahụ maka kusasa fumbi (ịsacha). N'afọ 2015, Malawi wepụtara iwu machibidoro ịlụ di na nwunye tupu ha eruo afọ iri na asatọ. Otú ọ dị, iwu na iwu omenala nke ndị ọchịchị ọdịnala na-achịkwa ka na-ekwu na ụmụaka nwere ike ịlụ di ma ọ bụrụ na ndị nne na nna ekwenye.[3]

Kachindamoto nwere nsogbu mgbe ọ hụrụ ọnụ ọgụgụ dị elu nke alụmdi na nwunye ụmụaka na mpaghara ya. O nweghị ike ime ka ndị nne na nna gbanwee echiche ha, mana o mere ka ndị isi 50 nọ na distrikti kweta ịkagbu alụmdi na nwunye n'oge na ịkagbu njikọ dị ugbu a.[3]Ọ chụpụrụ ndị isi anọ na-ahụ maka ebe alụmdi na nwunye ụmụaka na-aga n'ihu, mesịa weghachite ha mgbe o nwere nkwenye na alụmdi na ụba ndị a kagburu. O mere ka ndị isi obodo kwenye ịgbanwe iwu obodo iji machibido alụmdi na nwunye n'oge.[3]Ka ọ na-erule n'afọ 2019, o jisiri ike mebie ihe karịrị alụmdi na nwunye puku atọ na narị ise. Omume ya emeela ka a mara ya n'ụwa niile.[7]

Na Ọnwa Juun 2015, ọ gwara Maravi Post, "Agbanyụọla m alụmdi na nwunye 330, ee, nke otu narị na iri asaa na ise n'ime ha bụ ụmụ nwanyị na otu narị na iri ise na ise bụ ụmụ nwoke. Achọrọ m ka ha laghachi n'ụlọ akwụkwọ ma nke ahụ arụwo ọrụ. " Ọ gwara Nyasa Times, "Achọghị m alụmdi na nwunye ndị ntorobịa, ha ga-aga ụlọ akwụkwọ. Ugbu a, anyị setịpụrụ iwu nke anyị iji chịa onye ọ bụla nọ n'ógbè m mgbe ọ na-abịa n'alụmdi na nwunye ma ọ gaghị ahapụ ehi dị nsọ. ... A gaghị ahụ nwatakịrị na-agagharị n'ụlọ; na-elekọta ubi ma ọ bụ na-arụ ọrụ ụlọ ọ bụla n'oge ụlọ akwụkwọ. Ọ dịghị onye isi obodo, GVH[a] ma ọ bụ ndị ụkọchukwu chọọchị iji mee alụmdi na eze tupu ha enyocha ụbọchị ọmụmụ di na nwunye ahụ.[7][8]

Alụm di na nwunye ndị a kagburu bụ omenala, nke ndị isi na-achịkwa, kama alụmdi na nwunye obodo.[9]Onye IsiKachindamoto so ìgwè ndị nne, ndị nkuzi, kọmitii mmepe obodo, ndị isi okpukpe na òtù ndị na-abụghị gọọmentị rụọ ọrụ. Ọ zutere mmegide site n'aka ndị nne na nna na di na nwunye n'onwe ha, ọkachasị ndị nne na nne na nna dara ogbenye mgbe a kwụrụ ụgwọ isi.[9]O chere na mkpọsa ụlọ na ụlọ bụ ihe kachasị n'inweta nkwekọrịta maka ịkagbu njikọ. [9]Ụmụ nwanyị UN na UNICEF na-eme atụmatụ iso ndị isi ọdịnala rụọ ọrụ n'ebe ndị ọzọ iji mepụta omume kachasị mma nke Chief Kachindamoto n'ibelata alụmdi na nwunye ụmụaka. [9]Kachindamoto kwuru, "Kụzie nwa agbọghọ ma na-akụziri mpaghara ahụ dum ... Ị na-akụzikwara ụwa". [3][b]

Ọnwụ na ihe nketa

N'abalị iri na atọ n'ọnwa Ọgọstụ afọ puku abụọ na iri abụọ na ise, ọ nwụrụ n'Ụlọ Ọgwụ Kamuzu Ụlọ Ọgwụ Etiti dị na Lilongwe.

Akụkọ ndụ ya, onye isi Kasị Elu: Akụkọ onye isi Theresa Kachindamoto, bụ Lindsay Kachika Jere dere maka ụmụaka ma Kate Mkandawire sere ya.

Onyinye

• Na 8 Machị 2017, a kwanyeere Theresa Kachindamoto ùgwù site na Leadership in Public Life Award na 16th Annual Vital Voices Global Partnership Award Ceremony na Washington, D.C., USA.
• N'ọnwa Machị afọ 2024, e nyere ya nzere doctorate nke KU Leuven na UCLouvain.
• N'abalị iri n'ọnwa Ọktoba afọ 2024, e nyere ya onyinye African Genius Award 2024.