Jump to content

Ala Dị larịị nke Mambilla

Shí Wikipedia, njikotá édémédé nke onyobulạ
Ala Dị larịị nke Mambilla
mountain range, tourist attraction
mountain rangeCameroon line Dezie
mba/obodoNaijiria Dezie
nhazi ọnọdụ7°19′47″N 11°43′21″E Dezie
ebe kachasi eluChappal Waddi Dezie
Map

. [1]Mambilla Plateau bụ ala dị larịị na steeti Taraba nke Naijiria.  Plateau Mambilla nwere nkezi elu nke ihe dịka 1,600 meters (5,249 ft) n'elu oke osimiri, na-eme ka ọ bụrụ ugwu ugwu elu na Nigeria.  [1] ụfọdụ n'ime obodo ya dị n'ugwu ndị mgbasa ala 1,828 meters (5,997 ft) n'elu oke osimiri.  [2] Ụfọdụ ugwu ndị dị n’ala dị na gburugburu ya ụmụaka 2,000 meters (6,562 ft) dị elu, dị ka òtù òtù ma ọ bụ Chappal Waddi nke nwere elu 2,419 meters (7,936 ft) n’elu oke osimiri.  Ọ bụ ugwu mgba elu na Nigeria [3] na n'Ebe Ọdịda ntọala Africa .  Mambilla Plateau dị ihe dịka 96 km (60 mi) n'ogologo ya gbagọ agbagọ;  ọ dị 40 km (25 mi) akụkụ na ihe escarpment dị ka ihe dị ka 900 jichiri ya elu n'ebe ụfọdụ.  [4] Ala dị kpuchiri ebe 9,389 square kilomita (3,625 sq mi)

Geography[dezie | dezie ebe o si]

Mambilla Plateau dị na ndị na-egosi mbụ Taraba steeti Nigeria n'okpuru ime obodo Sardauna .  [1] Mambilla Plateau bụ otu n'ime ihe ime obodo Taraba steeti.  Enwere obodo dị na ala dị arọ, nke ukwuu bụ Gembu.  Ala dị ndị nwere escarpment na egwuregwu nke guzo n'ụdị oke ala Kamerun, ebe ndị agha n'ebe ugwu ya na mkpọda ezumike egwuregwu ya dị na Nigeria.  Plateau Mambilla dị ugwu nwere ọwa mmiri miri emi, ndị njem na-esikwa n'otu ebe na-ele anya n'ọzọ.  Ala dị ákwà na-ekpuchi kpamkpam site na ala nke granite na-eme mgbe ụfọdụ.  [2] A na-agbasa ala dị ike n'ịbụ nke, osimiri Donga na River Taraba, ebe ha abụọ nwere isi ọhụrụ ha sitere na Mambilla Plateau.

. [2]A na-atụpụta ọdụ ọdụ ọkụ Mambilla Hydroelectric maka ihe na Western Mambilla dị nso na eji Nigeria-Cameroon, n'ime ụbọchị a na-atụ anya imecha nke 2030, [1] n'agbanyeghị na ọ nọ na-ibu ọrụ ịse ihe ihe ụlọ.  afọ 48. Ebe nchekwa kacha egwuregwu ukwuu na ụgbọ mmiri, Gashaka/Gumti Game Reserve, dị na ugwu Chappal Waddi na oke ugwu Mambilla Plateau

[3]Ihu igwe nke ala dị dị oyi ma atụnyere.  Okpomọkụ kwa ụbọchị ndị na-agafe agafe 25 Celsius C (77.0 °F) na-eme ka ọ bụrụ mpaghara kacha mma na Nigeria.  [1] Oké ifufe na-efe efe n'ehihie, oge mmiri ozuzo na-adịkwa n'etiti ụnwaanyị Ma ihe ruo na-achọ Nọvemba.  [2] N'ihi fim elu ya dị elu, ala dị na-enweta ọnọdụ ihu igwe na-ekpo ọkụ mana ọ dị n'ihi ọnọdụ ọ nọ na gburugburu ebe ebe.  A na-akpata oge mmiri mmiri na Plateau Mambilla na oke mmiri ozuzo na-ezokarị na oke mmiri n'ihi ihe omume orographic na mbara ala nke ifufe mmiri si n'ebe ndịda Atlantic Ocean na ndị Nigeria na mkpọda ugwu dị.  Plateau Mambilla na-enweta ihe ụmụaka milimita 1850 nke mmiri mmiri ozuzo kwa afọ

Ahịhịa dị n'ala dị nro ndị ndị dị ala nke osisi na-enweghị ìhè ma e wezụga mmadụ mere nke ndị Germany na-achị n'oge ndị German nke Cameroon (ihe dị ka 1906-1915) na mmemme osisi osisi.  ndị Naijiria ndị ọzọ.  Ihe ntụgharị a na-ama bụ ntụgharị dị ala, velvet dị ka mgbake oke bekee, nke a mara na mpaghara ebe a dị ka mgbagharị "gwur".  Ọ bụ nnukwu ihe nkiri nke ọdịnala obodo.  Ala dị iche bụ mpaghara Naijiria na-akụkụ tii n'ọtụtụ buru ibu ma nwee ọtụtụ ugbo tii, n'agbanyeghị na ngalaba ahụ ka na-etolite etolite.  Ọ bụkwa ebe obibi nke Gashaka Gumti National Park, nke bụ isi mba mgbasa na echedoro na Nigeria niile, yana ndị Majang mara n'ógbè dị ka Ngel Nyaki ahụ Forest Reserve, nke abụọ ụgbọ mmiri na-enweghị ike na nke dị ka Ngel Nyaki.  ize ndụ West/Central Africa.  ụdị osisi na anụmanụ dị n'ebe ahụ.

Osisi eucalyptus bụ mgbasa ukwuu bụ nke nwoke a osisi mere n'ihi ngbanwe dị mfe nke osisi eucalyptus n'ịdị elu na ọnọdụ ihu igwe dị na mbara ala.  Ọtụtụ agụ ndụ na-acha akwụkwọ ndụ akwụkwọ ndụ dị ala n'ihi ọtụtụ ehi, bụ́ ndị na-agụ akwụkwọ ha nke n'oge ndị Britain gbakwunyere ndụ dị ike.  Nke a ebutela ịta nri nke ukwuu na mbuze zuru ebe niile na mbara ala ma kpata nsogbu n'etiti ndị na-achị ehi, nke a na-akpọ ndị Fulani na ụmụ amaala, Mambila.

Ndị isi, ndị mbụ na ndị kachasị na Mambilla Plateau bụ ndị Mambilla. Mpaghara Mambilla dị 60,000-km2 nke na-agafe oke ala ebe a ka achọpụtara na ọ nwere ihe fọdụrụ nke "Bantu ndị nọrọ n'ụlọ" ka ọtụtụ ndị na-asụ Bantu si na mpaghara ahụ pụọ (lee mgbasawanye Bantu ).

akara ndị Briten chịchara na mgbe nke ahụ igwe, e nweela mbata na nke otu ndị ọzọ ndị ozi ndị Yamba, Fulani na ndị isi nke Igbo, Wimbum (Kambu), Hausa na Banso .  N'ime ndị a, ọ bụ naanị ndị Yamba hibere ụfọdụ ebe obibi ochie anọ na mbata na ike ha.  Ndị ọzọ batara ọhụrụ eku na ha nwere ala nna ochie, kama ha bụ ndị azụmahịa ma ọ bụ ndị na-akwaga n'ahụ na-echeta obodo ochie ma ọ bụ ndị nna ochie nke ha.  Obodo Banso na Kambu (Wimbum) ka a na-ahụ nanị na Cameroon Republic, ụfọdụ dị anya na ịkpọrọ Nigeria.  Ọtụtụ ndị bi na Mambilla Plateau na-asụ Mambilla dịka mbụ ha.  Asụsụ bekee bụ akara nke taa, ebe Fulfulde (okwu Fulani ewepụtara na oge Britain) ejirila ọrụ dịka akwụkwọ n'oge a.

Iso Ụzọ Kraịst na Islam bụ okpukpe bụ isi taa, na-eji nwayọọ nwayọọ chụpụ Okpukpe Omenala Mambilla nke dabeere na usoro Suu, nke bụ okpukpe kachasị tupu ọbịbịa nke ndị ozi ala ọzọ nke Ndị Kraịst (site na 1920) na ndị Hausa na Wawa njem. Okpukpe ọhụrụ ndị a bịara pụta ìhè nke ọma ka 1960 gachara.

Ntụaka[dezie | dezie ebe o si]

  1. Mac Leva (20 May 2007). Nigeria: Myths and Wonders of Mambilla Plateau. www.allafrica.com.
  2. The Gashaka Primate Project: Gashaka-Gumti National Park. Ucl.ac.uk. Retrieved on 2011-04-09.
  3. Physical Setting. www.onlinenigeria.com.