Tigrinya language

Shí Wikipedia, njikotá édémédé nke onyobulạ
Tigrinya language
asụsụ, modern language
subclass nkeEthiopian Semitic asụsụ ndị, Semitic Dezie
akara alaትግርኛ Dezie
mba/obodoEthiopia, Eritrea Dezie
ụdị asụsụsubject–object–verb, fusional language Dezie
usoro ederedeEthiopic Dezie
Ọkwa asụsụ Ethnologue2 Provincial Dezie
ụmụ amaala kaEritrea, Afar Region, Amhara Region, Tigray Region Dezie
Koodu asụsụ Wikimediati Dezie

 

Ihe ngosi Tigrinya na ụlọ ụka Ọtọdọks nke Eritrea, Schiebroek, Rotterdam

Tigrinya (ትግርኛ; a na-akpọkwa Tigrigna) bụ asụsụ Semitic nke Etiopia nke a na-asụkarị na Eritrea na na mpaghara Tigray nke dị n'ebe ugwu Etiopia.[1] Ọ bụkwa ndị bi n'ụwa niile n'ógbè ndị a na-asụ ya. Ụmụ amaala nọ n' ala ndị dị elu n' ime Eritrea na mpaghara Tigray nke ugwu n' Etiopia na-asụ ya dị ka asụsụ mbụ ha.

Akụkọ ihe mere eme na akwụkwọ[dezie | dezie ebe o si]

Ọ bụ ezie na ọ dị iche na asụsụ Geʽez (Ethiopian oge ochie), dịka ọmụmaatụ n'inwe ngwaa ahịrịokwu, na n'iji usoro okwu nke na-etinye ngwaa bụ isi n'ikpeazụ kama nke mbụ na ahịrịokwu ahụ bụ mmetụta siri ike nke Geʽez na akwụkwọ e dere banyere Tigrinya, ọkachasị na okwu ndị metụtara ndụ Ndị nke Kraịst, aha dị na Akwụkwọ Nsọ, na ihe ndị ọzọ.[2] Ge'ez, n'ihi ọnọdụ ya na ọdịbendị Etiopia, na ikekwe usoro ya dị mfe, rụrụ ọrụ dị ka usoro edemede ruo n'oge na-adịbeghị anya.[3]

Ihe atụ mbụ e dere ede nke Tigrinya bụ ederede nke iwu obodo a, achọtara na mpaghara Logosarda, n' ebe Debub n' ime mpaghara ndịda Eritrea, nke sitere na narị afọ nke 13.

N' ime Eritrea, n'oge ọchịchị ndị Britain, Ministri nke na afụ maka mgbasa ozi wepụtara akwụkwọ akụkọ nke a na ebipụta kwa izu n' ime Tigrinya nke na-efu ha 5 cents ma na-erekwa mkpụrụ 5,000 kwa izu. N'oge ahụ, a kọrọ na ọ bụ nke mbụ n'ụdị ya.[4]

Tigrinya (ya na Arabic) bụ otu n'ime asụsụ gọọmentị Eritrea n'oge njikọ ya na Ethiopia dị mkpirikpi; na 1958 e ji asụsụ ndị Southern Ethiopia Amharic dochie ya tupu njikọta ha. Mgbe Eritrea nweere onwe ya na afọ 1991, Tigrinya nọgidere na-a

ibụ asụsụ eji arụ ọrụ na mba ahụ, naanị steeti dị n'ụwa, ruo mgbe e mere mgbanwe na Ethiopia na afọ 2020, iji nabata Tigrinya dika asụsụ ana asụ n' obodo ahụ nile.

Ndị na asụ asụsụ a[dezie | dezie ebe o si]

Enweghị aha zuru oke maka ndị nile na-asụ Tigrinya. N' ime Eritrea, a maara ndị na-asụ Tigrinya dị ka Bihére-Tigrigna ("mba ndị na-asụ Tigrinya") ma ọ bụ ndị Tigrinya. Na mba Etiopia, a na-akpọ onyeTigrayan, nke bụ nwa afọ Tigray, onye na-asụkwa asụsụ Tigrinya, tigrāwāy (nwoke), tigrāweytī (nwaanyị), tigrāwōt ma ọ bụ, na nchịkọta, tegaru (ọtụtụ). Bihér pụtara "mba" n'echiche agbụrụ nke okwu ahụ na Tigrinya, Tigre, Amharic na Ge'ez. Ndị Jeberti nọ na Eritrea na-asụkwa Tigrinya.

Tigrinya bụ asụsụ a na-asụkarị na Eritrea (lee Demographics of Eritrea), na asụsụ nke anọ a na-asukarị na Ethiopia ma agụsia Amharic, Oromo, na Somali. Obodo buru ibu na-akwaga mba ọzọ n' ebe ụwa sọtụrụ na-asụkwa ya, na mba ndị gụnyere Sudan, Saudi Arabia, Israel, Denmark, Germany, Italy, Sweden, United Kingdom, Canada na United States. Na Australia, Tigrinya bụ otu n'ime asụsụ ndị a na-agbasa na redio ọha na eze site na atụmatụ ozi a nakpọ Multicultural Special Broadcasting Service.[5]

Asụsụ Tigrinya dị iche iche na udaolu, ahiri okwu ha, na ụtọ asụsụ.[6] Enweghị olumba nke a nabatara dị ka ọkọlọtọ.

Ọmụmụ ụdaolu[dezie | dezie ebe o si]

Maka nnọchiteanya nke ụda Tigrinya, isiokwu a na-eji mgbanwe nke usoro a na-ahụkarị (ọ bụ ezie na ọ bụghị ozuru ụwa ọnụ) n'etiti ndị ọkà mmụta asụsụ na-arụ ọrụ na asụsụ Semitic nke ndi Etiopia, mana ọ dịtụ iche na ejimmalu nkeInternational Phonetic Alphabet.

Mkpụrụ okwu ndị na-esote ya[dezie | dezie ebe o si]

Tigrinya nwere ụdị ụdaume maka asụsụ Semitic nke Etiopia. Nke ahụ bụ, e nwere usoro ụdaume ejective na usoro ụdaume asaa a na-ahụkarị. N'adịghị ka ọtụtụ n'ime asụsụ Semitic nke Ethiopia nke oge a, Tigrinya echekwara ụdaume pharyngeal abụọ nke o doro anya na ha bụ akụkụ nke asụsụ Geʽez oge ochie na nke, tinyere [x'], ụda olu velar ejective fricative ma ọ bụ ụda olu uvular ejective, na-eme ka ọ dị mfe ịmata ọdịiche dị n'etiti Tigrinya na asụsụ ndị yiri ya dị ka Amharic, eleghị anya ọ bụghị site na Tigre, nke jikwa ụdaume phoryngeal.

Ihe ngosi ndị dị n'okpuru na-egosi phonemes nke Tigrinya. A na-egosi ụda ndia site na iji otu usoro ahụ na-anọchite anya ụda dị ka ọ dị na isiokwu ndị ọzọ. Mgbe akara IPA dị iche, a na-egosi orthography na brackets.

Mkpụrụ okwu
Ọnụ Ezé / Alveolar



Postalveolar/Palatal



Velar Ọkpụkpụ akpịrị Ọkụ
Ala Dị larịị Ụlọ nyocha
Ụgbọ imi m n ɲ ⟨ñ⟩
Plosive enweghị olu p t tʃ ⟨č⟩ k ʔ ⟨’⟩
kwuru okwu b d dʒ ⟨ǧ⟩ ɡ ɡʷ
ejective tʃʼ ⟨č'⟩ kʷʼ
Ihe na-esiri ike enweghị olu f s ʃ ⟨š⟩ x[lower-alpha 1] xʷ[lower-alpha 1] ħ ⟨ḥ⟩ h
kwuru okwu v[lower-alpha 2] z ʒ ⟨ž⟩ ʕ ⟨ʽ⟩
ejective tsʼ ⟨s'⟩ xʼ[lower-alpha 1] xʷʼ[lower-alpha 1]
Ihe atụ l j ⟨y⟩ w
Rhotic r


Ụda ụdaume[dezie | dezie ebe o si]

A na-egosi ụda site na iji otu usoro ahụ na-anọchite anya ụda dị ka ọ dị na isiokwu ndị ọzọ. Mgbe akara IPA dị iche, a na-egosi orthography na brackets.

Mkpụrụedemede[7]
N'ihu Central Nlaghachi
N'akụkụ i ɨ ⟨ə⟩ u
N'etiti e ɐ ⟨ä⟩ o
Emeghe a

Omimi mkpụrụ[dezie | dezie ebe o si]

Gemination, ịmupụta ọkpukpu abụọ nke ụda ụdaume, nwere ihe ọ pụtara na Tigrinya, ya bụ, ọ na-emetụta ihe okwu pụtara. Ọ bụ ezie na gemination na-arụ ọrụ dị mkpa na ọdịdị nke ngwaa na asụsụ Tigrinya, akara ndị ọzọ na-esokarị ya. Mana enwere ọnụ ọgụgụ dị nta nke okwu mkpị abụọ nke enwere ike ịmata ọdịiche ha na ibe ha site na gemination, dịka //kʼɐrrɐbɐ//, ('ọ weputara '); /kʼɪrɐbɐ /, ('ọ biaruru nso). Enwere ike ịmụpụta ọkpukpu ọzọ dịnyere ụdaume niile, ma e wezụga pharyngeal na glottal.[8]

Allophones[dezie | dezie ebe o si]

A na-a/k/pọpụta ụdaume velar ndia /k/ na //kʼ// n'ụzọ dị iche mgbe ha pụtara ozugbo mgbe ụdaume gasịrị ma ha anaghị ejikọta ha. N' ụdị ọnọdụ nke a, a na-a/k/pọ /k/ dị ka fricative velar. A na-akpọpụta //kʼ// dị ka esemokwu, ma ọ bụ mgbe ụfọdụ dị ka affricate. A na-ekwukarị fricative ma ọ bụ affricate a n'azụ, n'ebe uvular nke articulation (ọ bụ ezie na a na-anọchite anya ya n'isiokwu a dị ka [xʼ]). Ihe ndị a niile nwere ike ime - velar ejective fricative, uvular ejective friative, velar ejetive affricate na uvular ejetive africate - bụ ụda dị oke ụkọ n'asụsụ.

Ebe ọ bụ na ụda abụọ a na-adabere /k/pamkpam na gburugburu ha, enwere ike iwere ha dị ka allophones nke /k/ na //kʼ//. Nke a doro anya karịsịa site na mgbọrọgwụ ngwaa nke a na-aghọta otu ụdaume dị ka otu ma ọ bụ nke ọzọ na-adabere na ihe bu ya ụzọ. Dịka ọmụmaatụ, maka ngwaa nke pụtara mkpu, nke nwere mgbọrọgwụ triconsonantal, e nwere ụdị ndị dị ka ምብካይ //məbkaj// ('ịkwa ákwá') na በኸየ //bɐxɐjɐ// ('ọ tiri ákwá'), na maka ngwaa pụtara 'izu ohi', nke nwere mgbidi triconsonental nke nwere mgbịrịgba /jəsɐrkʼ__, e nwere ọdịdị ndị dị ka ይቁ //jəsɐrkʼu// ('ha na-ezu ohi') na ይሰር /jəs ˈrrəx'/ọ na-e zu ohi').

Ihe na-adọrọ mmasị karịsịa banyere ụda abụọ a bụ na ha dị iche na orthography Tigrinya. N'ihi na allophones bụ ihe a na-ahụ anya kpamkpam, ọ bụ ihe a ma ama ka ha jiri akara dị iche iche na-anọchite anya ha n'ụdị ederede nke asụsụ.

Mkpụrụ okwu[dezie | dezie ebe o si]

A Tigrinya syllable nwere ike ịnwe consonant-vowel ma ọ bụ a consonant - vowel-consonant usoro. Mgbe ụdaume atọ (ma ọ bụ otu ụdaume geminated na otu ụdaume dị mfe) gbakọtara n'ime otu okwu, a na-ekewa ụyọkọ ahụ site na iwebata ụdaume epenthetic ə, na mgbe ụdaume abụọ (ma ọbụ otu ụdaume Geminated) ga-emechi okwu, ụdaume m na-apụta n'azụ ha, ma ọ bụ (mgbe nke a na-eme n'ihi ọnụnọ nke nsonaazụ) ə na-ewebata n'ihu nsonaazụ. Dịka ọmụmaatụ,

Nchegbu abụghị ihe dị iche ma ọ bụ ihe dị ịrịba ama na Tigrinya. O yiri ka ọ dabere na gemination, mana o doro anya na a chọpụtabeghị ya.

Asụsụ[dezie | dezie ebe o si]

Ihe ndị a na-ahụkarị na ụtọ asụsụ[dezie | dezie ebe o si]

N'asụsụ, Tigrinya bụ asụsụ Semitic (ES) nke Etiopia n'ọtụtụ ụzọ:

  • A na-emeso aha Tigrinya dị ka nwoke ma ọ bụ nwanyị. Otú ọ dị, ọtụtụ aha ndị na-adịghị ndụ enweghị okike.
  • Aha Tigrinya nwere ọtụtụ, yana otu, ụdị, ọ bụ ezie na ọtụtụ abụghị iwu mgbe asụsụ ma ọ bụ ihe dị irè na-eme ka ọnụ ọgụgụ ahụ doo anya. Dị ka ọ dị na Tigre na Geʼez (yana Arabic), enwere ike ịmepụta ọtụtụ aha site na mgbanwe dị n'ime ("mgbatị" ọtụtụ) yana site na mgbakwunye nke nsonaazụ. Dịka ọmụmaatụ, ፈረስ Haars 'ịnyịnya', ኣፍraሰ ʼafras 'ịnyịnya'.
  • Adjectives na-akpa àgwà n'ọtụtụ ụzọ dị ka aha. Ọtụtụ adjectives Tigrinya, dị ka ndị dị na Tigre na Ge'ez, nwere ụdị nwanyị na ọtụtụ (nwoke abụọ). Dịka ọmụmaatụ, ጽቡቕ s'ǝbbux 'ezi (m.sg.)', ጽብቕቲ s'ǝbbǝx'ti 'ezi (f.sg.) ', ጽቡቓት s'ǝukwux'at 'ezi (pl.''''')'
  • N'ime nnọchiaha onwe onye na mgbanwe nkwekọrịta isiokwu na ngwaa, a na-ekewa okike na onye nke abụọ yana nke atọ. Dịka ọmụmaatụ, ተዛረብ täzaräb 'ikwu okwu! (m.sg.)', ተዛረቢ täzar marka 'ikwu (f.sg.)'.
  • Adjectives nwere ihe na-ewere ụdị aha aha: ገዛ gâza 'ụlọ', ገዛይ gâza-y 'ụlọ m', ገዛኺ gâza-xi 'ụlọ gị (f.sg.) ụlọ'.
  • Ngwaa na-adabere na mgbọrọgwụ ụdaume, ọtụtụ n'ime ha nwere ụdaume atọ: {sbr} 'ịgbaji', ሰበረ säbärä 'ọ gbajiri', ይሰብር yǝsäbbǝr 'ọ gbaji', ምስባር mǝsbar 'ịgbapụ'.
  • N'ime usoro oge, enwere ọdịiche dị n'etiti ụdị zuru oke, nke jikọtara ya na nsonaazụ na-egosi ihe gara aga, na ụdị ezughi oke, nke ejikọtara ya na prefixes na n'ọnọdụ ụfọdụ nsonaazụ, ma gosipụta ugbu a ma ọ bụ ọdịnihu: ሰበሩ säbär-u 'ha mebiri emebi', ይሰብሩ yǝ-säbr-u 'Ha mebiri emebie'.
  • Dị ka ọ dị na Ge'ez na Amharic, e nwekwara ụdị ngwaa "gerundive" dị iche, nke a na-ejikọta ya na nsonaazụ ma jiri ya jikọta ngwaa n'ime ahịrịokwu: ገዲፍካ ተዛረብ gâdifka täzaräb 'kwụsị (nke ahụ) ma kwuo (m.sg.)'.
  • Ngwaa nwekwara ụdị dị iche iche nke jussive / imperative, yiri nke ezughị oke: ይስበሩ yǝ-sbär-u 'ka ha mebie'.
  • Site na mgbakwunye nke ọdịdị sitere na ya (mgbanwe dị n'ime ngwaa na / ma ọ bụ prefixes), ngwaa nwere ike ime ka ọ bụrụ ihe na-agaghị agafe agafe, na-akpata, na-agbakọta, na-aga n'ihu, ma ọ bụ na-akpatọ: ፈለጡ fälät'-u 'ha maara', a ʼፈልጡ tä-fält'-u 'a maara nke ọzọ (ha webatara)', ተፋለ-falätu 'ha-ha-ha mara onye ọ bụla', a kጡ-f'f'f.
  • Ngwaa nwere ike iwere ihe na nnọchianya nnọchianya: ፈለጠኒ fälät'ä-nni 'ọ maara m', ፈለጠለይ fälät 'ọ maara maka m'.
  • A na-egosipụta mgbagha site na prefix ay- na, na ahịrịokwu onwe onye, suffix -n: ኣይፈለጠን ʼay-fälät'ä-n 'ọ maghị'.
  • Copula na ngwaa nke ịdị adị n'oge a bụ ihe na-adịghị mma: ኣሎ ʼallo 'ebe ahụ, ọ dị', እዩ ʼǝyyu 'ọ bụ', የለን ma ọ bụ የልboን yällän ma ọ bụ yälbon 'ọ bụghị, ọ dịghị adị',
  • Ngwaa nke ịdị adị na nsonaazụ ihe maka onye nwe ya na-egosipụta ihe onwunwe ('nwere') na ibu ọrụ ('kwesịrị'): ኣሎኒ ʼallo-nni 'Enwere m, aghaghị m' (nwere m).
  • A na-egosipụta ahịrịokwu ndị metụtara ya site na prefix agbakwunyere na ngwaa: ዝፈለጠ zǝ-fälät'ä 'onye maara'
  • Okwu ndị dị iche iche, nke nwere okwu ndị metụtara ya na-agbasokarị copula, bụ ihe a na-ahụkarị: መን እዩ ዝፈለጠ män ʼǝyyu zǝ-fälät'ä 'onye maara?' (lit. 'onye ọ maara?'Ọ dị iche iche
  • E nwere akara ebubo eji eme ihe na ihe doro anya. Na Tigrinya nke a bụ prefix nǝ-. Dịka ọmụmaatụ, 'Hagos zutere Almaz'.
  • Dị ka ọ dị n'asụsụ Semitic ndị ọzọ nke oge a, usoro okwu ndabara na ahịrịokwu bụ isiokwu, na ndị na-agbanwe aha na-abụkarị (ọ bụ ezie na ọ bụghị mgbe niile na Tigrinya) na-ebute aha isi ha.

Ihe ọhụrụ[dezie | dezie ebe o si]

Asụsụ Tigrinya pụrụ iche n'ime ezinụlọ asụsụ Semitic nke Etiopia n'ọtụtụ ụzọ:di ichiche

  • Maka nnọchiaha onye nke abụọ, enwere ụdị ụdaume dị iche, nke a na-eji eme ka mmadụ mara: ንስኻ nǝssǝxa 'ị (m.sg.)', ኣታ ʼatta 'ị! (m.ss.)'.
  • E nwere otu isiokwu doro anya, nke metụtara (dị ka n'asụsụ Bekee) na adjective na-egosi ihe pụtara 'nke ahụ': እታ ጓል ʼǝta gwal 'nwa agbọghọ'.
  • A na-eji ụdị gerundive eme ihe maka oge gara aga, yana maka ọrụ njikọ dị ka na Ge'ez na Amharic: ተዛሪቡ täzaribu '(he) na-ekwu okwu, o kwuru okwu.
  • Ee-e-e-ajụjụ ndị a na-eji akara nke do na-esote okwu a jụrụ ajụjụ: ሓፍተይዶ ርኢኺ ḥaftäydo rǝ Xi 'ị (f.sg.) hụrụ nwanne m nwanyị?'.
  • Akara na-adịghị mma ʼay- -n nwere ike ịpụta aha, nnọchiaha, na adjectives yana ngwaa: ኣይኣነን ʼay-ʼanä-n 'ọ bụghị m', ኣይዓብይን ʼayʽabǝy- conv 'ọ bụghị nnukwu'
  • Tigrinya nwere usoro dị mgbagwoju anya na-adịghị ahụkebe, nke nwere ọtụtụ ihe dị iche iche site na iji ngwakọta nke ụdị atọ dị mkpa (zuru oke, ezughi oke, gerundive) na ngwaa enyemaka dị iche iche gụnyere copula (እዩ ʼǝyyu, wdg), ngwaa nke ịdị adị (ኣሎ ʼallo, wdg.), na ngwaa ነበረ 'dị adị, ibi', ኮነ konä 'become', ጸን s'änḥe 'n'ሔ'.
  • Tigrinya nwere njikọ prepositions kwekọrọ na preposition compounds dị na Amharic: na ልዕሊ ዓራት ʼab lǝʽli ʽarat 'n'elu (n'elu) àkwà', na n'okpuru ዓራት ʼAb__arati ʽarat'okpuru àkwà'
  • N'adịghị ka ọtụtụ asụsụ Semitic nke Etiopia, Tigrinya nwere naanị otu usoro nke nsonaazụ ngwa, nke a na-eji maka dative na benefactive na maka locative na adversative senses: ተቐሚጣሉ täx'ämmit'a-llu 'ọ nọdụrụ ala maka ya' ma ọ bụ 'ọ nọdụ ala na ya' maọ bụ 'ọ nọrọ ala na ya'.

Usoro ide ihe[dezie | dezie ebe o si]

E dere Tigrinya na edemede Geʽez, nke e mepụtara maka Geʽez. Ihe odide ndị Etiopia bụ abugida: akara ọ bụla na-anọchite anya ụdaume + ụdaume, a na-ahazi akara ndị ahụ n'ìgwè nke akara ndị yiri ya dabere na ụdaume na ụdaume.[8] Na tebụl dị n'okpuru, a na-enye ogidi ndị ahụ ụdaume asaa nke Tigrinya; ha na-apụta n'usoro ọdịnala. A na-enye ahịrị ndị ahụ na ụdaume, ọzọ n'usoro ọdịnala.

Maka ụdaume ọ bụla na abugida, enwere akara a na-amaghị aha ya na-anọchite anya ụdaume ahụ na-esote ụdaume ma ọ bụ nke sitere na ya. Maka abugida nke Etiopia, ụdaume a bụ ä, kọlụm mbụ na tebụl. Otú ọ dị, ebe ọ bụ na ụdaume a enweghị ike ịgbaso ụdaume pharyngeal na glottal nke Tigrinya (na asụsụ Semitic ndị ọzọ nke Etiopia), akara ndị dị na kọlụm mbụ n'ahịrị maka ụdaume ndị ahụ na-akpọpụta ụdaume a, dịka ọ dị na ahịrị nke anọ. Ihe nnọchianya ndị a na-adịghịzi arụ ọrụ na Tigrinya ma na-egosi ya na ndabere na-acha ntụ ntụ na tebụl. Mgbe ọ dị mkpa ịnọchite anya ụdaume na-enweghị ụdaume na'esote, a na-eji ụdị ụdaume +ə (akara dị na kọlụm nke isii). Dịka ọmụmaatụ, a na-ede okwu ahụ bụ ʼ convinta 'gịnị?' bụ እንታይ, nke pụtara n'ụzọ nkịtị bụ ʼǝ-nǝ-ta-yǝ.

Ebe ọ bụ na ụfọdụ n'ime ọdịiche ndị o doro anya na e mere na Ge'ez efunahụla na Tigrinya, enwere akara abụọ nke ọ bụla maka ụdaume ‹ḥ›, ‹s›, na ‹sʼ›. Na Eritrea, maka ‹s› na ‹sʼ›, ọ dịkarịa ala, otu n'ime ndị a adaala na Tigrinya ma a na-ewere ya ugbu a dị ka ihe ochie. A na-egosi usoro ndị a a na-ejighị eme ihe na ndabere na-acha ntụ ntụ na chaatị ahụ.

orthography anaghị egosi gemination, ya mere okwu abụọ k'ärräbä 'ọ bịarutere', k'äräbä 'ọ nọ nso' ka edere ቀረበ. Ebe ọ bụ na obere ụzọ abụọ dị otú ahụ dị obere, nke a anaghị enye nsogbu nye ndị na-agụ asụsụ ahụ.

Hụ kwo[dezie | dezie ebe o si]

Ebe esi wete ihe odide[dezie | dezie ebe o si]

  1. "Tigrinya language", Encyclopaedia Britannica.
  2. The Bible in Tigrinya, United Bible society, 1997
  3. Edward Ullendorff, The Ethiopians, Oxford University Press, 1960
  4. Ministry of Information (1944) The First to be Freed—The record of British military administration in Eritrea and Somalia, 1941-1943.
  5. ቀንዲ ገጽ ትግርኛ. SBS Your Language.
  6. Leslau, Wolf (1941) Documents Tigrigna (Éthiopien Septentrional): Grammaire et Textes.
  7. Buckley, E. (1994).
  8. 8.0 8.1 Rehman, Abdel.

Akwụkwọ esi Debụta[dezie | dezie ebe o si]

  • Amanuel Sahle (1998) Säwasäsǝw Tǝgrǝñña bǝsäfiḥ. Lawrencevill, NJ, USA: Red Sea Press.  ISBN 1-56902-096-5
  • Dan'el Täxlu Räda (1996, Eth. Ihe mere n'ala.) Zäbänawi säwasəw kw'ankw'a Təgrəñña. Mäx'älä
  • [Ihe e dere n'ala ala peeji] English Tigrigna Dictionary: A Dictionary of the Tigrinya Language: (Asmara) Simon Wallenberg Press. Okwu Mmalite Peeji nke Asụsụ Tigrinya
  • Eritrean People's Liberation Front (1985) Dictionary, English-Tigrigna-Arabic. Rome: EPLF.
  • ----- (1986) Dictionary, Tigrigna-English, mesgebe qalat tigrinya englizenya. Rome: EPLF.
  • Kane, Thomas L. (2000) Tigrinya-English Dictionary (2 mpịakọta). Springfield, VA: Dunwoody Press.  ISBN 1-881265-68-4
  • Leslau, Wolf (1941) Akwụkwọ tigrigna: ụtọ asụsụ na ederede. Paris: Akwụkwọ C. Klincksieck.
  • Mason, John (Ed.) (1996) Säwasǝw Tǝgrǝñña, Tigrinya Grammar. Lawrenceville, NJ, USA: Red Sea Press.  ISBN 0-932415-20-2 (ISBN , akwụkwọ mpịakọta)
  • Praetorius, F. (1871) Grammatik der Tigriñasprache na Abessinien. Halle  ISBN 3-487-05191-5 (nke e bipụtara na 1974)
  • Täx брак Täxlä et al. (1989, Eth. Ihe mere n'ala.) Mäzgäbä k'alat Təgrəñña bə-Təgrəññña. Addis Ababa: Igd matämiya dərə modət.
  • Ullendorff, E. (1985) A Tigrinya Chrestomathy. Stuttgart: F. Steiner.  ISBN 3-515-04314-4
  • Ze'im Girma (1983) Lǝsanä Agzayi. Asmara: Ụlọ obibi akwụkwọ gọọmentị.

Njikọ sị na npụga[dezie | dezie ebe o si]