Jump to content

Asụsụ Vai

Shí Wikipedia, njikotá édémédé nke onyobulạ
Asụsụ Vai
asụsụ, modern language
obere ụdị nkeAsụsụ Mande Dezie
akara alaꕙꔤ Dezie
mba/obodoLiberia, Sierra Leone Dezie
ụmụ amaala kaBomi County, Grand Cape Mount County, Southern Province Dezie
usoro ederedeVai syllabary Dezie
Ọkwa asụsụ Ethnologue5 Na-etolite Dezie

 

Ndị ọkà okwu Vai abụọ, edere na Liberia.

[1]Asụsụ Vai, nke a na-akpọkwa Vy ma ọ bụ Gallinas, bụ Asụsụ Mande nke Ndị Vai, ihe dị ka 104,000 na Liberia, na ndị pere mpe, ihe dị hi 15,500, na Sierra Leone.

Usoro ide ihe

[dezie | dezie ebe o si]

  Vai bụ ihe a ma ama maka ịbụ otu n'ime asụsụ ole na ole nke Afrịka nwere usoro ederede nke na-adabereghị na edemede Latịn ma ọ bụ Arabic. Ihe odide Vai a bụ syllabary nke Momolu Duwalu Bukele mepụtara n'ihe dị ka 1833, ọ bụ ezie na a na-ekwu na ọ dị na 1815 . ndị ozi ala ọzọ America kọrọ na Vai dị na 1834 na Missionary Herald nke ABCFM [2] na Rev. Sigismund Wilhelm Koelle, onye ọrụ Sierra Leone nke Church Missionary Society nke London. [3]

E ji ihe odide Vai bipụta Agba Ọhụrụ n'asụsụ Vai, nke a raara nye na 2003.

Ọmụmụ ụdaolu

[dezie | dezie ebe o si]

Vai [4] Asụsụ ụda ma nwee ụdaume iri na otu na ụdaume iri atọ na otu, nke edepụtara n'okpuru ebe a.

Mkpụrụedemede

[dezie | dezie ebe o si]
  Mkpụrụedemede ọnụ Mkpụrụedemede imi
N'ihu Ịlaghachi azụ N'ihu Ịlaghachi azụ
N'akụkụ i u ĩ ike:
N'etiti etiti e o ɛ̃ ɛ̃ː ɔ̃ː ɔː
N'etiti oghere ɛ ɛː ɔː
Emeghe a ãː n'ala a:

Mkpụrụ okwu

[dezie | dezie ebe o si]
Akpụkpọ ahụ Alveolar Mgbe e mesịrị.
/nkwupụtaire ụtọ
Velar Akpụkpọ ụkwụ<br id="mwoQ"> Mkpịsị aka
Ụgbọ imi m n ɲ ŋ
Kwụsị / Prenasalised
p
 
b
mb
t
 
d
nd
c
 
ɟ
ɲɟ
k
 
g
ŋɡ
k͡p
 
 
ŋ͡mɡ͡b
Implosive ɓ ka (ɗ) ɠ͡ɓ
Ihe na-egbu egbu f v s z (ʃ) h
Ihe na-eru nso (N'akụkụ)
j w
kal ~ ɗ
Ihe na-atọ ụtọ (r)

[r] na [ʃ] na-apụta naanị n'okwu ndị a gbazitere n'oge na-adịbeghị anya. [Nkọwa dị mkpa site na asụsụ?] 

Ihe odide ihe atụ

[dezie | dezie ebe o si]

Ihe na-esonụ bụ ihe atụ ederede na Vai nke Nkeji edemede 1 nke Universal Declaration of Human Rights . [5]

A na-ekwu maka ya.

IPA:/adama ɗeŋ nũ g͡bi tɔŋ maⁿd͡ʒa ɗeŋ nũ wa anũa wolo kiːjɛ fɛ, amũ ɓɛː siː lɔⁿɗɔɛ wa ɓɛ anũa kowa. aⁿɗa ko tɛmaː lɔ ka sɔ amũ anũ fala ɓɛ. komũ anũhĩ ko nũ tahajɛ lɛi la kɛmũ nɛ̃hĩ ɲɔ̃ː la kuŋ tija anũ tɛ./

Bekee mbụ: "A na-amụ ụmụ mmadụ niile n'efu ma ha nhata na ùgwù na ikike. A na-enye ha ezi uche na akọ na uche ma ha kwesịrị imekọrịta ihe n'ebe ibe ha nọ n'ime mmụọ nke ọbụbụenyi. "

  • Ụkpụrụ okwu Vai

Edensibia

[dezie | dezie ebe o si]

n'ihe dị ka 1833, ọ bụ ezie na a na-ekwu na ọ dị na 1815 . ndị ozi ala ọzọ America kọrọ na Vai dị na 1834 na Missionary Herald nke ABCFM na

  1. Ethnologue report for Vai
  2. "Report of Messrs. Wilson and Wynkoop", Missionary Herald, June 1834, pp. 215.
  3. (1850) "A Written language in Western Africa". The New-Jerusalem Magazine 23 (10). 
  4. Welmers (1976). A Grammar of Vai. University of California Press. 
  5. UDHR - Vai. unicode.org. Archived from the original on 2023-11-20. Retrieved on 2023-01-31.

Ịgụ ihe ọzọ

[dezie | dezie ebe o si]
  • Koelle (1854). Outlines of a grammar of the Vei language: together with a Vei-English vocabulary.. Church Missionary House. OCLC 20216750. 
  • Welmers (1976). A Grammar of Vai. University of California Press. ISBN 0520095553. 

Njikọ mpụga

[dezie | dezie ebe o si]

Àtụ:Languages of LiberiaÀtụ:Mande languages