Gaa na ọdịnaya

Central Banda language

Shí Wikipedia, njikotá édémédé nke onyobulạ

 

Central Banda bụ asụsụ na-aga n'ihu nkè asụsụ Banda nkè dị kà òtù nde mmadụ na-asụ, karịsịa ná Central African Republic. Ụdị dị ichè ichè nwere ike ịbụ ndị á na-aghọta ibé há, ọkachasị n'etiti ndịda. Ụdị ndị ọzọ bụ Bambari, Banda-Banda, Mbrès, Ndélé, ná Togbo-Vara Banda.

Ọmụmụ ụdaolu

[dezie | dezie ebe o si]

Mkpụrụ okwu

[dezie | dezie ebe o si]
Akụkụ abụọ Ọnụ Ezé ezé Alveolar Postalveolar Palatal Velar Ọnụ na-acha uhie uhie Ọkụ
Plosive enweghị olu p t tʃ k kp ʔ
kwuru okwu b d dʒ ɡ ɡb
tupu ịlụ di ma ọlị mb Ọ bụ ya ka ọ dị nd nz ndʒ ŋɡ ŋmɡb
Ihe na-esiri ike enweghị olu f s ʃ h
kwuru okwu v z ʒ
Ụgbọ imi m n ɲ
Ịkụ aka Ọdịdị
Ihe na-atọ ụtọ r~ɾ
Akụkụ l
Ihe atụ j w
N'ihu N'etiti Nlaghachi
N'akụkụ i Ọdịdị N'anya u
N'etiti etiti na o
N'etiti ə
Mepee n'etiti Ọ bụ Ọ bụ n'afọ
Emeghe a

Ụda

[dezie | dezie ebe o si]

ụdaume bụ: na-arị elu /ǎ/, na-ada /â/, n'etiti /ā/, ala /à/, na elu /á/.[1]

Ụdị dị iche iche

[dezie | dezie ebe o si]

Ụdị asụsụ Central Banda nkè Moñino depụtara (1988):[2]

  • Yakpà (nakwa na DR Congo), Gubú (nakwa n'DR Congo), Kpágùà (nakwa nọ ná DR Congo) Ngùndù, Bòngò, Wasá (nakwa dị ná South Sudan), Dukpù (nakwa dịkwa ná South Sudan)
  • Linda, Jòtò, Ndòkpà, Ngápó
  • Southern Gbàgà, Nbìyì, Bèrèyà, Ngòlà, Ndi, Kâ, Gbambiya, Honey, Galabò, Vídìrì (Mvédèrè) (nakwa ná South Sudan), Bàndà-Bàndà, Burú (naanị ná South Sudan) Wùndù (naanị لە South Sudan), Gòv̂__wol____wol____wol__ (naanị n'South Sudan)
  • Bàndà-Ndele (Govo, Ngàjà, Gbòngó, Mbàtá, Gb rapport, Tulu, ná Dabùrù), Bàndà -Kpaya (naanị na South Sudan), Ng Lie, Ngbalá, Tàngbàgò (nakwa ná South Sudan).
  • Mbere, Búkà, Mòrùbà, Sàbángà, Wádà (nakwa ná South Sudan)
  • Vàrà (nakwa ná South Sudan), Tòlare (nakwa Ná South Sudan)
  • Yàngere

Nougayrol (1989) depụtakwara Kọnnɔ́, Manja, Ndòkà, Njùlúgù, ná Sàra Dìnjo.[3]

Ọnụ ọgụgụ mmadụ

[dezie | dezie ebe o si]

Demographics nke Central Banda asụsụ dị ichè ichè dị kà e jikọtara site ná Moñino (1988) ná Nougayrol (1989):[2][3]

Asụsụ Obodo nta Ọnụ ọgụgụ ndị bi na ya Ezinụlọ Ihe edeturu Mba
Banda-Banda
Banda-Kpaya (naanị na South Sudan)
Bande-Ndele
Bèrèyà
Bòngò
Búkà
Burú Ọrịa a na-akpọ Kúy 25 Màtià Okporo ụzọ Kpata; nso Gb rapport nke Krakə̀mâl; kwa na Bahr el Ghazal, kwagara n'oge Zubayr (ihe dị ka 1930) (naanị na South Sudan)
Dabùrù Ndagra 20 Kụụụụ, Ngòmbe, Ngulú (Kpata), Ndubu (Kpata na Ndagra) Okporo ụzọ Kpata
Dabùrù Kpata 380 Okporo ụzọ Kpata
Dabùrù Miskin 30 Satellite ọhụrụ nke Jamsinda
Ebe (nakwa na South Sudan)
Gwee N'ihi ya, ọ ga-abụrịrị na ọ ga-adị n'oge a Tulu Okporo ụzọ Haraz
Gwee Batele' Tulu Ndélé
Galabò
Gbágà N'oge a, ọ na-eme ihe nkiri 90 Gbə̀lè, Gù Pokémon, Mabiri, Vidi, Yàkpà
Gbágà Kàká ụfọdụ
Gbágà Kòv̂òngò Mia 70 Vidi, Yúdà
Gbágà Ngú Sua 60 Kupi, Mbízà, Ngìàlúgù/Ngèlúgù/Njùlúgù, Vóndò
Gbágà Gbàkó Lìkpà 65 Vidi
Gbágà Bangora̱ 155 Dambasí/Dámbacé, Kòlò ran, làngbà
Gbágà Dàngàvo 50 Kòlò ọ̀ dị n'ala, Yàkpà
Gbágà Yambala Màgùndà 80 Mɔnɔ, Vàngà
Gbágà Ihe mgbagwoju anya nke ise 170 Banga, Manja, poro, Tàngbàgò, Tólare, Yàngbà
Gbágà N'oge a na-eme ihe nkiri  ?
Gbágà Bu Mbàlà 45, ya na Gbaya Banga, Dákpá, Mòngò, Vidi
Gbágà Bàmingi 1, 2 650 Nkwupụta, Gù Pokémon, Ngìàlúgù/Ngèlúgù/Njùlúgù, Sìmi/Cìmi, Vidi
Gbágà Yangú Gàlá 30 Báláwà na Mbele
Gbágà Yambala K (2012) 90 Dambasí/Dámbacé, Kpòʔ__ilo____ilo____ilo__, Ngìàlúgù/Ngèlúgù/Njùlúgù, Sìmi/Cìmi, Wádà, Wójò, Yúdà
Gbágà Jamsinda ụfọdụ Okporo ụzọ Golongoso
Gbambiya
Nkwupụta Krakə̀mâ 1 210 Abátà, Lòngbò, Tulu, Yàma Okporo ụzọ Kpata
Nkwupụta Krakə́mâ 2 80 Gbòngó, Gbókóló, nnweta
Nkwupụta Ngú Yambrì 40 N'ihi na ọ na-achị
Nkwupụta Bu Mbàlà Lìwu ezinụlọ ụfọdụ; n'okporo ụzọ Gangui, na mpụga Gbaga
Gbòngó Takara 170 7 - Danbùrù, Gbàngárà, Ndì, Ngàmbeà, Ngulú, Gịndè Okporo ụzọ Kpata
Govo Ndélé  ?
Gòvì (naanị na South Sudan)
Gubú (nakwa na DR Congo)
N'ihi ya, ọ bụ onye na-eme ihe nkiri
Jòtò
Júnguru Batéle 2 (Ndélé) na Idòngó sitere na Kpula, ha bụkwa ndị Zubayr na-achị (nakwa na South Sudan)
Kâ
N'ihi ya, ọ bụ n'oge ahụ ka a na-ekwu maka ya Batéle 2 (Ndélé) ezinụlọ ụfọdụ
Kpagùà (nakwa na DR Congo)
Ìndá Ụzọ 1 Ngbɔ̀lɔ́ngɔ́jɔ̀̀̀̀
Ìndá Akụkụ nke 2 Mbìà
Ìndá nke bụbu Kùcù Kakú
Ìndá ụfọdụ na Ndele N'ihi ya, ọ bụ n'ihi ya ka a na-eme
Manja Batéle 1 (Ndele cluster) 180 Okike, Bìsènge ụfọdụ ezinụlọ na Kubu na Jamsinda (okporo ụzọ Golongoso)
Mbanja (naanị na DR Congo)
Mbanza (nakwa na DR Congo)
Mbàtá N'ihi ya, ọ ga-abụrịrị na ọ ga-adị n'oge a 340 250 Okporo ụzọ Haraz
Mbàtá Ndélé 1 agbata obi
Mbele Yangú Doro 40
Mbele Yangú Líká 30 Ngìndì
Mbele Yangú Gàlá Mbrua ụfọdụ ezinụlọ ndị bi na Muruba
Mbele Yambala K (2012) ụfọdụ ezinụlọ ndị bi na Muruba
Mbele Jamsinda Mbrua ezinụlọ ụfọdụ (n'okporo ụzọ Golongoso)
Mùrùbà Dungu Yangú 105 Yagua Mụ na Ngao
Mùrùbà Biʃi Ngú 1 75 Kàgárà Mụ na Ngapo
Mùrùbà Gbà Lə́bà 100 Gbanga
Mùrùbà Yangú Ngav̂ala 30 Gbózu Yavóró, Kàdá
Mùrùbà Kàgà Nzê 45 Kpèyí
Mùrùbà Ngú Mburu 25 Ngbə̀lɛ́́́́lɛ́́
Mùrùbà Mbí Ngú 45 Gbanga
Mùrùbà Muruba 250 Bongo Mpaghara 2
Mùrùbà Sajara 130 Gàràwá, Kpèyí, Ngbalá, Sógbom Mpaghara 2
Mùrùbà Kassai Gbanga, Kpèyí, Wàndè ezinụlọ ụfọdụ
Mùrùbà Kro Pálí ezinụlọ ụfọdụ
Mùrùbà Jamsinda ezinụlọ ụfọdụ
Mùrùbà Kubu ezinụlọ ụfọdụ; okporo ụzọ Golongoso
N'ihi ya
Ndi
Ndòkà Njùlúgù Ádùm Mindu 250 Okporo ụzọ Bangui
Ndòkpà
Ngụnye Ndélé ezinụlọ ụfọdụ
N'ihi ya, ọ bụ n'ihi ya ka a na-eme Yangú Brinjì 155 Sàngàsà
N'ihi ya, ọ bụ n'ihi ya ka a na-eme Ngú Jáká 200 Kabà Okporo ụzọ Kpata
N'ihi ya, ọ bụ n'ihi ya ka a na-eme Mbólò 1 295 Gbúlú
N'ihi ya, ọ bụ n'ihi ya ka a na-eme Mbólò 2 25 Gòvì
N'ihi ya, ọ bụ n'ihi ya ka a na-eme Mbólò 3 260 Lìwà
N'ihi ya, ọ bụ n'ihi ya ka a na-eme Mbólò 4 60 Gbòngó
N'ihi ya, ọ bụ n'ihi ya ka a na-eme Gbə̀tì 35 Ịma n'Ụzọ
N'ihi ya, ọ bụ n'ihi ya ka a na-eme Kə́lə́ Bítì 145 Ịma n'Ụzọ
N'ihi ya, ọ bụ n'ihi ya ka a na-eme Vùngbá 55 Ịma n'Ụzọ
N'ihi ya, ọ bụ n'ihi ya ka a na-eme Yafọ 30 Ebe ọ bụ na ọ dị Okporo ụzọ Bangoran
N'ihi ya, ọ bụ n'ihi ya ka a na-eme Kàká 120 Ndákpá
N'ihi ya, ọ bụ n'ihi ya ka a na-eme Dungu Yangú 105 Ịma n'Ụzọ na ndị Muruba
N'ihi ya, ọ bụ n'ihi ya ka a na-eme N'ihi ya, ọ bụ n'ihi ya ka a na-eme ka ndị mmadụ ghara ịdị n'anya 55 Nivu (?)
N'ihi ya, ọ bụ n'ihi ya ka a na-eme Kassai ezinụlọ ụfọdụ
N'ihi ya, ọ bụ n'ihi ya ka a na-eme Kro Pálí ezinụlọ ụfọdụ
Ngápó Gbà Njípri 33 Gbàrə̀ Okporo ụzọ Bangoran
Ngápó Gbà Lə́bà 100 N'ihi ya, ọ bụ n'ihi ya ka ọ na-eme ihe n'oge ahụ ka ọ na na-eme ka ọ bụrụ ihe Okporo ụzọ Bangui; na Muruba
Ngápó Kassai
Ngápó Ndélé
Ngbala Ndyiri Gbà Lábà Obodo nta na agbụrụ 7
Ngbala Idongó Oge njem
Ngbala Ngú Gua (Gbɔ́kɔ́)
Ngbala Yangú gà (Wá Ngato)
Ngbala Ngú Mbrì (Wàkà)
Ngbala Ngú Tàgbà (Ngèlè)
Ngbala Bangora̱ Gudèrè (Mɔ̀ʔɔ́)
Ngòlà Ndele
Ngòlà Jamsinda Okporo ụzọ Golongoso
Ngùndù
Sàbángà Gbə̀tì ə́ Njo Ya na ya Okporo ụzọ Bangoran
Sàbángà Yangú Gàlá Okporo ụzọ Bangui
Sàra Ihe osise ɲango (Ụzọ Bangui) 130 ụfọdụ Sàra Ngàma si Chad sonyekwara n'oge na-adịbeghị anya
Ebe Ndịda Gbágà
Tàngbagọ Ngú Sua Torofay Ngụkọta nke 450 Gbòngó, Gài Okporo ụzọ Bangoran (nakwa na South Sudan)
Tàngbagọ Tolisiò Àngbé Okporo ụzọ Bangoran
Tàngbagọ Biʃi Ngú 2 Bible Okporo ụzọ Bangui
Tàngbagọ Sa Kùmbá Mbákàná Okporo ụzọ Bangui
Tàngbagọ Dungu Yangú Mbákàná ezinụlọ ụfọdụ
Ọ dị mma (nakwa na South Sudan)
Tulu Dèò 35 Genda, Manja, na-eme ka ọ dị mma, na-agbanwe Okporo ụzọ Kpata
Tulu Ịgba bọọlụ Fran 185 Kagba, Ngulu
Tulu Agha 3 200 Gende, Kagba, Ngulú, Ngbenda, Ngàjà
Tulu Kro Pálí Ndélé
N'ihi na ọ bụ ihe na-adịghị mma (nakwa na South Sudan)
Vídìrì (Mvédèrè) (nakwa na South Sudan)
Wádà Kubu Okporo ụzọ Golongoso; sitere na mpaghara Ouadda, na Ndélé (nakwa na South Sudan)
Wádà Batéle 2 Ndélé
Wasá Batéle 2 Ndélé ezinụlọ ụfọdụ (nakwa na South Sudan)
Ebe ebee (naanị na South Sudan)
Yakpa (nakwa na DR Congo)
Yàngere
  1. ↑ Hartell (1993). Alphabets des langues africaines. UNESCO and Société Internationale de Linguistique. 
  2. 1 2 Moñino, Yves (1988). Lexique comparatif des langues oubanguiennes. Paris: Geuthner.
  3. 1 2 Nougayrol, Pierre. 1989. Les Groupes Banda du Bamingui-Bangoran (RCA). Révue d'Ethnolinguistique (Cahiers du LACITO) 4: 197-208.

Templeeti:Ubangian languages

Ewepụtara site na "https://ig.wikipedia.org/w/index.php?title=Central_Banda_language&oldid=99101"