Sukur
Sukur ma ọ bụ Sukur Cultural Landscape bụ UNESCO World Heritage Site nke dị n'elu ugwu dị n'ebe dị n'okpuru obodo Sukur na Steeti Adamawa nke Naịjirịa. Ọ dị na Ugwu Mandara, nso n'ókè ya na Cameroon. Ihe odide UNESCO ya dabere na ihe nketa ọdịbendị, ọdịbendị ihe onwunwe, na ubi ndị a na-ahụ anya. Sukur bụ ọdịbendị mbụ nke Afrịka natara Ndepụta Ihe Nketa Ụwa. [1]
Okwu mmalite
[dezie | dezie ebe o si]Sukur' pụtara "ịbọ ọbọ" n'asụsụ Margi na Libi. Ọ pụtakwara "esemokwu" n'asụsụ Bura, asụsụ ndị Sukur agbata obi na nghọta.'[2]
Akụkọ ihe mere eme
[dezie | dezie ebe o si]
ihe ncheta nke Iron Age a chọtara n'ụdị ọkụ, ore, na grindstones na saịtị ahụ ka e guzobere na ọ bụ nke tupu Sukur. E nwekwara ụfọdụ nchọpụta sitere n'oge Neolithic. [3]Akụkọ ihe mere eme na-adịbeghị anya sitere na usoro ndị eze Dur nke narị afọ nke iri na asaa. Dur guzobere mpaghara ahụ dị ka onye isi na-eweta ihe ndị a na-emepụta maka imepụta ígwè n'ebe ugwu ọwụwa anyanwụ Naijiria; nke a gara n'ihu ruo afọ iri mbụ nke narị afọ nke 20. Site na 1912 ruo 1922 Sukur wakporo Hamman Yaji, onye pullo Lamdo (onye isi) nke Madagali. Agha ndị a mere ka mgbaze ígwè dalata ruo n'afọ 1960, bụ́ oge a hụrụ ka ndị mmadụ na-akwaga n'ala dị larịị nke dị n'ebe ugwu na ndịda Sukur.[1] Ndị Britain na-achị mpaghara ahụ site na 1927 emeghị ihe ọ bụla n'ụdị omenala nke ebe obibi a.[2] Nic David na Judy Sterner chịkọtara ozi nke saịtị a na-amaghị ama na a na-achịkọta ọtụtụ akwụkwọ ndị ọzọ iji mee ka ndị ụwa mara saịtị a nke ọma.
Ihe odide ya nke UNESCO, nke e mere n'okpuru Criteria nke iii, v na vi na 1999, dabere na ihe nketa ọdịbendị nke Hidi's Palace complex na obodo, ọdịbendị ihe onwunwe, na ubi ndị dị n'ime ala, nke dị n'ọnọdụ dị mma. A na-edepụta akụkụ ndị a na ntinye nke na-ekwu na ọ bụ "Ọdịbendị nke Sukur bụ ihe akaebe doro anya maka ọdịnala ọdịbendị siri ike ma na-aga n'ihu nke tachiri obi ruo ọtụtụ narị afọ. " [3] Sukur bụ otu n'ime ebe abụọ UNESCO World Heritage Sites. [4][5]
Ihe ndị e ji mara ya
[dezie | dezie ebe o si]
Ndozi ahụ dị n'akụkụ abụọ. Akụkụ elu, ebe obí ahụ dị, a na-akpọ Sakur Sama na nke ọzọ bụ Sakur Kasa.[1] Obí ahụ dị n'elu ugwu, na nnukwu ogige nwere ebe obibi nke Hidi (onyeisi). Ọ bụ ihe owuwu okirikiri wuru site na granite mpaghara emere ka ọ bụrụ mgbidi nkume kpọrọ nkụ na niche. Ihe mgbochi ahụ gụnyekwara pen maka ehi na ụlọ anụ ịnyịnya.Ụlọ ndị haram dị nso n'obí ahụ bụ mkpọmkpọ ebe. Ọnụ ụzọ e si abanye n'obí eze nwere ọtụtụ ọnụ ụzọ na otu ọnụ ụzọ ámá nwere nnukwu oghere abụọ monolithic gbara ya gburugburu ma nwee ọnụ ụzọ ámá. Ụzọ ntinye nke e ji nkume nkume granite mee ka ọ dị n'ebe ugwu na n'ebe ọwụwa anyanwụ ma na-ekpuchi ya; obosara ya dị mita 5.7 (19 ft). N'ileghachi anya n'ugwu ahụ, a na-ahụ ala dị larịị ka etinyere ya na mbara ala maka ịkọ ugbo nke bụ otu n'ime ihe pụrụ iche nke saịtị a ma kpọọ ya "àgwà dị nsọ".[1][2] Obí ahụ ka nọkwa n’ụlọ onyeisi ezinụlọ na nwunye ya.[2]
N'akụkụ ala nke ebe obibi ahụ, ụlọ ndị dị n'ime obodo bụ ihe owuwu dị mfe nke ndị nkịtị. A na-eji ụrọ rụọ ha na elu ụlọ nke ahịhịa, yana akwa ala. Otu ìgwè ụlọ ndị dị otú ahụ nwere mgbidi dị ala gbara ya gburugburu.[3]
Ebe a na-eli ozu nke dị nso n'obí ahụ bụ ihe owuwu okwute dị mfe na-anọchi anya ebe a na-eli ozu, na-abụghị ndị agbụrụ na ndị otu obodo.[3]
Akụkụ ọzọ dị mkpa, na ụlọ ọ bụla nke onye na-arụ ọrụ n'ebe obibi ahụ, bụ mkpọmkpọ ebe nke ọkụ ọkụ na-agbaze ígwè, nke bụ ụdị ọkụ ọkụ nke nwere bellows.[3]
Ihe niile dị n'elu nke mmezi ahụ na-egosi ọnọdụ nketa nke usoro ndọrọ ndọrọ ọchịchị na nke akụ na ụba nke ndị Sukur.[3]
Omenala a ma ama
[dezie | dezie ebe o si]N'akwụkwọ njem ya, Looking for Transwonderland, onye edemede Noo Saro-Wiwa gara Sukur ma kọwaa mmetụta ya na ya.[6]
Edensibia
[dezie | dezie ebe o si]- ↑ Brown (2005). The Protected Landscape Approach: Linking Nature, Culture, And Community. IUCN, 43–. ISBN 978-2-8317-0797-6. Retrieved on 15 April 2013.
- 1 2 Lizzie Williams (2008). Nigeria: The Bradt Travel Guide. Bradt Travel Guides, 282–. ISBN 978-1-84162-239-2. Retrieved on 16 April 2013.
- 1 2 3 4 5 6 Sukur Cultural Landscape. UNESCO Organization. Retrieved on 12 April 2013.
- ↑ Sukur: A Culture of the Mandara Mountains. Sukur Information Organization. Archived from the original on 19 May 2017. Retrieved on 12 April 2013.
- ↑ Lizzie (2012). Nigeria: The Bradt Travel Guide. Bradt Travel Guides, 288–. ISBN 978-1-84162-397-9. Retrieved on 15 April 2013.
- ↑ Review of Looking for Transwonderland: Travels in Nigeria : Centre for African Studies (LUCAS). lucas.leeds.ac.uk. Retrieved on 2023-04-01.