Zinha Vaz
Francisca Maria Monteira na Silva Vaz Turpin, nke a maara nke ọma dị ka Zinha Vaz (amụrụ n'ụbọchị nke 4 n'ọnwa Ọktoba n'afọ 1952), bụ onye na-akwado ikike ụmụ nwanyị na ndọrọ ndọrọ ọchịchị na Bissau-Guine. Ọ bụ onye otu National People's Assembly ruo ọtụtụ oge maka Resistance of Guinea-Bissau-Bafatá Movement, nakwa onye ndụmọdụ onyeisiala. Na 1999, ọ jere ozi obere oge dị ka meyọ nke isi obodo Bissau. A tụrụ ya mkpọrọ maka ihe gbasara ndọrọ ndọrọ ọchịchị ruo afọ atọ n'afọ 1970 na na 2003 ọzọ ruo ọtụtụ ụbọchị. N'oge na-adịbeghị anya, ọ bụ onye nnọchi anya mba Gambia.
Oge ọ malitere
[dezie | dezie ebe o si]A mụrụ Zinha Vaz na 4 October 1952 na isi obodo Bissau wee nweta akwụkwọ na Portugal. Ọ nwetara diplọma na agụmakwụkwọ n'aka Instituto Superior de Ciências Educativas na mmụta mmekọrịta ọha na eze site na Instituto Superior de Ciências do Trabalho e da Empresa. Ọ rụrụ ọrụ dị ka onye nkuzi ụlọ akwụkwọ praịmarị na Portugal na Guinea-Bissau. O mechara rụọ ọrụ na ụlọ ọrụ gas na mmanụ ala steeti DICOL dị ka onye na-ahụ maka akụ, onyeisi ndị ọrụ na onye nduzi nchịkwa.
Ọrụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị
[dezie | dezie ebe o si]N'afọ 1970, Zinha Vaz katọrọ usoro otu pati nke African Party for the Independence of Guinea and Cape Verde (PAIGC) hiwere mgbe Guinea-Bissau nwere onwe ya n'aka Portugal na 1974. N'oge ọchịchị Onyeisiala Luís Cabral, a tụrụ ya mkpọrọ n'etiti afọ 1977 na 1980.. Mgbe a tọhapụrụ ya n'ụlọ mkpọrọ, Zinha Vaz gara n'ihu na ndọrọ ndọrọ ọchịchị ya. N'afọ 1986, e gburu ndị isi ndọrọ ndọrọ ọchịchị isii, gụnyere osote onye isi ala mbụ na Minista Ikpe ziri ezi Paulo Correia na onye bụbu Attorney General Viriato Pã. E boro mmadụ isii ahụ ebubo ịnwa iwe ọchịchị. Zinha Vaz ghọrọ onye guzobere Resistance of Guinea-Bissau-Bafatá Movement (RGB-MB).
Nnupụisi nke Guinea-Bissau-Bafatá Movement
[dezie | dezie ebe o si]Mgbe ntuli aka mbụ nke ọtụtụ òtù na 1994, ọ ghọrọ onye otu National People's Assembly maka RGB-MB. RGB-MB ghọrọ òtù mmegide kachasị ukwuu na nzuko omeiwu, na-emeri 19 n'ime 100 oche. Zinha Vaz bụ otu n'ime ụmụ nwanyị iri na-eme iwu. Abụọ n'ime ndị ezinụlọ ya nwetakwara oche maka RGB-MB, nwanne ya nwoke Fernando Vaz na nwa nwanne nna ya Hélder Vaz Lopes Dị ka onye otu ndị omeiwu, Zinha Vaz lekwasịrị anya n'ịlụso nrụrụ aka na iji ike eme ihe n'ụzọ na-ezighị ezi site n'aka ndị ọrụ gọọmentị. Ọ gbakwara mbọ ịkwalite ọrụ ụmụ nwanyị na obodo Guinea-Bissau. Dị ka onye otu na-adịgide adịgide Commission nke National People's Assembly Zinha Vaz gbalịrị ịgbachitere n'etiti Onye isi ala João Bernardo Vieira na Brigadier-General na onye ndu ọchịchị Ansumane Mane na Agha Obodo Guinea-Bissau nke 1998-1999.
N'ọnwa Eprel afọ 1999, a kpọrọ Zinha Vaz dịka onye isi obodo Bissau.[1] Nhọpụta ya dị ka onye isi obodo mere ka esemokwu dị n'obodo Bissau dịka a tụrụ anya na a ga-ahọpụta odeakwụkwọ ukwu PAIGC bụ Paulo Medina. Ndị agha mechiri okporo ámá ma guzobe ihe mgbochi ụzọ.[1] Medina bụbu onye isi obodo ahụ. Mgbe Zinha Vaz ghọrọ onye isi obodo, ọ gbalịrị ịbanye n'ụlọ ahụ iji nweta akwụkwọ.[2] Mgbe Zinha Vaz nwara ịbanye n'ụlọ nzukọ obodo, ndị agha 24 ji Uzi kwụsịrị ya. Ọ chọpụtara na ụlọ nzukọ obodo ahụ nọ n'ọgba aghara, na ikuku oyi nke onye bu ya ụzọ weghaara, ụgwọ a na-akwụghị maka otu afọ na ego niile. Dị ka obodo ahụ enweghị kọmputa ọ bụla, ma ọ bụ ego ịzụta ha, Zinha Vaz jụrụ UNICEF ma ọ nwere ike inweta kọmputa ochie site na ha. N'oge ọ nọ n'ọchịchị, ọ gbalịrị imelite usoro nchịkọta ihe mkpofu n'obodo ahụ iji belata ohere nke ntiwapụ nke ọgbụgbọ na ọgbụgba.[3]
A họpụtara Zinha Vaz ọzọ na National People's Assembly na 28 Nọvemba 1999 ma hapụ ọnọdụ ya dị ka onye isi obodo. N'otu ntuli aka ahụ, Kumba Ialá nke Party for Social Renewal meriri Onyeisiala. E guzobere gọọmentị njikọta n'okpuru Praịm Minista Caetano N'Tchama na 2000 site n'enyemaka nke RGB-MB, e nyekwara Zinha Vaz onye ndụmọdụ onyeisiala maka ihe gbasara ndọrọ ndọrọ ọchịchị na ndọrọ ndọrọ ọchịchị. of State for Transport).
Na 12 Febụwarị 2003 e jidere Zinha Vaz ma jide ya n'ụlọ ọrụ ndị uwe ojii Segunda Esquadra, ebe ọ ka bụ onye otu National People's Assembly ọ nwere nnwere onwe ya ma njide ahụ bụ iwu na-akwadoghị. Ọ zaghachiri na nkwutọ nke Onye isi ala Kumba Ialá banyere nna ya, João Vaz. Ialá kpọrọ Vaz onye sabo nke onye ndú nke Bissau-Guinean nationalist movement, Amílcar Cabral, na PIDE Portuguese. Zinha Vaz zaghachiri site n'ikwu na mgbe Kumba Ialá ka bụ onye otu PAIGC na 1986 ọ katọrọ ndị e gburu nke dugara na ntọala nke RGB-MB. A tọhapụrụ Zinha Vaz n'ụlọ mkpọrọ ụbọchị abụọ ka e jidere ya, a machibidoro ya ịga njem ruo n'ọnwa Julaị. Maka Ialá ihe omume ahụ enweghị ihe ọ bụla ọzọ ọ rụpụtara n'ihi na ọ chọrọ ịhọpụta Zinha Vaz ka ọ bụrụ Minista na-ahụ maka ihe gbasara mba ọzọ na 31 June 2003. Otú ọ dị, ọ jụrụ.
Njikọ Mba Guinea
[dezie | dezie ebe o si]EdeN'afọ 2003, RGB-MB dara ma Zinha Vaz hapụrụ òtù ahụ ya na ndị ezinụlọ ya. Ha jikọrọ aka guzobe Plataforma Unida, nke gbasara afọ ise ka e mesịrị. Mgbe ntuli aka nke National People's Assembly nke afọ 2004 gasịrị, o guzobere Guinean Patriotic Union nke na-esoghị na ntuli aka onye isi ala nke afọ 2005, mana ọ kwadoro onye PAIGC-candidate Malam Bacai Sanhá. Otú ọ dị, onye bụbu onye isi ala João Bernardo Vieira bụ onye a chụpụrụ n'ọchịchị n'Agha Obodo nke 1999-2000. Guinean Patriotic Union bụ òtù mbụ na Guinea-Bissau nke nwanyị guzobere.[4] Òtù Mba Ndị Na-ahụ Maka Mba Ndị Guinea so mee ntuli aka ndị omeiwu nke afọ 2008 mana ha enwetaghị oche ọ bụla, wee merie 0.61% nke votu niile. Zinha Vaz bụ onye na-azọ ọkwa onyeisiala na ntuli aka nke afọ 2009, na-emecha nke itoolu n'ime iri na otu.
E mechara mee Zinha Vaz onye nnọchi anya na Gambia; ọ rụrụ ọrụ ahụ ruo 6 Nọvemba 2012. [5]
Ikike ụmụ nwanyị
[dezie | dezie ebe o si]N'etiti afọ 1992 na afọ 2002 Zinha Vaz bụ onye guzobere na onye isi oche nke Women's Association of Economic Activity of Guinea-Bissau, yana Popular Creditbank Bambaram. Ụlọ akụ ahụ nyere ego maka ụmụ nwanyị na-arụ ọrụ na ngalaba na-abụghị nke akụ na ụba. N'agbata afọ 1994 na 1999 Zinha Vaz bụkwa onye isi oche nke ad hoc Commission of Women and Child nke National People's Assembly .
Edemsibia
[dezie | dezie ebe o si]- 1 2 Opposition MP's naming as mayor raises tension in G. Bissau. AFP (23 April 1999). Retrieved on 22 May 2014.
- ↑ Jorge Heitor (24 April 1999). Ecomog evitou reacender da guerra (pt). Público. Retrieved on 22 May 2014.
- ↑ Wim Bossema (26 November 1999). Guinee kampt met verleden van nietsdoen (nl). de Volkskrant. Retrieved on 22 May 2014.
- ↑ Mujeres de Guinea Bissau Pilares esenciales para el cambio, por Paquita Reche, mnsda (es). Africa Fundación. Archived from the original on 14 January 2018. Retrieved on 22 May 2014.
- ↑ União Patriótica Guineense discorda da presença de militares angolanos (pt). Lusa (24 March 2011). Retrieved on 22 May 2014.
Ebe ndị ọzọ e si nweta ya
[dezie | dezie ebe o si]- Karibe Mendy, Peter & Lobban Jr. (2013). Akwụkwọ ọkọwa okwu akụkọ ihe mere eme nke Republic of Guinea-Bissau. Ebe a na-ebi akwụkwọ na-emenye ụjọ ISBN 9780810880276.