Gaa na ọdịnaya

Wapishana

Shí Wikipedia, njikotá édémédé nke onyobulạ
Wapixana
Spoken in: Guyana, Brazil 
Region: border
Total speakers: Templeeti:Sigfig
Language family: Arawakan
 Northern
  Wapishanan (Rio Branco)
   Wapixana
Language codes
ISO 639-1: none
ISO 639-2:
ISO 639-3: wap

Wapishana (Wapixana) bụ Asụsụ Arawak nke Guyana na Brazil. Ihe karịrị mmadụ 13,000 na-asụ ya n'akụkụ abụọ nke ókèala Guyana-Brazil.

Na Brazil, ndị na-asụ Wapishana kachasị na-asụ ya bụ n'ime obodo Cantá na Bonfim, mpaghara Serra da Lua, ebe a na-amata ya dị ka asụsụ gọọmentị kemgbe afọ 2014.

Nrụgide ndị si mba ọzọ emeela ka ojiji Wapishana belata n'etiti ọgbọ ndị na-eto eto, ọ bụghịkwa ruo afọ 1987 ka e ji Wapishana mee asụsụ nkuzi n'ụlọ akwụkwọ ndị Indigenous nke obodo asụsụ ahụ. Na 2009, Mahadum Roraima Federal mepụtara mmemme ndọtị maka ịmụta Wapishana. Na Guyana, e nwere òtù maka nchekwa asụsụ, dị ka Wapichan Wadauniinao Ati'o . [1]

Nchịkọta

[dezie | dezie ebe o si]

Kaufman (1994) weere Wapishana, Atorada, na Mapidian dị ka olumba. Aikhenvald (1999) kewara Mawayana/Mapidian/Mawakwa (a na-ewere dị ka otu asụsụ) na Wapishana, o tinyere ha n'alaka Rio Branco. Ethnologue kwuru na Atorada nwere myirịta okwu 50% na Wapishana na 20% na Mapidian, nakwa na Wapishana na Mapidian nwere 10% Ramirez (2020) na-ewerekwa Atorai ka ọ bụ olumba Wapishana.: 33 : 33 

Wapishana na Pemon, Asụsụ Caribbean, agbaziri ibe ha n'ụzọ dị ukwuu n'ihi mkpakọrịta siri ike.

Ọmụmụ ụdaolu

[dezie | dezie ebe o si]

Mkpụrụ okwu

[dezie | dezie ebe o si]
Akpụkpọ ahụ Alveolar Retroflex Palatal Velar Mkpịsị aka
Plosive enweghị olu p t k ʔ
kwuru okwu b ɖ ɡ
Africate
Ụgbọ imi m n ɲ
Ihe na-esiri ike s ʐ ʃ
Tap ɽ
Ọkara ụdaolu w j
  • A na-anụ ụdaume /b ɖ/ n'ọnọdụ ikpeazụ dị ka ndị na-enweghị olu.[2]

Mkpụrụedemede

[dezie | dezie ebe o si]
N'ihu Central Ịlaghachi azụ
N'akụkụ i iː ɨ ɨː u uː
Emeghe a aː

Ọdịdị

[dezie | dezie ebe o si]

Flora na anụmanụ

[dezie | dezie ebe o si]

A maara ọtụtụ osisi na anụmanụ ndị dị na mpaghara ahụ naanị na Wapishana, asụsụ ahụ nwekwara usoro dị iche iche nke taxonomy. Ihe atụ bụ ụdị osisi atọ, Karam'makau, wapaurib bau na 'Wapananinau, nke na-egosi "ụkpụrụ ọrụ ugbo" nke ndị obodo. Karam'makau na-anọchite anya osisi ndị a chịkọtara n'ọhịa, ebe Apaurib bau bụ osisi ndị a zụlitere n'ụlọ ma na-enwekarị aha dabere na ebe ma ọ bụ onye ọrụ ugbo sitere. Cassava, ihe oriri dị mkpa nye ndị obodo nke mpaghara ahụ, nwere "aha dị iche iche na-agbagwoju anya" na Wapishana. Wapananinau bụ osisi nwere ikike anwansi, ma nwee ọrụ dị mkpa maka ndị shaman nke nkwenkwe ọdịnala.

Ihe odide

[dezie | dezie ebe o si]
  1. Wapishana Writers' Workshops and Literacy Tutor Training (en). SIL International (2012-09-12). Retrieved on 2021-03-15.
  2. Manoel. Uma gramatica do Wapixana (Aruak) : aspectos da fonologia, da morfologia e da sintaxe. Universidade Estadual de Campinas. OCLC 697755100. 

Akwụkwọ

[dezie | dezie ebe o si]
  • Aikhenvald (1999). "The Arawak language family", in Aikhenvald: The Amazonian languages. Cambridge: Cambridge University Press, 65–106. 
  • Tracy (1974). "An Introduction to Wapishana Verb Morphology". International Journal of American Linguistics 40 (2): 120–125. DOI:10.1086/465294. 

Njikọ mpụga

[dezie | dezie ebe o si]