Gaa na ọdịnaya

Stella Nyanzi

Shí Wikipedia, njikotá édémédé nke onyobulạ

 

Stella Nyanzi (amụrụ na 16 June 1974) [1] bụ Onye na-akwado ihe ndị ruuru mmadụ na Ugandan, onye na-ede uri, onye na'ahụ maka ahụike, onye na - onye na-ahụ maka ihe ndị ruoro mmadụ, na onye ọkà mmụta nke mmekọahụ, Atụmatụ ezinụlọ, na ahụike ọha. N'afọ 2017, e jidere ya maka ịkparị onye isi ala Uganda, Yoweri Museveni.

N'afọ 2021, a kpọrọ Nyanzi aha n'etiti ndị ndọrọ ndọrọ ọchịchị 100 kacha nwee mmetụta na iwu gbasara nwoke na nwanyị tinyere Priscilla Ikos Usiobaifo na Fatima Denton. [2] Ọzọkwa, na Jenụwarị 2022, a nabatara ya ibi na Germany na mmemme ndị edemede na-agba ọsọ ndụ nke PEN Germany na-eduzi, ya na ụmụ ya atọ.[3][4][5][6]

Nyanzi received her Bachelor of Arts in Mass Communication and Literature at Makerere University where she studied from 1993 to 1996.[7] She received her Master of Science in Medical Anthropology at University College London, where she studied from 1999 to 2000.[7] She received her PhD in anthropology at the London School of Hygiene and Tropical Medicine, where she studied social anthropology, sexuality, and youth and health policy from 2003 to 2008.[7]

Nyanzi emeela nnyocha banyere mmekọahụ ndị ntorobịa na Uganda, nakwa na Gambia na 2005. [8]

Nyanzi malitere ọrụ ya na 1997 dị ka onye ọrụ ọrụ mmadụ na Mmemme Nnyocha Ahụike Ahụike (UK) na Uganda, ebe ọ rụrụ ọrụ ruo Septemba 2002.[1] Ọ rụrụ ọrụ dịka onye ọrụ ọrụ mmadụ na National Institute of Health, Gambia, otu afọ. Ọ kwagara London iji nweta PhD ya.[1]

N'afọ 2009, Nyanzi pụtara na Mahadum Makerere dị ka onye mgbaàmà na Law, Gender & Sexuality Research Project, dị ka onye otu Faculty of Law, ebe ọ ọrụ ruo n'afọ 2013 afọ 2013. Ọ bụ ọrụ dị ka onye na Makerere Institute of Social Research ruo n'afọ 2016. [1] Mgbe ọ nọ n'ebe ahụ, a HD ya bụ Project Ma ngwaọrụ, a HD ya bụ Project. mana ọ rọ. E mechiri fì ya ma, n'ihe atụ nke omume àgwà ụmụ nke West Africa nke ihe eji ahọrọ Naminata Diabate

Mgbe e jidere ya na 2017, a kwụsịtụrụ Nyanzi na Mahadum Makerere. Ọ rịọrọ mkpebi ahụ na ụlọ ikpe mkpegharị ikpe nke Mahadum Makerere, nke nyere iwu ka e weghachite ya, bulie ya n'ọkwa onye nyocha na-arụ ọrụ ozugbo, ma kwụọ ụgwọ azụ.[9] Mahadum ahụ jụrụ irube isi na mkpebi ụlọ ikpe ya. Ya mere, o tinyere akwụkwọ megide mahadum ahụ na-arịọ ka e weghachite ya na ụgwọ ọnwa.[10][11] Na nzaghachi, na Disemba 2018, mahadum ahụ chụpụrụ ya, ya na ndị ọkà mmụta 45 ndị ọzọ, na-ekwu na nkwekọrịta ya agwụla.[12]

Nyanzi arụwokwa ọrụ ndụmọdụ maka òtù nyocha mmekọrịta dị iche iche na mpụga Uganda na Gambia.[7]

Nyanzi bụ onye ọkà mmụta a kpọtụrụ aha nke ọma n'ọhịa ya, ya na isiokwu 61 na 2,049 ka ọ na-erule Mee 2022. [13] [14][15] Otu n'ime edemede ya ndị a na-ekwukarị bụ ndị na-ekwu maka mkparịta ụka ndị ntorobịa Uganda banyere mmekọrịta mmekọahụ, àgwà maka nyocha HIV n'etiti ụmụ nwanyị Uganda dị ime, nchịkwa ụmụ nwanyị Uganda na mmekọahụ, àgwà ụmụ nwoke Uganda maka iji igbochi afọ ime, [16] na omume mmekọahụ nke ọtụtụ ìgwè.[17][18][19][20][21][22] Ọ bụkwa otu n'ime ndị ọkà mmụta mbụ bipụtara nyocha gbasara ndina ụdị onwe n'Afrịka.[23][24][25]

Mgbalị

[dezie | dezie ebe o si]

Nyanzi na-eme ihe ndị ọkà mmụta kpọrọ "oké obi ọjọọ," nke bụ usoro ọdịnala Ugandan nke ịkpọ ndị dị ike ka ha kọwaa ya site na mkparị ọha.[26][27] E mepụtara ya n'oge ọchịchị ndị ọchịchị na-achị, dị ka "atụmatụ mkparị, nke a na-eme n'ihu ọha, mkparị ihe ihere, nkwụsịtụ, na ọgba aghara nke mebiri nkwekọrịta nke ọbụbụenyi, mmekọrịta, na uru ibe ya".

Nyanzi emeela mkpọsa maka ikike ụmụ nwanyị Ugandan, ndị ntorobịa, na ndị LGBTQIA+ +.[28]

Na 6 Machị 2017, Nyanzi malitere Pads4girlsUg Project, n'ihi nchegbu ya banyere ụmụ agbọghọ na-agaghị akwụkwọ n'ihi na ha enweghị ike ịzụta ngwaahịa ịhụ nsọ. Ọ chịkọtara ọtụtụ puku pads a na-eji eme ihe ọzọ ma kesaa ha nye ụmụ agbọghọ nọ n'ụlọ akwụkwọ ma nyekwa ụmụaka nọ n'akwụkwọ okwu gbasara ahụike ịhụ nsọ.[29]

Na Julaị 7, 2017, ndị uwe ojii nwụchiri Nyanzi ma kpọchie ya n'ọdụ ndị uwe ojii Kiira maka ebubo iyi egwu na nlelị mpụ.[1] N'October 2017, e mechara tọhapụ ya, bo ya ebubo iji kọmpụta maka ebumnuche na-abụghị nledo, cyberbullying, na ịwakpo onye ọrụ ọha n'okpuru ngalaba 24 na 25 nke Kọmputa Mmejọ Iwu nke 2011.[2] A kpọgara ya n'ụlọ mkpọrọ Luzira. Na Julaị 11, 2017, e nyere ndị a na-enyo enyo na Butabika iwu ka onye na-ahụ maka mgbaka na-enyocha ahụike uche, dịka onye ọka iwu siri kwuo. Agbanyeghị,

Na 10 Mee 2017, a tọhapụrụ Nyanzi na USh  10,000,000/= (US $ 2904) na-abụghị ego mgbapụta. [30] [31][32] N'ọnwa Ọktoba afọ 2018, a kpọgara ya n'ụlọ mkpọrọ.[33] Ọ rịọghị mgbapụta n'ihi na o kwenyere na ọ dị nchebe n'ụlọ mkpọrọ nakwa n'ihi n'ihi ya na ụmụ nwanyị nọ n'ụlọ akwụkwọ chọrọ ịga n'ihu n'ọrụ agụmakwụkwọ ya.[34][35] N'ọnwa Disemba afọ 2018, onye ọka iwu ya wakporo ebubo ahụ dị ka iwu na-akwadoghị.[36]

Ikpe iyi egwu cyber nke 2020 na ntọhapụ

[dezie | dezie ebe o si]

N'afọ 2020, e boro Nyanzi ebubo na ọ na-eyi Onye isi ala Yoweri Museveni egwu. A maara Nyanzi maka nkwuwa okwu ya na-akatọ ndị Uganda na iji mgbasa ozi ọha na eze na-agbagha ọchịchị iwu na mmetụta site na satire na ndọrọ ndọrọ ọchịchị ziri ezi.[1][2]

Mgbe ọ dị afọ 16 na Septemba 2018, Nyanzi biputere uri na Facebook na-akwa Onye isi ala Museveni na nne ya nwụrụ anwụ, na-eduga na ebubo cyberbullying na nkwutọ n'okpuru Iwu Kọmputa Uganda, 2011. [2] [3] N'August 2019, ụlọikpe magistrate mara Nyanzi ikpe nke cyberbullying ma tụọ ya mkpọrọ afọ 18. E jidere ya na Nọvemba 2018. [1][2][4]

Nyanzi rịọrọ ka a mara ya ikpe n'ihi na ụlọ ikpe dị ala mere ihe n'enweghị ikike ma gbochie ya ikpe ziri ezi.[37][38] Ụlọikpe Kasị Elu, nke Justice Henry Peter Adonyo na-eduzi, kagburu ikpe ya, na-ekwu maka njehie usoro, enweghị ike inye oge zuru oke ịkpọ ndị akaebe, na ihe akaebe na-ezughị ezu iji gosipụta iyi egwu cyber, gụnyere ejighị n'aka ma o jiri kọmputa ma ọ bụ na ọ nọ na Uganda mgbe o biputere uri ahụ . [37] [38][39]

A tọhapụrụ ya n'ụlọ mkpọrọ na 20 Febụwarị 2020 site na ọgba aghara n'èzí ụlọ ikpe, gụnyere esemokwu n'etiti ndị na-akwado ya na ndị ọrụ ụlọ mkpọrọ, na égbè a gbara n'ikuku, ọ bụ ezie na ọ nweghị mmerụ ahụ a kọrọ.[39][37] Ndị isi ụlọ mkpọrọ kwuru na, n'ụzọ iwu kwadoro, Nyanzi ga-alaghachi n'ụlọ mkpọrọ n'oge na-adịghị anya iji mezue usoro iwu tupu a tọhapụ ya kpamkpam.

Aha ọma na nnabata

[dezie | dezie ebe o si]
Akụkọ akụkọ na-ekwu maka a tụrụ Nyanzi mkpọrọ na Luzira maka ịkparị nne Onye isi ala Museveni.

Ndị nta akụkọ mba ụwa akpọwo ya "otu n'ime ndị na-ahụ maka ihe ndị ruuru nwoke na nwanyị n'Afrịka," [26] "onye ọkà mmụta na-eduga n'ọhịa na-apụta n'ọmụmụ ihe ndị na-eme ka nwoke na nwanyị bụrụ nwanyị," [27] na onye ndú n'ọgụ megide "iwu ndị na-emegide eze" na "nnwere onwe ikwu okwu. "Nchọpụta banyere mmetụta nke nna ochie, misogyny na homophobia na Uganda, Gambia, na Tanzania" [35] Ụfọdụ na-ewere njide njide ya dị ka ihe ndị ọzọ metụtara ọnọdụ ya dị ka onye mmekọ nwoke na nwoke na nwoke. Mkpesa mba ụwa sochiri njide Stella Nyanzi, na ndị otu na-ahụ maka ihe ndị ruuru mmadụ na-akatọ omume ahụ dị ka mmebi nke nnwere onwe agụmakwụkwọ na nnwere onwe ikwu okwu. Amnesty International kpọrọ oku ka Uganda wepụ "ebubo nzuzu" megide ya.[40] Pen International, nzukọ onye edemede ahụ, katọkwara njide ya.[41] Human Rights Watch katọrọ njide ya dị ka "ihe na-egosi na ndị na-ekwupụta echiche nkatọ banyere gọọmentị Uganda, ọkachasị ezinụlọ mbụ, nwere ike ịnagide iwe ya".[42]

Ụlọ ọrụ mgbasa ozi mba ụwa akọwo ihe mere e ji jide ya dị ka nke ndọrọ ndọrọ ọchịchị. NPR kọrọ na njide ya bụ maka inye olileanya "na ndị na-enweghị ike nwere ike imeri ndị dị ike". [43] The Washington Post kọrọ na njegbu ya bụ maka ịbụ "onye na-emegide Museveni". Al Jazeera English kọrọ na njirimara ya bụ n'ihi atụmatụ Museveni ịchị maka ndụ ya na enweghị nnagide ya na ndị nkatọ.[42] The Canadian Globe na Mail kọrọ na njide ya bụ "n'etiti ya niile [banyere] ojiji ọ na-eji asụsụ eme ihe na nnupụisi ya siri ike maka oke ụmụ nwanyị Uganda. " The Guardian kọrọ na " mwakpo ya na gọọmentị ya jụrụ ịkwụ ụgwọ maka uwe ọcha maka ụmụ agbọghọ dugara na mkpọsa ego na-aga nke ọma, na ụlọ mkpọrọ. "[44][44]

Na Uganda, o nwere ọnụ ọgụgụ buru ibu nke ndị na-akwado ya, yana nnukwu mgbasa ozi mmekọrịta na-esote ndị Uganda ọ bụla.[45] Ọtụtụ ndị na-anakọta nri maka ya n'ụlọ mkpọrọ.[46] Ndị ọkà mmụta Uganda etoola ya dị ka onye na-eguzo megide "ndị na-emekpa anyị ahụ". Ọkàiwu ya bụ Isaac Kimaze Semakadde ka ụlọ ọrụ iwu Uganda kpọrọ "onye ọka iwu kachasị mma maka ọdịmma ọha na eze na Uganda", n'akụkụ ụfọdụ maka ọrụ ya na ikpe a. [47][48]

Na Uganda, "ihe omuma omenala siri ike megide ikwu okwu n'ihu ọha na n'ụzọ doro anya banyere mmekọahụ na mmekọahụ" dị na "ịhụnanya nwoke na nwanyị bụ iwu na-akwadoghị ma machibido agụmakwụkwọ mmekọahụ iwu n'ụlọ akwụkwọ". Otú ọ dị, Nyanzi na-ekwu "n'ihu ọha - na n'enweghị isi - banyere mmekọahụ, akụkụ ahụ nwanyị na ndọrọ ndọrọ ọchịchị. N'ihi nke a, ọtụtụ n'ime ụmụ amaala ibe ya na-asọpụrụ ya ma ụfọdụ ndị na-achọghị mgbanwe na Uganda na-ele ya anya".[26]

Ịgba ọsọ ndụ

[dezie | dezie ebe o si]

Na 30 Jenụwarị 2021, Nyanzi rutere Kenya" id="mwAcg" rel="mw:WikiLink" title="Nairobi, Kenya">Nairobi, Kenya site na bọs, ma site na ọkàiwu ya, Prọfesọ George Luchiri Wajackoyah, chọọ Ebe mgbaba na Kenya, n'ihi mkpagbu ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke gọọmentị Museveni na-eduzi na Uganda.[49] Na Jenụwarị 2022, a nabatara ya ibi na Germany na mmemme ndị edemede na-agba ọsọ ndụ nke PEN Germany na-eduzi, ya na ụmụ ya atọ. Ọ bụ ezie na ọ nwere ekele maka nnwere onwe na nchebe megide egwu na mkpagbu na Uganda, ọ chọrọ ịlaghachi otu ụbọchị, iji nye aka n'ịmepụta Uganda n'ọdịnihu mgbe oge Museveni gasịrị.[3]

  • Agụmakwụkwọ na Uganda
  • Ikike LGBT na Uganda
  • Ógbè Lwengo
  • Mahmood Mamdani
  • Sarah Ssali

Edensibia

[dezie | dezie ebe o si]
  1. Stella Nyanzi | South African History Online. www.sahistory.org.za. Retrieved on 2020-08-20.
  2. Apolitical's 100 Most Influential People in Gender Policy. Apolitical. Retrieved on 20 February 2026.
  3. 1 2 'I'm free at last': Uganda's rudest poet on prison, protest and finding a new voice in Germany (en). the Guardian (2022-01-27). Retrieved on 2022-01-29."'I'm free at last': Uganda's rudest poet on prison, protest and finding a new voice in Germany".
  4. Who is after Dr Stella Nyanzi? Political activist flees to Germany citing political persecution.. again (en-US). Nile Post (2022-01-20). Retrieved on 2022-01-29.
  5. 'I am free at last' – Ugandan activist Stella Nyanzi talks moving to Germany and escaping a dictator (en-GB). Afronews Germany (2022-01-27). Retrieved on 2022-01-29.
  6. Busingye (20 January 2022). Stella Nyanzi abandons Kakwenza protest for German asylum (en-US). Ekyooto Uganda. Archived from the original on 2024-12-25. Retrieved on 2022-01-29.
  7. 1 2 3 4 PhD. Stella Nyanzi | PhD | Makerere University, Kampala | Makerere Institute of Social Research (MISR) (en). ResearchGate. Retrieved on 2019-01-07.
  8. Who is Stella Nyanzi? Biography, CV, background, marriage, career and war against Museveni. Blizz Uganda. Archived from the original on 7 May 2019. Retrieved on 19 March 2018.
  9. Stella Nyanzi says she suffered a miscarriage in jail (en). Daily Monitor. Retrieved on 2019-01-09.
  10. Big win for Stella Nyanzi against Makerere (en). Daily Nation. Retrieved on 2019-01-07.
  11. Court sets date for Nyanzi case against Makerere (en). Daily Nation (1 January 2019). Retrieved on 2019-01-07.
  12. Makerere University sacks Stella Nyanzi (en). Daily Nation. Retrieved on 2019-01-07.
  13. Google Scholar. scholar.google.com. Retrieved on 2019-01-07.
  14. Stella Nyanzi - Google Scholar Citations. scholar.google.com. Retrieved on 2019-01-07.
  15. Stella Nyanzi. scholar.google.com. Retrieved on 2022-05-22.
  16. Nyanzi (2001). "The negotiation of sexual relationships among school pupils in south-western Uganda". AIDS Care 13 (1): 83–98. DOI:10.1080/09540120020018206. PMID 11177467. 
  17. Pool (2001). "Attitudes to voluntary counselling and testing for HIV among pregnant women in rural south-west Uganda". AIDS Care 13 (5): 605–615. DOI:10.1080/09540120120063232. PMID 11571007. 
  18. Green (2001-02-01). "Female control of sexuality: illusion or reality? Use of vaginal products in south west Uganda" (in en). Social Science & Medicine 52 (4): 585–598. DOI:10.1016/S0277-9536(00)00162-3. ISSN 0277-9536. PMID 11206655. 
  19. Pool (2000). "Men's attitudes to condoms and female controlled means of protection against HIV and STDs in south-western Uganda". Culture, Health & Sexuality 2 (2): 197–211. DOI:10.1080/136910500300804. PMID 12295882. 
  20. Nyanzi (2004). "Mobility, sexual networks and exchange amongbodabodamenin southwest Uganda". Culture, Health & Sexuality 6 (3): 239–254. DOI:10.1080/13691050310001658208. PMID 21972876. 
  21. Nyanzi (2005). "Money, men and markets: Economic and sexual empowerment of market women in southwestern Uganda". Culture, Health & Sexuality 7 (1): 13–26. DOI:10.1080/13691050410001731099. PMID 16864185. 
  22. Nyanzi (2005). "Bumsters, big black organs and old white gold: Embodied racial myths in sexual relationships of Gambian beach boys". Culture, Health & Sexuality 7 (6): 557–569. DOI:10.1080/13691050500245687. PMID 16864222. 
  23. Nyanzi (2013-07-19). "Politicizing the 'Sin of Sodom and Gomorrah': Examining the Christian Rightists' War Against Homosexuality in Uganda" (in en). 
  24. Nyanzi (2014-10-25). "Queering Queer Africa," in Reclaiming Afrikan: Queer Perspectives on Sexual and Gender Indentities by Zethu Matabeni (in en). Modjaji Books. ISBN 9781920590499. 
  25. Nyanzi (2013). "Dismantling reified African culture through localised homosexualities in Uganda". Culture, Health & Sexuality 15 (8): 952–967. DOI:10.1080/13691058.2013.798684. PMID 23767462. 
  26. 1 2 3 Stella Nyanzi: Challenging power through "radical rudeness" (en). IFEX. Retrieved on 2019-01-07."Stella Nyanzi: Challenging power through "radical rudeness"".
  27. 1 2 Thomas (15 November 2018). Stella Nyanzi: The formidable feminist foe Museveni has failed to silence (en). The M&G Online. Retrieved on 2019-01-07.Thomas, Kylie (15 November 2018).
  28. Thomas (15 November 2018). Stella Nyanzi: the formidable feminist foe Museveni has failed to silence (en). The Conversation. Retrieved on 2019-01-07.
  29. Fury over arrest of academic who called Uganda's president a pair of buttocks. The Guardian (13 April 2017).
  30. Ndagire (10 May 2017). Uganda: Dr Stella Nyanzi Released on Bail. All Africa. Retrieved on 10 May 2017.
  31. Dr Stella Nyanzi released on bail. Daily Monitor (15 January 2021).
  32. Activist who called Ugandan president a 'pair of buttocks ' gets bail. News24. Retrieved on 10 May 2017.
  33. BATTE (19 December 2018). I feel safer in prison – Stella Nyanzi (en-gb). The Observer - Uganda. Retrieved on 2019-01-07.
  34. URN (9 November 2018). Nyanzi rejects bail, sent back to Luzira (en-gb). The Observer - Uganda. Retrieved on 2019-01-07.
  35. 1 2 admin76crimes (2018-12-24). Christmas in prison for outspoken Ugandan gay ally (en-US). Erasing 76 Crimes. Retrieved on 2019-01-07.admin76crimes (24 December 2018).
  36. Dr Stella Nyanzi to spend Christmas in Luzira prison (en). Daily Monitor. Retrieved on 2019-01-07.
  37. 1 2 3 Independent (2020-02-20). Dr Stella Nyanzi wins appeal (en-US). The Independent Uganda. Retrieved on 2025-09-20.
  38. 1 2 Writer (2020-02-24). Nyanzi's release a victory for free expression. African Centre for Media Excellence. Retrieved on 2025-09-20.
  39. 1 2 Ugandan activist freed as court quashes charge of 'harassing' president (en). France 24 (2020-02-20). Retrieved on 2025-09-20.
  40. Uganda contravenes constitution in Stella Nyanzi case (en). www.amnesty.org (19 December 2018). Retrieved on 2019-01-07.
  41. Mulgrew. PEN SA Condemns Re-Arrest in Uganda of Dr Stella Nyanzi | PEN South Africa (en-US). Retrieved on 2019-01-07.
  42. 1 2 Academic Stella Nyanzi charged with 'cyber harassment' | Uganda News | Al Jazeera. www.aljazeera.com. Retrieved on 2019-01-07."Academic Stella Nyanzi charged with 'cyber harassment' | Uganda News | Al Jazeera".
  43. "She Strips, She Swears, She Goes To Jail ... For The Good Of Her Country", NPR.org. Retrieved on 2019-01-07. (in en)
  44. 1 2 York. "Stella Nyanzi: The woman who used Facebook to take on Uganda's president", The Globe and Mail, 30 May 2017. Retrieved on 2019-01-07.
  45. Serunkuma (2 January 2019). How Stella Nyanzi challenges our public use of reason (en-gb). The Observer - Uganda. Retrieved on 2019-01-07.
  46. nationmedia 2017. Stella Nyanzi fans collect foodstuffs, want activist freed on (en). NTV. Archived from the original on 2019-01-08. Retrieved on 2019-01-07.
  47. BEST SHOOTS. Dr Besigye speaks out on Stella Nyanzi Museveni wants to End her Life. YouTube. Retrieved on 2019-01-08.
  48. "Isaac Semakadde; Legal rebel Anti-clockwise thinker", The Independent, 16 May 2018. Retrieved on 14 February 2019.
  49. Washington Gikunju (3 February 2021). Ugandan activist Stella Nyanzi flees to Kenya. Retrieved on 4 February 2021.