Jump to content

Asụsụ Tee

Shí Wikipedia, njikotá édémédé nke onyobulạ
Tẹẹ
Spoken in: Nigeria 
Region: Tai, Rivers State
Total speakers: Àtụ:Sigfig
Language family: Nnijer–Kongo
 Atlantic–Congo
  Benue–Congo
   Cross River
    Ogoni
     East Ogoni
      Tẹẹ
Language codes
ISO 639-1: none
ISO 639-2:
ISO 639-3: tkq

Àtụ:Infobox Language/IPA

Asụsụ Tee
asụsụ, modern language
obere ụdị nkeAsụsụ Ogoni Dezie
mba/obodoNaijiria Dezie
ụmụ amaala kaFederal Capital Territory (Nigeria), Rivers state Dezie
Ọkwa asụsụ Ethnologue6a Vigorous Dezie

Thé ([tɛː]), ma ọ bụ Tai, bụ Asụsụ Ogoni na asụsụ nke agbụrụ Tai nke Ndị Ogoni nke Rivers State, Nigeria. Ọ bụ ruo n'ókè dị nta na Khana, asụsụ Ogoni bụ isi, mana ndị na-asụ ya na-ewere ya dị ka asụsụ dị iche.

Ọmụmụ ụdaolu

[dezie | dezie ebe o si]

Usoro ụda nke Thé bụ ihe atụ nke asụsụ Ogoni ma yie nke Khana, ma e wezụga ụda anọ ma ọ bụ ise na-enweghị olu a na-adịghị ahụ n'asụsụ ahụ. A na-ahụkwa [w] na-enweghị olu n'asụsụ ndị ọzọ nke Ogoni, a na-ahụkwara [j] na [l] na-adịghị olu n'asụ asụsụ ndị ọzọ nke Naijiria.

Mkpụrụedemede

[dezie | dezie ebe o si]

E nwere ụdaume asaa, //i e ɛ a ɔ o u//, spelt (i e ẹ a ọ o u), na ụdaume ise nke imi, /ĩ ẽ ã õ ũ/ (spelt n'ụzọ a). Ha niile nwere ike ime n'ụdị ogologo ma ọ bụ mkpirikpi.

Mkpụrụ okwu

[dezie | dezie ebe o si]
Mkpụrụ okwu
Bilabial Alveolar Palatal Velar Akpụkpọ ụkwụ<br id="mwNQ">
etiti n'akụkụ ala dị larịị ụlọ nyocha
Plosive enweghị olu p t k kw <kw> k͡p <kp>
kwuru okwu b d ɡọ ɡw <gw> ɡ͡b <gb>
Ihe na-esiri ike enweghị olu s
kwuru okwu z
Ụgbọ imi enweghị olu [Ihe e dere n'ala ala peeji] N'ihi ya, ọ bụ n'ihi ya ka a na-akpọ
kwuru okwu m n ɲ <ny> ŋw <nw>
Ihe atụ enweghị olu Ọ bụ n'ihi na ọ bụ n'oge ahụ ka a na-akpọ __ibo__ Ọdịdị <hy> wī na ya
kwuru okwu N'ihi ya, ọ bụ n'oge ahụ ka a na-eme ka a mara ya l j <y> w

A glottal stop [ʔ] na-apụta n'ihu ọ bụla ọzọ vowel-initial stem. Mkpụrụ okwu alveolar bụ apical.

Nke a na-agụnye usoro ụda olu na-enweghị ụda olu. Olu na-enweghị olu na-ada ka ụda na-enweghị ụda [ç], mana ọ bụghị mkpọtụ (ya bụ, ọ dịghị mkpọtụ na-enweghị isi na ụda ya). N'otu aka ahụ, /lʹ/ bụ ihe na-enweghị olu, ọ bụghị ihe na-adịghị ekwu okwu *[ɬ]. A maara na ụda olu bilabial, /mī/, na-apụta naanị n'otu okwu, /àmīː/ (otu akụkụ afọ a na-amaghị ama), na mgbe ahụ naanị maka ụfọdụ ndị na-ekwu okwu. A na-ekwupụta ụdaolu niile na-enweghị olu n'oge ọkara nke abụọ nke nkwupụta ha. Nke ahụ bụ, a na-akpọ ha [n] Otú ọ dị, ha dị mkpụmkpụ karịa ndị yiri ha, ya mere enweghị ike iwere usoro /hC/ nwere ụdaume a na-amaghị */h/ .

Nke a nwere Ụda atọ: , na .   

  • A na-eji ụda olu dị elu egosi ya: á, ã́, é, ẹ́, ẽ́, í, ĩ́, ó, ọ́, 意, ú, 意;
  • A na-eji ụda olu dị ala egosi ụda olu: à, ã̀, è, ẹ̀, ẽ̀, ì, ĩ̀, ò, ọ̀, õ̀, ù, ũ̀;
  • A na-egosi ụda dị n'etiti na-enweghị akara ngosi.

Edensibia

[dezie | dezie ebe o si]
Ihe ndị e dere n'akwụkwọnke Thé bụ ihe atụ nke asụsụ Ogoni ma yie nke Khana, ma e wezụga ụda anọ ma ọ bụ ise na-enweghị olu a na-adịghị ahụ n'asụsụ ahụ. A na-ahụkwa [w] na-enweghị olu n'asụsụ ndị ọzọ nke Ogoni, a na-ahụkwara [j] na [l] na-adịghị olu n'asụ asụsụ ndị ọzọ nke Naijiria.