Asụsụ Foi
| Okwukwe | |
|---|---|
| Ógbè | Papua New Guinea |
Ndị na-asụ asụsụ ala |
6,000 (2015)[1] |
| Koodu asụsụ | |
| ISO 639-3 | foi |
| Glottolog | foii1241 |
[1], nke a makwaara dị ka Foe ma ọ bụ Osimiri Mubi, bụ otu n'ime asụsụ abụọ East Kutubuan nke ezinụlọ Trans-New Guinea nke a na-asụ n'akụkụ Ọdọ Mmiri Kutubu na Osimiri Mubili, nke dị na Southern Highlands Province nke Papua New Guinea. Asụsụ n[2] dị na Foi bụ Ifigi, Kafa, Kutubu, Mubi . [1] [3] Rosetta Project dere Ndepụta Swadesh maka asụsụ Foi na 2010. [1] Ọnụ ọgụgụ ndị -asụ Foi ka ọ na-erule afọ 2015 dị n'agbata 6,000 na 8,000.
Asụsụ
[dezie | dezie ebe o si]Nchịkọta okwu[4]
[dezie | dezie ebe o si]Foi bụ asụsụ isiokwu-ihe-okwu, yiri ọtụtụ asụsụ dị na Papua New Guinea.
Onye iro na-eji ihe ndị a lekwasịrị anya dị ka mmalite nke ahịrịokwu. Na ahịrịokwu aha, Foi na-agbaso ụkpụrụ nke Noun + Quantifier na Adjective + Noun.
A na-eji akara ahịrịokwu mmegide na postpositionally site na clitics na Foi.
Foi nwekwara usoro ihe akaebe iji gosi Akụkụ okwu nke a na-ahụ, nke a na'adịghị ahụ anya, nke a tụgharịrị, nke nwere ike, na nke uche.
Ọdịdị [4]
[dezie | dezie ebe o si]A na-eji -mo akara isiokwu ma ọ bụ ihe na-elekwasị anya na ahịrịokwu dịka egosiri na ihe atụ (1) n'okpuru.
| Ụdị Ntọala | A na-etinye akara maka isiokwu ma ọ bụ Focus Transitivity | |
|---|---|---|
| 1 sg. | na (ọ bụghị) | na-emeghị |
| 2 sg. | naʔa | nomaʔa-mo |
| 3 sg. | jo | jo-ø |
| 1 pl. ewezuga. | jia | jia-mo |
| 1 pl. gụnyere. | Ọ dị mma | Songa-mo |
| 2 pl. | haʔa | hemaʔa-mo |
| 3 pl. | Jaʔa | jaʔa-ø |
| 1 dl. wepụ. | jage | jage-mo |
| 1 dl. gụnyere. | Jaʔa | jaʔa-ø |
| 2 nke afọ. | hagaʔa | hagemaʔa-mo |
| 3 dl. | hagera | hagera-mo |
| Bilabial | Ọmụmụ anụmanụ | Alveolar | Palatal | Velar | Mkpịsị aka | |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Ụgbọ imi | m | n n n | ||||
| Kwụsị | b | t d | k g | ʔ | ||
| Mkpịsị ugodi na-abụghị nke na-eme ka ọ dịkwuo mma | f v | |||||
| Mkpịsị aka na-agbanwe agbanwefricative | s | h | ||||
| Ihe atụ | w | j | ||||
| Ihe na-atọ ụtọ | r |
[4] Allophonic nke [t], [d] na [r] bụ ihe a na-ahụkarị.
Franklin kwuru ụdaume /y/ dị ka ụdaume, na-atụ aro na a chọpụtara nyocha ahụ na akara ụdaume nke Americanist. [4]E dezigharịrị tebụl dị n'elu dịka ụkpụrụ nke International Phonetic Alphabet si dị.
Usoro ịgụta akụkụ ahụ
[dezie | dezie ebe o si]Foi na-eji Usoro ịgụta akụkụ ahụ. A pụkwara ịchọta akụkụ a n'ihe dịka Asụsụ Trans-New Guinea 60 dịka Fasu na Oksapmin. [4]
Ịgụ ọnụ na-amalite site na imetụ aka (ma na-agbadakarị) mkpịsị aka nke otu aka, na-aga n'elu aka gaa n'ubu na olu, na usoro ụfọdụ, gaa n'akụkụ ndị ọzọ nke elu ahụ ma ọ bụ isi. Ebe etiti na-eje ozi dị ka ebe ọkara. Ozugbo e ruru nke a, ọnụ ọgụgụ ahụ na-aga n'ihu, na-emetụ ma na-agbagọ ebe ndị kwekọrọ na ya n'akụkụ nke ọzọ ruo mgbe a ruru mkpịsị aka. [5]
| Ọnụ ọgụgụ | Nkọwa | Nsụgharị | Ọnụ ọgụgụ | Nkọwa | Nsụgharị | |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | 'obere mkpịsị aka' | mena-gi | 20 | 'akụkụ imi' | na | |
| 2 | 'mkpịsị aka mgbaaka' | ha-gi | 21 | 'anya' | i | |
| 3 | 'mkpịsị aka etiti' | i-gi | 22 | 'ọkpụkpụ ọnụ' | Onye nzuzu | |
| 4 | 'mkpịsị aka mkpịsị aka' | Tugugu-bu | 23 | 'ntị' | kia | |
| 5 | 'mkpịsị aka ukwu' | kaba | 24 | 'olu elu' | fufu | |
| 6 | 'nkwụ' | tama | 25 | 'olu dị ala' | Hay-go | |
| 7 | 'mkpu' | bona-gi | 26 | 'ebe ọkpụkpụ olu', | keno | |
| 8 | aka n'ihu | kwebo | 27 | 'ubu' | ki | |
| 9 | 'n'ime ogwe aka' | karo-habo | 28 | 'ogwe aka elu n'etiti' | ame-ni | |
| 10 | 'ogwe aka elu n'etiti' | ame-ni | 29 | 'n'ime ogwe aka' | karo-habo | |
| 11 | 'ubu' | ki | 30 | aka n'ihu | kwebo | |
| 12 | 'ebe ọkpụkpụ olu', | keno | 31 | 'mkpu' | bona-gi | |
| 13 | 'olu dị ala' | Hay-go | 32 | 'nkwụ' | tama | |
| 14 | 'olu elu' | fufu | 33 | 'mkpịsị aka ukwu' | kaba | |
| 15 | 'ntị' | kia | 34 | 'mkpịsị aka mkpịsị aka' | Tugugu-bu | |
| 16 | 'ọkpụkpụ ọnụ' | Onye nzuzu | 35 | 'mkpịsị aka etiti' | i-gi | |
| 17 | 'anya' | i | 36 | 'mkpịsị aka mgbaaka' | ha-gi | |
| 18 | 'akụkụ imi' | na | 37 | 'obere mkpịsị aka' | mena-gi | |
| 19 | 'ọnụ imi' | Ọgwụ |
Ọnọdụ asụsụ
[dezie | dezie ebe o si]Dị ka Ethnologue si kwuo, ọnọdụ asụsụ nke bụ '5 *', na-ezo aka n'ọnọdụ ebe a na-atụ anya ka asụsụ ahụ bụrụ nke onye ọ bụla na-eji eme ihe n'ụzọ siri ike, dabere na ịkọ nkọ nke ndị nchịkọta akụkọ mere n'ihi enweghị ozi. Ọnọdụ a dabere na Lewis na Smino's (2010) Expanded Graded Intergenerational Disruption Scale (EGIDS). [1]
Ịgụ ihe ọzọ
[dezie | dezie ebe o si]- Iwu, Murray. 1993. Ọdịbendị na Asụsụ nke Foe: Ndị Lake Kutubu, Southern Highlands Province, Papua New Guinea. Merewether, New South Wales: Chevron Niugini.
Edensibia
[dezie | dezie ebe o si]achọpụta mmalite nke ndị eze na mpaghara Ndobo ma ọ bụ Tikari. Ndị bi na Bafut Subdivision, Tuba, na nkewa nke Mezam na nkewa Metchum na Northwest Province, Cameroon
- 1 2 3 Foi at Ethnologue (25th ed., 2022)
- ↑ (2003) International encyclopedia of linguistics, Frawley, William, 1953-, 2nd, Oxford: Oxford University Press. ISBN 0-19-513977-1. OCLC 51478240.
- ↑ Foi Swadesh List, The Rosetta Project.
- 1 2 3 4 5 6 Franklin (2001). "Kutubuan (Foe and Fasu) and Proto Engan", in Andrew: The boy from Bundaberg: Studies in Melanesian linguistics in honour of Tom Dutton, Pacific Linguistics (in en). The Australian National University, 143–154. DOI:10.15144/PL-514. Kpọpụta njehie: Invalid
<ref>tag; name ":1" defined multiple times with different content - ↑ (4 December 2017) The languages and linguistics of the New Guinea area : a comprehensive guide, Palmer, Bill (Linguist). ISBN 978-3-11-029525-2. OCLC 1041880153.
