Jump to content

Asụsụ Asụsụ Asụ

Shí Wikipedia, njikotá édémédé nke onyobulạ

 

Asụsụ Asụsụ Asụ
asụsụ, modern language
obere ụdị nkeKhoisan Dezie
mba/obodoNamibia Dezie
ụmụ amaala kaOtjozondjupa Region Dezie
ụdị asụsụsubject–object–verb Dezie
Ọkwa asụsụ Ethnologue6a Vigorous Dezie

[1] na-asụkarị ha na Namibia. N'ihe ndị a na-ahụkarị banyere isiokwu ahụ, a na-ewere ya dị ka ụdị asụsụ Khoekhoe, dị ka olumba dị iche iche (Haacke et al. 1997), dị ka otu okwu nke otu ụdị (Heikinnen, n.d.), ma ọ bụ dị ka "ụzọ ụfọdụ Haińom na-asụ asụsụ ha n'akụkụ ugwu nke Namibia" (Widlock, n.D.). Akhoe karịsịa bụ n'etiti alaka Khoekhoe na Kalahari nke Ezinụlọ asụsụ Khoe.

Ndị mmadụ[dezie | dezie ebe o si]

Ndị Haiom bụ ndị na-achụ nta na ndị na-achịkọta ihe n'ọdịnala, a na-echekwa ọtụtụ akụkụ nke ọdịbendị ọdịnala a n'agbanyeghị ndọrọ ndọrọ ọchịchị, akụ na ụba, na asụsụ nke otu ahụ. Ihe ndị e ji mara ọdịbendị ha gụnyere ịgba egwú na-agwọ ọrịa, anwansi ịchụ nta, iji osisi ọhịa na nri ụmụ ahụhụ eme ihe nke ukwuu, usoro ikwu pụrụ iche na aha, ịkọ akụkọ ugboro ugboro, na iji usoro okwu ala maka ntụziaka. [1]

Ndị Haiom bi na savannah nke ugwu Namibia, n'ógbè sitere na nsọtụ Etosha salt pan na ebe ndị ọcha na-arụ ọrụ ugbo n'ebe ugwu ruo n'ókè Angola - ma eleghị anya karịa - n'ebeebe ugwu na Kavango n'ebe ọwụwa anyanwụ. Dị ka Ethnologue si kwuo, e nwere ndị na-asụ asụsụ Haio 52,000 n'afọ 2016.

Asụsụ[dezie | dezie ebe o si]

N'echiche, a na-akpọ ya, a na'ihi na a na-ahọrọ isiokwu-ihe-okwu (SOV). N'ịgbaso ụdị profaịlụ nke asụsụ SOV, adjectives, demonstratives na nọmba na-ebute aha. A na-eji akara akara mmadụ-nọmba nwoke na nwanyị (PGN) akara aha. Adjectives, demonstratives na nọmba niile kwekọrọ na aha isi ha.   Mãa bụ ajụjụ a na-eji n'efu eme ihe na Haíom, isiokwu ahụ na-ewere nsonaazụ -ba, nke bụ akara PGN na-egosi onye nke atọ nke nwoke. Ihe na-apụtaghị ìhè Nde, ihe ngosi, na-eso aha ahụ, ma gbanwee ya na aha isi.

Ọdịdị dị iche iche na-arụpụta ihe nke ukwuu na Xi Akhoe ma dịgasị iche iche na njikọta nke ụdị okwu. Ohere ndị a gụnyere: aha + aha, aha + adverb ma ọ bụ vice versa, aha +adjective ma ọ bụ Vice versa, adjective + adjective, adjectif + adverb, ma ọ bụ n'aka nke ọzọ, adjectives + suffix, ma ọ bụrụ ọtụtụ njikọta nke ihe dị n'elu.

Ọmụmụ ụdaolu[dezie | dezie ebe o si]

N'iji aka Heikinnen [2] na Widlock [3] nyere na phonology na ọrụ phonological nke Peter Ladefoged (1996), [4] enwere ike ikwu na ọ nwere phonemes 47. Otú ọ dị, eserese phonological miri emi nke asụsụ ahụ nwere ike igosi nsonaazụ ndị ọzọ ebe ụdaume metụtara.   [citation needed]

Mkpụrụ okwu[dezie | dezie ebe o si]

E nwere ụdaume iri atọ na anọ n'asụsụ Xing Akhoe, iri abụọ n'ime ha bụ ụdaume a na-emepụta site na ikuku na-abanye, na iri na anọ n"ime ha bụ mkpụrụedemede akpa ume a na-eme site na ikuku.   [citation needed]

Ịpị aka
Ezé ezé Alveolar Palatal N'akụkụ
VL na-enweghị mmiri __ibo__ N'ihi ya, ọ bụ n'ihi ya ka a na-akpọNkọwaỌdịdị __ibo__ N'ihi ya, ọ bụ n'ihi ya ka a na-akpọNkọwaỌdịdị __ibo__ N'ihi ya, ọ bụ n'ihi ya ka a na-akpọNkọwaỌdịdị __ibo__ N'ihi ya, ọ bụ n'ihi ya ka a na-akpọNkọwaỌdịdị
VL aspirated __ibo__ Akụkụ a__ibo____ibo__ Akwụkwọ bụ̣̣̣́ nke a na-akpọ "Spanish"Ọdịdị __ibo__ Akụkụ a__ibo____ibo__ Akwụkwọ bụ̣̣̣́ nke a na-akpọ "Spanish"Ọdịdị Akụkụ a na-akpọỌ bụ n'ihi na ọ bụ n'oge ahụ ka a na-akpọ ya.Ọdịdị __ibo__ Akụkụ a__ibo____ibo__ Akwụkwọ bụ̣̣̣́ nke a na-akpọ "Spanish"Ọdịdị
VL a na-eme ka ọ dị n'ihu NkọwaNkọwaỌdịdị Akụkụ nke aNkọwaỌdịdị Akụkụ nke aNkọwaỌdịdị Akụkụ nke aNkọwaỌdịdị
VD a na-eme ka ọ dị n'otu __ibo____ibo____ibo__ N'ihi ya, ọ bụ n'ihi ya ka a na-akpọ__ibo__ NkọwaỌdịdị __ibo____ibo____ibo__ N'ihi ya, ọ bụ n'ihi ya ka a na-akpọ__ibo__ NkọwaỌdịdị ŋ! __ibo__ N'ihi ya,ŋ!ʰ ga-abụrịrị na ọ bụ n'ihi na ọ ga-adị n'ebe ahụ__ibo__ NkọwaỌdịdị __ibo____ibo____ibo__ N'ihi ya, ọ bụ n'ihi ya ka a na-akpọ__ibo__ NkọwaỌdịdị
Mkpịsị akpịrị Isiokwu a na-akpọỌdịdị __ibo__ Ọdịdị__ibo____ibo__ Akwụkwọ bụ̣̣̣́ nke a na-akpọ "Spanish"Ọdịdị Isiokwu a na-akpọỌdịdị Isiokwu a na-akpọỌdịdị
Mkpụrụ okwu akpa ume
Bilabial Ezé ezé Alveolar Velar Mkpịsị aka
Ụgbọ imi __ibo__ m'ihi ya, ọ bụNkọwaỌdịdị n'ihi ya__ibo__ NkọwaỌdịdị
Kwụsị ala dị larịị p'ikwu ya n'ụzọ dị otú aAkwụkwọ bụ́ "Spanish"Ọdịdị __ibo__ t'ihi ya, ọ ga-abụrịrị na ọ ga-adịIhe omuma aỌdịdị k'ihi ya, ọ ga-abụrịrị na ọ ga-adịNkọwaỌdịdị
tupu ịlụ di ma ọlị __ibo__ mb'ihi ya, ọ bụ n'ihi ya ka a na-akpọN'ihi ya, ọ bụỌdịdị nd'ihi ya, ọ ga-abụrịrị na ọ ga-adịNkọwaỌdịdị
Africate ala dị larịị __ibo__ tʃ'ihi ya, ọ bụ n'ihi ya ka a na-akpọ__ibo____ibo____ibo__ Akwụkwọ NsọỌdịdị __ibo____ibo__ kx'ihi ya, ọ bụ n'ihi ya ka a na-akpọ__ibo____ibo__ Akwụkwọ bụ̣̣̣́ nke a na-akpọ "Spanish"Ọdịdị
tupu ịlụ di ma ọlị __ibo__ ndʒ'ihi ya, ọ bụ n'ihi ya ka a na-akpọ__ibo__ N'ihi ya, ọ bụ n'ihi ya ka a na-akpọỌdịdị
Ihe na-esiri ike SINAIhe omuma aỌdịdị __ibo____ibo__ ỌdịdịAkụkụ nke ahụ bụỌdịdị N'ihi ya, ọ bụNkọwaỌdịdị
Flap __ibo____ibo____ibo__ ɾ'ihi na ọ bụ n'ihi na__ibo__ NkọwaỌdịdị

Mkpụrụedemede[dezie | dezie ebe o si]

Haịlị nwere ngụkọta nke ụdaume iri na abụọ. Enwere ike kewaa ndị a na monophthongs na diphthongs, na nkewa ọzọ n'ime okwu ọnụ na nke imi.

Monophthongs
/i /i e a o u// na /ĩ ã ũ/.
Diphthongs
//ai au// na /ãi ãu/.

Hụkwa[dezie | dezie ebe o si]

  • Original People's Party of Namibia, otu ndọrọ ndọrọ ọchịchị na Namibia nke Theophilus Soroseb, onye otu Haižom na Ovambo na-eduzi

Edensibia[dezie | dezie ebe o si]

ụdaume iri atọ na anọ n'asụsụ Xing Akhoe, iri abụọ n'ime ha bụ ụdaume a na-emepụta site na ikuku na-abanye, na iri na anọ n"ime ha bụ mkpụrụedemede

  1. 1.0 1.1 DOBES documentation project on Haiǁom
  2. Heikinnen, T. (n.d.), pp 15–30.
  3. Widlock, T. (n.d.), pp. 12–17
  4. Ladefoged, Peter & Maddieson, Ian (1996), pp. 246–260.

Akwụkwọ[dezie | dezie ebe o si]

  • Haacke, W. (1988) Nama n'ime n'ime, Guide 2: Morphology and syntax, mimeographed.
  • Haacke, W., E. Eiseb, L. Namaseb (1997) "Mmekọrịta dị n'ime na nke dị n'èzí nke asụsụ Khoekhoe, nyocha mbụ", na W. Haacke na E. Elderkin (ed.), asụsụ Namibian: akụkọ na akwụkwọ, Köln: Köppe.
  • Heikinnen, T. (n.d.), "Nkọwa nke asụsụ nke ≠Akhoen", ihe odide a na-ebipụtaghị.
  • Ladefoged, Peter & Maddieson, Ian (1996) The sounds of the world's languages, Oxford: Blackwell.
  • Widlock, T. (n.d.) A Haiom sourcebook: The T. Heikinnen Papers, unpublished manuscript.

Njikọ mpụga[dezie | dezie ebe o si]