Gaa na ọdịnaya

Ugwu nta Idanre

Shí Wikipedia, njikotá édémédé nke onyobulạ
Ugwu nta Idanre
hill, cultural heritage, tourist attraction
Mba/obodoNaijiria Dezie
Dị na ngalaba nhazi mpagharaȮra Ondo Dezie
EbeȮra Ondo Dezie
Nhazi ọnọdụ7°6′40″N 5°6′25″E, 7°6′14″N 5°6′35″E Dezie
Nhọpụta nketaTentative World Heritage Site Dezie
Webụsaịtịhttps://idanre-hills.business.site/?utm_source=gmb&utm_medium=referral Dezie
World Heritage criteria(ii), (iii), (v) Dezie
Map
Ugwu nta Idanre

A maara ugwu Idanre nke ọma maka ọdịdị ala ya.[1][2] Ọdịiche ya dị iche iche na saịtị ọdịnala dị ka 'Owa Owa', ụlọ arụsị, Courtlọikpe Ochie, Belfry, akara ukwu Agbooogun, mmiri égbè eluigwe (Omi Apaara) na ebe a na-eli ozu ebutela aha ọnọdụ na nhọpụta mba ahụ maka ndepụta aha saịtị UNESCO World Heritage.[3][4] Ọ bi na 3000 ft (914.4mita) n'elu ọkwa oke osimiri ma nweekwa usoro gburugburu ebe obibi pụrụ iche nke ejirila omenaala jikọtara ọnụ.[5] Ọ nwekwara usoro gburugburu ebe obibi dị iche iche nke ahịhịa na anụmanụ. Oke Idanre nwere ihe dị mkpa dị mkpa bio-anụ ahụ na ọdịdị ala nke mmekọrịta ya na njirimara anụ ahụ mere ka ọdịdị ọdịbendị na-adịgide adịgide n'ime ntọala ahụ..[1]

Nkwupụta nke izi ezi na / ma ọ bụ iguzosi ike n'ezi ihe

[dezie | dezie ebe o si]

Ugwu Idanre bụ otu n'ime ebe okike kachasị egwu na nke mara mma na Ondo Steeti na Naijiria. Tụkwasị na ịma mma ya nke na-akpali ọchịchọ ịmata ihe nke mmadụ bụ eziokwu ahụ bụ na ndị niile nọ na Idanre biri na nkume ndị a ruo ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ otu puku afọ. Kemgbe ịkwaga ugwu na 1923, ọdịdị ala, ahịhịa yana ụmụ anụmanụ na ndụ okooko osisi anọgidewo na-enweghị nkesa. Otú ọ dị, ememme ndị a na-enye oge maka ime ka ndị bi n'ala dị ala na gburugburu ebe obibi ha dịghachi n'otu yana ihe ngosi ma ọ bụ ihe omume akụkọ ihe mere eme na akụkọ ihe mere e mere eme nke Idanre na echiche Yoruba ya sara mbara, akụkọ ifo na njikọ.[1]

E nwere emume Ogun, nke a na-eme n'elu ugwu n'oge emume Ọktoba na emume Ije, nke gbasara ụbọchị asaa.[2][3]

Ewezuga ememme, nke na-eme ka ebe ahụ bụrụ omenala dị ndụ, osisi na anụmanụ nke ugwu ahụ bụkwa ihe pụrụ iche. E nwere ụdị anụmanụ na-enweghị ọdụ a na-akpọ Hyrax nke na-ebi na nkume nke n'ihi ịchụ nta na-apụ n'anya ma enwere enwe pụrụ iche na-eme egwuregwu na nso ugwu Orosun.

Ugwu ahụ na-enwekwa otu ndị ọkà mmụta sayensị na ndị na-eme nchọpụta. Ebe ahụ bụ ebe obibi nke otu ụsụ na ndị mmadụ na-eme emume pụrụ iche nke ụsụ kwa afọ. Ndị na-eme ihe nkiri na-eji ugwu ahụ eme ihe dị ka ebe maka ọtụtụ ihe nkiri ha. Na mgbakwunye, otu onye na naanị onye nwetara ihe nrite Nobel maka edemede n'Africa Prọfesọ Wole Soyinka dere uri ya kachasị ogologo nke akpọrọ "Idanre and other Poems".[1]

Ntụnyere ya na ihe ndị ọzọ yiri ya

[dezie | dezie ebe o si]

Ọtụtụ ebe obibi na Naịjirịa, site na okike na ọdịnala, dị gburugburu ma ọ bụ jikọta ya na osisi na ugwu. A gbahapụrụ ọtụtụ n'ime osisi na ugwu ndị a ma ọ bụ ugbu a na-ejedebe na obere ebe. Otú ọ dị, ugwu Idanre, dị ka ugwu Dala na Kano North West Nigeria anọgidewo na-enwe àgwà ya dị ka mmetụta dị n'etiti nke usoro obibi nke ndị Idanre. Dị ka ugwu Dala nke malitere dị ka ebe a na-achọ ọla ígwè ma nye ntọala maka uto nke obodo Kano, ugwu Idanre bụ isi maka ndị bi na Idanre . [1]

Ọdịdị ala

[dezie | dezie ebe o si]
2- Ugwu Idanre

Idanre Hill dị na Precambrian igneous batholith nke dị ihe dị ka nde afọ 500, ọtụtụ nnukwu oghere na-eme ka ndagwurugwu miri emi n'ime nkume.[4][5]

Ọnọdụ Ihe Nketa Ụwa

[dezie | dezie ebe o si]

A gbakwunyere saịtị a na UNESCO World Heritage Tentative List na 8 Ọktoba 2007 na ngalaba ọdịnala. [6]

Ugwu limestone karst dị n'akụkụ obodo Idanre

Akụkọ ifo

[dezie | dezie ebe o si]

A na-ekwu na Idanre Hill nwere ihe ịtụnanya na nkwenkwe oge ochie 9

Akụkọ ifo ndị a niile dị n'ugwu Idanre;

1. "Ibi Akaso" Nzọụkwụ 2. Obí Eze 3. Ihe nketa Agboogun 4. Ihe ịrịba ama ndị a na-apụghị ịgụ agụ 5. Ụzọ ụkwụ Agboogun 6. Ọmarịcha matar 7. "Omi Aopara" Aopara Mmiri 8. Ugwu Orosun 9. Osimiri Arun

Anụ Ọhịa

[dezie | dezie ebe o si]
Ugwu ahụ pụtara ìhè ma depụta ya na UNESCO World Heritage Sites.

Amietophrynus perreti, or the Perret's toad, is only known from a single locality at the Idanre Hill.[7][8] The five sites where forest elephants are found in southern Nigeria are the Omo Forests in Ogun State, the Okomu National Park in Edo State, the Cross River National Park in Cross River State, the Idanre Forests and Osse River Park in Ondo State and the Andoni Island in Rivers State. (Nigerian Conservation Foundation)

Mmepeanya

[dezie | dezie ebe o si]

ebe obibi oge ochie nke Idanre adịla n'elu ugwu ahụ kemgbe oge ochie, agbanyeghị, e webatara mmepeanya ọdịda anyanwụ n'obodo ochie ahụ mgbe otu ndị ozi ala ọzọ nke Rev. Gilbert Carter duziri rutere n'afọ 1894. [9]

Ndị ozi ala ọzọ wuru ụlọ akwụkwọ praịmarị mbụ n'afọ 1896 nke ụlọ ụrọ ahụ ka siri ike ruo taa. N'afọ 1906, e guzobere ụlọ ikpe iwu nke gụnyere ụlọ mkpọrọ oge ochie ebe ndị a mara ikpe na-anọ n'ụlọ mkpọrọ ha.[10]

Edemsibia

[dezie | dezie ebe o si]
  1. 1.0 1.1 1.2 1.3 Oke Idanre (Idanre Hill) (en). UNESCO World Heritage Centre. Retrieved on 2023-05-21. Kpọpụta njehie: Invalid <ref> tag; name "Oke Idanre Idanre Hill" defined multiple times with different content
  2. Oke Idanre (Idanre Hill) (en). UNESCO World Heritage Centre. Retrieved on 2024-01-29.
  3. User (2016-08-15). Idanre hill: No longer a monkey affair (en-GB). Tribune Online. Retrieved on 2024-01-29.
  4. Anifowose. "Emplacement Tectonics of Idanre Batholith, West Africa". Comunicações Geológicas 99: 13–18. Retrieved on 25 July 2018. 
  5. Anifowose (2014-03-11). "Appraisal of the Geotourism Potentials of the Idanre Hills, Nigeria" (in en). Geoheritage 6 (3): 193–203. DOI:10.1007/s12371-014-0100-5. ISSN 1867-2477. 
  6. David (2018-07-28). Idanre Hills: Old World wonders preserved at hilly peaks inhabited by warring god (en). The Sun Nigeria. Retrieved on 2024-06-23.
  7. Frost, Darrel R. (2015). Amietophrynus perreti (Schiøtz, 1963). Amphibian Species of the World: an Online Reference. Version 6.0. American Museum of Natural History.
  8. (2014) "The rediscovery of Perret's toad, Amietophrynus perreti (Schiøtz, 1963) after more than 40 years, with comments on the species' phylogenetic placement and conservation status". Zoosystematics and Evolution 90 (2): 113–119. DOI:10.3897/zse.90.8234. 
  9. Anuoluwapo (2016-07-26). Life on Idanre Hills (en-US). FindingAE. Retrieved on 2019-09-20.
  10. heart (2018-11-23). THE UNBELIEVABLE MYSTERIES OF IDANRE HILLS (en). Medium. Retrieved on 2019-09-20.